Artículos

Medo por López Abente, Gonzalo Ano III Número 9 (1922); p 1

O aspecto actual da literatura portuguesa por Cidade, Hernâni Ano III Número 9 (1922); p 2-6

O monopolio do comercio do diñeiro : comentarios encol d'un libro por Cuevillas, Julio A Ano III Número 9 (1922); p 7-9

Novela por Castelao Ano III Número 9 (1922); p 9

Berros do alén por Villar Ponte, Ramón Ano III Número 9 (1922); p 10

Seición arqueolóxica : a mansión Aquis Querquernis : preámbulo por López Cuevillas, Florentino Ano III Número 9 (1922); p 10-16

Os homes, os feitos, as verbas Ano III Número 9 (1922); p 16-20

Páginas

Año III Número 9 - 31 enero 1922 - Copia dixital

Páginas 2 de 28

Número publicación

Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano III Número 9 - 31 xaneiro 1922

Descargas

Va a descargar los ficheros del grupo Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano III Número 9 - 31 xaneiro 1922 en formato PDF (versión imprimible)

Seleccione para descargar:

El documento entero (28 páginas)

Una selección Desde página hasta

Descargar

El esquema METS es un estándar para la codificación descriptiva, administrativa, estructural y de metadatos respecto a los objetos dentro de una biblioteca digital, expresado mediante el lenguaje de esquema XML del World Wide Web Consortium. El estándar se mantiene en la Red de Desarrollo y Oficina de Normas MARC de la Biblioteca del Congreso, y está siendo desarrollado como una iniciativa de la Biblioteca Digital de la Federación.

Exportar

Ano III Número 9

Título	Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano III Número 9 - 31 xaneiro 1922
Idioma	Gallego
Notas	Reproducción electrónica. Santiago de Compostela: Biblioteca de Galicia, 2009
Tipo de publicación	Publicacións seriadas

Formatos de descarga

Exportar

Descargar en formato Linked Open Data / EDM 5.2.8

¿Quién participó?

Cidade, Hernâni

1887 - 1975

Cuevillas, Julio A

- 1936

Villar Ponte, Ramón

1890 - 1953

López Cuevillas, Florentino

1886 - 1958

López Abente, Gonzalo

1878 - 1963

Castelao

1886 - 1950

6b5a85a6-9a03-4e59-a2b4-2857c573b256

¿Qué otros autores fueron coetáneos?

d4aceb71-3fb0-4975-9ab5-4af83511f62b

¿En qué otras publicaciones participaron estos autores?

¿Qué materias trata?

Prensa

Ejemplares físicos

Biblioteca de Galicia	Signatura: Public. 5 — NOTAS: Anotacións manuscritas nalgunhas contracapas. Comprende: Ano III Número 9 - 31 xaneiro 1922 Versión PDF Formato ePub

Tanto la transcripción de los textos (OCR) como la identificación de las entidades mostradas se han realizado mediante inteligencia artificial. El resultado puede contener errores acumulados en ambos procesos; conviene verificarlo contra el facsímil original. Más información[aquí].

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e5/e5aa/e5aa8c62-4993-4576-b361-f5d788f11bb0/11571564.xml O ASPECTO ACTUAL DA LITERATURA PORTUGUESA RAPIDAS IMPRESSÕES SOBRE: Os mortos que mandam.—Eça e Ramalho, Antonio Nobre e Fialho de Almeida e outros. Os vivos que enmudeceram.—Guerra Junqueiro e Teixeira Gomes. Os poetas da raça e da tradição.—Teixeira Pascoais, Correia de Oliveira, etc. Os poetas subjectivistas.—Américo Durão, Virginia Vitorino, Augusto Gil, etc. Os poetas da arte pela arte.—Eugenio de Castro. Prosadores—A vida trágica de Raul Brandão; O lirismo filosófico de Leonardo Coimbra, e a Sensualidade pagã de Aquilino Ribeiro. A evocação histórica de Antero de Figueiredo e Lopes de Mendonça. O Apostolado radical de Manuel Ribeiro e de Jaime Cortesão. O teatro. Bem que seja sóbre o aspecto actual da literatura portuguesa que eu tenha o gratíssimo e honroso dever de falar, não povo entanto delxar de aqui evocar todo um claustro pleno de mortos queridos. Fechou-lhes a Morte os lábios, mas repercute sempre vivo na nossa memória o eco de seu verbo revelador. O espírito de algum deles bem parece que perpassa, vago e adormecido embora, pelas almas dos devotos, débilmente lhes encaminhando sóbre o papel a mão sonâmbula... Nestes últimos anos, quantos se foram para a Grande Sombra! Antonio Feijó, cheio de graça e fulgor parnasianos; Gomes Lial, lira cujas cordas foram raios de luar e látegos de cólera. E Ramalho e Fialho e Trindade Coelho... Evocamo-los a todos com piedade de herdeiros agradecidos. Ramalho e Eça foram entre os da última geração, os mais poderosos educadores da nossa inteligência. Ramalho, temperamento equilibrado e forte; Eça, espírito subtil e elegante, ambos de observação segura e justa, de palavra ecoante e impressiva ambos, puseram em contacto com a Europa mental a alma lusiada, sequestrada na estreiteza de chauvinismos estúpidos e de preconceitos desusados. Com Fialho continua-se esta obra de esclarecimento da consciência de nós próprios, de conhecimento das nossas coisas. Ensinou-nos a olhar de frente os deuses olímpicos, na irreverente devassa a todos os meandros da vida nacional, a curiosamente mirar, para o gostoso embalo na emoção ou para o acre satanismo do riso destrutivo quanto exprimisse ou comprometesse a Beleza múltipla. Simplesmente, as lições do crítico de arte e principalmente as do crítico de costumes políticos, bem que quasi sempre tocadas da chama do génio, eram frequentemente tumultuadas dos seus historismos dolorosos (en Fialho até a gargalhada é quasi angustiante, soando a coisas que se rasgam ou se estilhaçam); e da sua obra vem-nos um pouco este ácido corrosivo que de quasi todas as páginas de crítica moderna—de livro ou imprensa—se transfiltram para os individuos e para a colectividade...

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e5/e5aa/e5aa8c62-4993-4576-b361-f5d788f11bb0/115715613.xml NOS milicia ou na adeministración. Somentes, acachadiño n-un escrito de Marcial aparece Lacio, un poeta a quen compara con Horacio o gran satírico español. E ainda no século IV as tres grandes figuras que se dan coma galegas, o papa Dámaso, o emperador Teodosio y-o heresiarca Prisciliano, non se sabe fixamente se naceran eiquí ou n-outro lado, e de todol-as maneiras nada dixeron da nosa terra. Así é que pra o estudo da Galiza romana pódese dicir que non temos mais documentos qu'os qu'a Galiza nos dé. As lápidas, o estudo das vías, os restos esnaquizados do arte e da industria, vel' eiquí as fontes a esaminar, as que nos teñen que dar a resposta das preguntas que faciamos ó principio d' iste párrafo. En epigrafía tense traballado moito e ben: Sarmiento, Ceán, Barros e nos nosos tempos Vázquez Núñez y-o gran D. Marcelo Macías, trascribiron, interpretaron e traduciron moitas e moi intresantes lápidas. Os trazado das vías está ben determinado n-os estudos de Saavedra, Blazquez e Sanjurjo, pero falta o principal, falta preguntar á terra os seus segredos, falta remover a arcilla dos aluviós yo sábrego das montuñas; e pra esto non basta o entusiasmo mais aceso, nin a mais outa cultura, percisase tamén diñeiro, ese diñeiro que na Hespaña fuxe sempre das más da cencia pra ire Deus sabe onde. E así as cousas non cabe ós aficionados a ista clas d'estudios mais qu'un reczrao: o de prauticar esproraciós preliminares, o de fixar d' unha maneira certa o lugar dos yacimentos históricos pra qu' outros mais afortunados terminen o labor comenzado. Empresa modesta e pequena com' operación de vanguardia que descubre o terreo y-avisa ós que veñen atrás. Traballo útil pero que ten a tristura das cousas que s' empiezan sabendo que non s' han d' acabar. Y-esto foi o que nos fixemos en Aquis Querquernis. Queira Dios qu'o noso labor poda ser terminado algún día. Os Quarquernos Dí Schulten, que de todal-as rexiós da Hespaña a úneca que conservou durante a época romana a sua división en tribus, foi Galiza. Non temos noticia da mor parte d'elas, pois os escritores d'entón resistíanse a estampar os seus nomes por sonarlle a cousa bárbara e pouco eufónica, ignobilium ac barbaro: appellationis, que dí Plinio. Hai si nembargo algús que por pertencer a agrupacións mais importantes e millor coñecidas, ou por ser de mais agradable pronunciación aparecen citadas frecuentemente. Tal ocorre co da tribu ou civitate dos Querquernt, nomeadas así por Plinio o Vello entr' os pobos do convento Bracarense, e que s' aleontra desfigurado en Ptolomeo, qu' escribia Cuarcené, posteriormente no Anónimo de Ravena baixo a denominación de Cercené. Na célebre iserción da ponte de Chaves que reproducimos a continuación, figuran entr' os dezpobos dedicantes os Querquernos qu' eiquí convirtense en Quarquerni. IMP.CAES.VESP.AVG.POT MAX.TRI.POT.X.IMP.XX.P.P.COS.IX IMP.T.VESP.CAES.AVG.F.PONT.IRIB POT.VIII.IMP.XIII.COS.VI C.CALPETANO.RANTIO.QVIRINAL VAL.FESTO.LEG.AVG.PR.PR D.CORNELIO.MAECIANO.LEG.AVG L.ARRVNTIO.MAXIMO.PROC.AVG LEG.VII.GEM.FEL CIVITATES.X AQVIFLAVIENSES.AOBRIGENS BIBALI.COELERNI.EQVAESI INTERAMICI.LIMICI.AEBISOC QVARQVERNI.TAMAGANI O motivo d' ista dedicación debeu ser según á autorizada opinión do sabio epigrafista alemán Hübner, a concesión do jus latii que Vespasiano otorgou a toda a península, ou cecais algunha outra mercé dada por aquil emperador ás civitates dedicantes. Sea o que queira, esta lápida y-os testos dos autores antes citados demostran d'unha maneira crara e termiñante a esistenza d'un pobo Quarquerno pertencente ó convento xurídico de Bracara. Vamos agora co ausilio do Itinerario d' Antonino Pío e dos traballos que sobr'a vía número 18 do mesmo téñense publicado, a determinar a situación d'ise pobo Quarquerno. Aquis Querquernis A dita vía penetraba na Galiza pol-a Portella do Homen, cruzaba o Limia na Ponte Pedriña cerca de Cabaleiros seguindo o marxen direito d' aquil río entraba n-Antela por Rairiz, pra saír d'ela por Vilar de Barrio; escalaba o Rodicio, e despois de pasar-a Navea chegaba a Trives; baixaba o Bibey, retorciase nos codos

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e5/e5aa/e5aa8c62-4993-4576-b361-f5d788f11bb0/115715622.xml Borrador OCR local de apoyo. Úsalo solo como pista débil cuando la imagen sea ambigua; si contradice claramente la imagen, prioriza la imagen: VIDA ARAGONESA, revista de Arte. Zaragoza, año I, núm, 2, 29 Octubre 1921. X-outra parte falamos do movemento nazonalista en Aragón. Antr' as suas manifestaciós podemos contar esta revista, que si non ten á consistencia dontriñal y-a ffrme vontade que ten El Ebro, é unha boa mostra d'intención cultural zonesa. Sumario d'iste númaro: Los Pescaestudio de F, Coyne (grabado).— Nuestro camino.—Jaca histórica, por Almogavar.—El resuryimiento de Aragón, por José Maria España.—La masa coral. Presunción infundada, por Luis Martínez Gracia.— Belver del confin, por Felipe Alaiz.—Dos exposiciones de pintura. Confraternidad de artistas, por Luis Torres.— Mariano de Cdvia,- Domingo procinciano (poema), por A. ».—Fotografias de actualidad. tudad desde laz alturas, —El problewa de la ienda, por Luis del Valle.—Blbliografía y noticias.— Princesa de ensueño, vor Pablo PareNada. —La satisfacción, por Bonifacio García de Menéndez. O MOVIMENTO NAZONALISTA EN ARAGON, Cando menos se pensaba, do vello Aragón que somellaba tan esquecido da sua groriosa tradición d'independenza políteca, da patria do recalcitrante Cavia, chegounos a nova d'un rexurdimento xurdio merecente de melrande loubanza e simpatía. Xullo Calvo Alfaro, dende Barce lona, fof quen nos noticiou de qu’ Aragón tamén espertaba, y-espertaba xurdiamentes, Ebro, un boletín cheo de densidade ideolóxica e de sabencia politeca chegou a nds, y-encheunos de ledicia, 6 nos siñalal-o abrente d' unha nova vida aragonesa. Outras novas ainda nos fixeron_sáber d' unha élite integrada por homes coma Xulio Calvo Alfaro, Mir, Gregorio Rocasolano, Andrés Jiménez Soler, Francisco Bastos, Juan Moneva Puyol, Manuel Marraco, Domingo Miral, José María España, Juan Pío Membrado, José María Sánchez Ventara, Salvador Minguijón, José Mur Ainsa, Angel Samblancat, Felipe Alaiz, Sancho Izquierdo, ete., decidirase 6 cabo a restituir a Aragón na sua persoalidade e nes seus direitos, e de qu' isa élite non estaba isolada da opinión aragone: LA DOUCE FRANCE, Bb, Octobre 1921. 40 année, N. D'iste númaro é moi intresante o estudo de Frangols Bidet en col da Estéteca de Peladan. Iste persoaxe, un provenzal que pirmeiro tigurou, coma Mallarmé no movemento felibre, a caron do gran Mistral, a quen sempre tivo le logo foi gran polemista ruskiniano, catolico e Ó —ánque coma ocultista non mereza moito ten sen duda un gran intrés. A Condesa de Pardo Bazán leeano moito e tiñao en fonda estimanza, Il fandon a Orde da Rosa Cruz, na que se meteron moitos escritores, pintores e zutisecos, ant eles o famoso Erik Satle, que fixeron gran campaña artísteca. Pubricou as catol novelas da Decadenza latina. Estudou ús vellos mestres da pintura. Divulgou a filosofía de Leonardo de Vinci, Mr, Francois Bidet fai notal-a limitación de criterio artísteco do Sar Peladan, home que endexamais soupo sintil-a natureza, e pono en comparanza con Talne, a quen o Sar quixo refutar na sua obra L’ Art idealiste et mystique, que contiña a doutrifia da Rosa Cruz. Peladan era un ruskiniano incompreto, pois Ruskin comprendeu y-amou a natureza; Peladan era clasicista; Ruskin era Os aragoneses lévannos ventaxa no istinto poi na preparación estórica, na firm? vontade ada. Teñen O que non temos nós: unha Universidade sua, inteiramentes sua, Nós estamos millor qu'a iles na creación artísteca e literaria e Jevamosiles a ventaxa de termos unha lingoa propia. Con todo, o Aragonesismo xa foi mais llanta do que fomos nós no Programa de Lugo. Recibimol-a invitación pro Ul Congreso de Xuventudes Aragonesistas, que viña en compaña do xurdio programa, que reproducimos, tanto en xusto homenaxe ús defensores da Nazonalidade aragonesa, coma pola eixempraridade que ódia ter prá nosa asoballada e dormiñea Gaiza. Imp. de Le Ruyión prerrafaelita, O Mestre morreu deixando moito rastro atrás de sí;o discipulo vive ainda, mais esquecido de todo. Mais ainda ten Peladan outro aspeuto mals digno de nota: Peladan é wagnerlano. Hastra certo punto, decatouse da importancia que o wagnerismo leva dentro de si, ninda que agora non todos lla queiran recoñecer... Ainda hai moito nos libros de Peladan, pra que, os que os lean con cachaza poidan aproveital-o tempo.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e5/e5aa/e5aa8c62-4993-4576-b361-f5d788f11bb0/11571568.xml 6 Os passadistas lembram-nos por oposição, os avançados. Devo dizer-vos que entre nós, infelizmente, há, sob o ponto de vista das ideias avançadas, mais ação que pensamento-motivo porque é aquela um precipitado desencadeado de instintos, séria razão de apreensões quanto ao futuro. Os únicos nomes que ocorrem são os de Manuel Ribeiro e Jaime Cortesão. A Catedral de Ribeiro é, entretanto, coisa estranha! um livro para católicos e estetas, sindicalistas e amorosos. O autor, com praça assente nas fileiras do comunismo, vibra duma comoção aproximadamente idêntica perante todas as modalidades da ascese—a estética, a religiosa, a amorosa e a revolucionária. À sombra da Catedral que, na reconstrução, vai raspando os seus emplastros e recompondo o diadema das suas capelas absidais, um grupo de almas vive o drama duma ascensão para ideais que, bem que diferentes, têm a mesma forte sugestão exaltadora e purificadora. Jaime Cortesão, poeta e dramaturgo, temperamento de esteta que a Guerra Europeia, em que andou envolvido, como médico, encaminhou para a atividade social, acaba de fundar com um grupo de escritores novos, de entre os quais destaco os belos nomes de Raúl Proença, Faria de Vasconcelos, Raúl Brandão e Augusto Casimiro—a revista—Seara Nova. E a estreia do grupo, em matéria de apostolado social, foi a peça de Cortesão: Adão e Eva, há pouco representada em Lisboa e vivamente discutida na imprensa. É uma peça com defeitos, inferior à obra poética do autor, inferior à própria intenção, mas notável pela sua ousada atitude, mais ousada que clara, em face do problema social e ainda notável porque tem os aplausos solidários dos fundadores da revista, onde há inteligência e vontade, mais provavelmente que ideias claramente definidas e planos organizados, ao menos nesta primeira fase de formação. Adão e Eva prega, ante a violência duma explosão revolucionária, à margem e a NOS dentro da qual se desdobra a ação da peça, a necessidade de eliminar a raiz do mal social, que, no critério demasiado atualista de Cortesão, vem a ser a opressão usurpadora, mas começando por eliminá-la das próprias almas, onde ela gera, ao mesmo tempo, a voracidade do burguês vivamente atacada no drama e a ânsia de vingança do operário, que desencadeia a catástrofe que a ação repercute. E de teatro... nada mais vos tenho a dizer. Depois da morte de D. João da Câmara e de Marcelino Mesquita, dois temperamentos excepcionalmente dotados do sentido dramático e da mestria técnica, o teatro entre nós é uma curta sucessão de ensaios estéreis que não merecem menção. Se um pouco o nome de Carlos Selvagem emerge para o acolhimento da nossa simpatia, é pelo carinho com que trata a viva realidade da sua aldeia. E a Júlio Dantas, que tem um incontestável talento de arranjo teatral, falta absolutamente a capacidade para, dentro dele, agitar almas que seriamente e sinceramente vivam a própria vida. E eis, resumidamente, o que tenho a dizer-vos sobre literatura portuguesa, no atual momento. Na estreiteza dos limites dados, mesmo assim provavelmente excedidos, cumpria falar apenas nos mais representativos. Entre os omitidos, figuram os escritores da Grande Guerra. Porque neste pequeno grupo há para destacar, além de Cortesão que ela feriu, Augusto Casimiro, que na Flandres foi um lírico e simpático apóstolo, aírando uma bela figura militar, e, sobretudo, Pina de Morais, tão grande como modesto e simples, espontâneo em tudo—até no talento, dum maravilhoso poder criador, em direito e íntimo contacto, dada a sua cultura por enquanto deficiente, com as fontes profundas de onde jorra mais pura e viva a emoção, nele portanto duma rara virtude comunicativa. HERNANI CIDADE Porto XI-1921

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e5/e5aa/e5aa8c62-4993-4576-b361-f5d788f11bb0/11571565.xml NOS Mas Fialho é complexo e, depois de o recordar ao lado de Ramalho e Eça como mestre da crítica e informador da atitude da minha geração em face dos homens e da sua obra, eu tenho que falar dele ao aludir ao Trindade Coelho, como intérprete da paisagem portuguesa, e da vida simples que ela enquadra nas aldeias. Ambos comovidamente a amam e cantam. Fialho, então, nascido na gravidade, por vezes trágica, da terra alentejana, que no verão se pinta vastissimamente a dois tons—o amarelo das restolhadas e o negrusco dos azinhais—que diferente não é nas pinceladas de delírio e fogo das suas scenografias de visionário ou telas d’après nature, desse gracioso e risonho Trindade Coelho, aqui do Norte, em cujas páginas a terra portuguesa é sempre uma graça virgiliana de cromo! E os campónios trágicos de Fialho, goyescos tipos ensombrados pelas maldições da vida, como distam dos risonhos campónios de Coelho, deles fraterno e bondoso cantor, quase todos com o ar lavado e fresco de figuras de opereta. E esta tendência, num e noutro sensível, de irradiar da própria personalidade, para o trecho da vida ou pedaço da natureza que os cercava, a sombra ou a claridade interior, leva-nos a recordar o estranho temperamento de António Nobre, mais subjectivo que nenhum. É ele quem ainda hoje partoreia as almas tristes, dos doentes de beleza, dos nostálgicos do infinito, dos que sentem o fastio de viver. E esses já de nós! se por toda a parte são numerosos, constituem legião entre nós, que somos duma raça exilada, por mil infortúnios, da alta Glória, para que epicamente abrisse caminho... Dos escritores mortos, os mais lidos são certamente António Nobre e Fialho. Ambos são grandes e sempre novos. Mas Fialho exerce, no ponto de vista da forma, sugestões como ninguém. Ele é o grande mago, realizador dos milagres verbais. Ninguém como ele tão bem orquestrou os recursos musicais da língua e melhor descobriu as suas ocultas riquezas expressivas. Com palavras esculpiu, cantou, pintou. Elas lhe deram a suavidade epitalâmica do sonho lírico, as cóleras jeovaicas e destruidoras da sátira, as gargalhadas diabólicas de gavroche. Os seus livros são um museu de todas as artes, para todos os gostos, que nunca houve, senão Camilo, seu grande mestre, ninguém tão profundo e maleável, rico de todos os recursos da arte, para exprimir todas as formas do ser. E começando a falar-vos dos escritores actuais, cito em primeiro lugar dois belos nomes de sobreviventes da geração passada, Teixeira Gomes e Guerra Junqueiro. Ambos emudeceram. O primeiro relegou a sua pena elegante para a prosa dos papéis de Chancelaria; e, no que parece, para sempre as letras pátrias. Nesse temperamento caldeado ao sol do Algarve, servido de sentidos educados na infinita policromia meridiana, mas actuado por uma educação clássica em serenidade de visão, equilíbrio de forma e até vernaculismo de linguagem, perderam uma interessante figura de Petronio, voluptuoso realizador duma prosa clara de sol vivo, bem que sem virtudes sugestivas de instauração. Junqueiro calou também a voz harmoniosa e límpida como nenhuma, com que houve acentos fugidios de génio, inesquecíveis. E vai-se apagando na ala dos seus fiéis a esperança na síntese filosófica do seu pensamento religioso. Explicitamente ele a anunciou e a própria evolução e natureza da sua arte a prometeram, visto como esta foi realizada, na sua ascensão da veemência bíblica de Ezequiel para a evangélica suavidade de São Francisco de Assis, pela permanente colaboração da reflexão e curiosidade do intelectual com o ardor proselitista do semita. Entretanto, mesmo que o poeta falte à sua promessa, é já grande e formosa a herança que lhe devemos. E o que dela mais prezamos—apressemo-nos a dizê-lo—não é a irreverência do seu romantismo democrático e anti-católico, mas a ternura cristianíssima pelas almas simples que amam e sonham, crêem e sofrem, no emolduramento da paisagem como elas rústica, e a quem ele, com mais comunicativa, clara e elegante eloquência que ninguém, entoou todo um hinário religioso, que anda na memória e no coração de todos nós. Dos vivos em plena actividade criadora, comecemos pelos poetas: Pascoais é o grande mestre da moderna poesia portuguesa. Não notareis nos escritores citados todo um esforço para acordar a raça à consciência de si ou da vida? Sente-se bem, de facto, uma ansiedade de libertação e recomêço. Andamos perdidos de nós próprios, e daí os recuos e precipitações, os cambaleamentos e quedas. Pascoais surge a anunciar a Boa Nova—A saudade—a Virgem Mãe da raça portuguesa—é simultaneamente lembrança contempla-

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e5/e5aa/e5aa8c62-4993-4576-b361-f5d788f11bb0/115715616.xml 14 En total sete lápidas atopadas nun pequeno espaço de dous quilómetros e nas duas aldeas mais vellas de todo o contorno, as dúas únicas seguramente qu' aproveitariam en tempos arredados os materiais da desfeita mansión romana, o que fai aparecer estes lugares com' os mais abundantes en epigrafía latina de toda a provincia. Imos agora examinar os vestixios d'outra Paramento exterior do muro polo nacente clás qu'aparecen tamén nas dúas aldeas citadas. Sabido é qu'a irexa de Santa Comba, declarada fai pouco, monumento nacional, é un dos raros exemplares que quedan na península do chamado estilo visigótico, e que por esta razón, téñense escrito sobre d'el moitos e moi eruditos traballos. Pois ben, n'ista irexa existen servindo de soporte aparente, ó arco de ferradura que s'abre diante do altar colocado no fondo da nave que mira ó nacente, catro colunas cos seus capiteles feitos en mármol, e na nave do mediodía unha ara da mesma materia d'un metro vinteun centímetros d'outura. O Sr. Sales e Ferre, falando nun artigo que publicou no Boletin de la Comisión de Monumentos de Orense, d'istes ouxetos decía o seguinte: *Evidentemente los fustes de las columnas son romanos y dos de los capiteles también.* E mais adiante: *En el brazo del mediodía existe arrimada a la pared, una hermosa ara romana de mármol con la inscripción borrada.* D'onde puderon ir á irexa visigótica estes restos romanos? Non é aventurado supor qu'estando separado o lugar de Santa Comba menos d'un quilómetro do asento d'Aquis Querquernis, pertenceren a un tempo pagano ou algunha outra edificación d'esta vila, en cujo caso teríamos que lle supor, desde logo, a riqueza e-a importancia que resultarían do uso de materiais de construción de tanto preço. Cicais se nos pode ouxetar que todo elo pudo ser trasladado desde Guadix co corpo de San Torcuato, pero isto que podería ser comprensible respecto dos fustes e dos capiteles resulta pouco probable tratándose da ara, que nin com'adorno, nin coma ouxeto d'utilidade, podería compensar o traballo y-o gasto d'un tan longo traslado. Nos Baños de Bande non tivemos a sorte de atopar as basas, colunas e capiteles que menciona Sanjurjo no seu estudo da vía núm. 18 do Itinerario. O único elemento arquitectónico que nos mostraron foi un fuste qu'apareceu atuado ó pe d'una casa e qu'o mesmo pode ser romano que d'outra época calquer. Está, en troques, fora de dúbida a existencia no dito lugar, d'un vello estabelecimento termal situado no sitio qu'ocupa o qu'está agora en esplotación, e cuya coetanidade coa época da dominación latina na Galiza está ben demostrada por vestixios alcontrados no chamado baño dos cabalos e sobretodo pol-a inscripción Boelius Rufus da qu'antes fixemos mención e qu'é análoga as aparecidas en Molgas y-en Ourense tamen preto de fontes termales. Foi atopada tamen en Baños de Bande unha figurina de marfil, que representa a un lexionario romano e qu'está depositada no noso Museo Arqueolóxico. A cidade Compreto xa o examen de todo o qu'os autores crasicos y-os modernos eruditos dixeron dos Querquernos e da mansión establecida no seu territorio, y-estudiados os restos romanos atopados nos arredores do seu emprazamento, imos agora a determinar isto d'una maneira precisa e crara, facendo mención dos vestixios.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e5/e5aa/e5aa8c62-4993-4576-b361-f5d788f11bb0/115715617.xml NÓS alcontrados nas dúas escavacións por nós emprendidas. No número 5 d'ista revista dimos conta da primeira das ditas escavacións nas líneas seguintes: «O día 5 de San Xoan, fixose unha esporación preliminar nos vestixios d’unha antiga vila romana, no lugar dito a cibdade, á veira do río Limia en Porto Quintela perto dos Baños de Bande, pol-os nósos compañeiros Ramón Otero Pedrayo, Florentino L. Cuevillas e Vicente Risco, acompañados do culto abogado de Bande D. Farruco Pena. D’istes vestixios fala xa Cean Bermúdez, y-o lugar é ben coñecido dos veciños dos arredores, que das antigas construcións sacan pedra pr’as paredes das suas leiras, e teñen atopado elí tamén moedas e potes de barro negro, dos que non se conserva ningún. Pol-o mal tempo que faguía non se pudo faguer mais que poñer en descuberto seis metros de muro direito, feito de cachotería ben asentada, d’un groso de cincuenta centímetros. Os cachos de tella romana atópanse a frol de terra, e na escavación que se fixo non s’atoparon mais que dous cravos de ferro e testos de barro negro e marelo, ant’iles un roxo vidrado moi polido e brilante. Os traballos dos veciños que deixaron ó alre os cimentos das casas, dan a ver qu’estas eran de planta cadrada ou rectangular, e cobrían unha extensión considerable do terreo, n-un aluvión do Limia, seguindo tamén pola veira esquerda do río. O día 9 do pasado Outubre y-acompañados esta vez do noso entrañable amigo o cultísimo catedrático de Literatura do Instituto d’Ourense, Xaime P. Coleman, voltamos a Baños de Bande pra recomenzar as nosas esporacións arqueolóxicas. Comenzámolas abrindo unha zanxa separada sete metros do lugar onde alcontráramos o muro de que mais arriba se fai mención, y-os poucos centímetros de fondura tivemos a sorte de tropezar cunha nova parede que se estendía en dirección Norte-Sur e que presentaba caracteres de sólida e coidada construción. Procurámos en primeiro lugar determinar as dúas caras verticais da mesma o que conseguimos despois d’algún tempo pois a sua anchura era moito mor do que nos figuramos nos primeiros momentos. Atopadas xa as dúas caras buscadas, continuose cavando rente d’elas conseguindo por ó descuberto un murallón de vinteseis metros de longo por tres de ancho, feito de cachote e recuberto nos dous lados esteriores por sendos paramentos formados de pedras rectangulares de trinta centímetros de longo e vinte de ancho, moi ben conservados na parte inferior pero que faltan casi por completo na superior. En todo o longo dos vinteseis metros non pudemos observar siñal ningunha de porta nin d’outra perforación do muro. Somentes no estremo Sur alcontramos dous ensanchamentos un de cada lado que elcais poideran ser o principio d’un ditel, cousa que non pudemos averiguar, pois a finca onde realizabamos os traballos, grazas a xentileza y-amabilidade do seu propietario don Xaime Pérez tiña alí o seu linde, y-o dono do novo predio non sentindo o mais pequeno intrés pola ciencia arqueolóxica negouse redondamente a consentir na sua leira a continuación das nosas esporacións. A que clás d’edificio podería pertenecer o muro descuberto? Co que d’il vimos non e fácil emitir un xuízo esato, pero tendo en conta o seu grosor, tres metros, y-a sua lonxitude vinteseis, sin siñal de vano algún, pódese supor con certas reservas, si formaría parte d’unha obra defensiva, lenzo de muralla ou parede de torre. De todas maneiras a existencia d’unha edificación da manitude qu’indica a obra descu- Paramento esterior do muro polo pontente

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e5/e5aa/e5aa8c62-4993-4576-b361-f5d788f11bb0/11571567.xml NOS arquiducal, para mais clássicas e puras perfeições. Os sentidos do poeta são abelhas do Himeto, forrageando, sob o céu azul, o mel delicioso das sensações que passam. Mas é tão linda e musical a arte que elaboram, que, lendo-o, nos reconciliamos com a vida, porque nela maravilhosamente se orquestram cores e músicas e perfumes, e enxames de imagens irisadas escondem abismos feios e negras nuvens. * ¿E quanto aos prosadores? Este ano devem ter aí aparecido três livros estranhos de prosadores portugueses—a tradução espanhola de Os Pobres de Raúl Brandão e a tradução também espanhola de A Alegria, a Dor e a Graça de Leonardo Coimbra e recentemente, do mesmo, a Adoração. E eis os mais invulgares temperamentos de artistas em prosa portuguesa, antipodalmente distanciados um do outro, contudo. Brandão, sondando a miséria e a dor humanas, em Os Pobres abeirando-se da tragédia do banal, no Humus, onde as vilas se estiolam e maras-mam emparedadas no hábito, algemadas no preconceito, os olhos vendados pela aparência, bem que sentindo a vida esplêndida e dionísica, marulhando incitamentos de revolta, de em torno ao cárcere, realiza uma arte sombria, que nos oprime de pávida angústia como se caminhássemos sobre cristas de abismos subterrâneos. Leonardo, filósofo e poeta, exuberante de vida mental e física—dionisicamente excedente—alteia para visões de esplendor um pensamento mais largo da Vida. A Vida que ele canta não é a encarcerada na lóbrega caverna onde o troglodita ainda emparelha o homem. Leonardo ama traduzir as aparências fugidas em transcendente e eterno. Não fixa a passageira ruga em que a onda encrespa, mas a própria corrente infinita que arrasta a onda. Assim, em A Alegria, a Dor e a Graça que é a melhor tradução em lírica linguagem do seu pensamento filosófico, A Alegria, é, na memória virgem da criança, ou do Santo que de criança guarda a pureza, a vaga consciência da primitiva e cósmica unidade, da amanhecente claridade das existências apenas em esboço; a dor, é, na fragmentação e dispersão pluralista dessa unidade, a angústia da alma isolada no universo, interrogando os mudos céus sobre o seu destino; e a graça é, finalmente, a presença em nós, sentida como um beijo divino, do próprio Ser infinito que é a consciente unidade integral e plena, a gostosa comunhão na sociedade mais alta que resultará da harmonia das consciências individuais, no mesmo ritmo de amor eterno. Assim distanciados em pensamento, Leonardo e Brandão apresentam, no ponto de vista da forma, uma diferença igualmente profunda. Espelham as suas obras, dir-se-ia que para se completarem, as duas faces de Realidade—a sombra noturna e os esplendores meridianos. Os quadros de Raúl Brandão são feitos a carvão e nanquim, os de Leonardo Coimbra são telas rafaelescas, de uma inexcedível riqueza cromática. De qualquer maneira, entretanto, há num e noutro originalidade poderosa e, em profundidade ou altitude, fortes latejamentos de vida essencial e anímica, surpreendida para além das aparências ilusórias. Quem se sente bem, gostosamente, na ins peção da vida epidérmica, sem escafandros para sondagens nem asas para ascensões, é Aquilino Ribeiro, cuja arte é fabricada pelos seus sentidos fortes de primitivo, palpitantes de gulosaima animal. É um novo como Leonardo, consagrado de há pouco. Beirão sensual por temperamento, arido em parisiense voluptuoso por educação, é toda a sua obra consagrada ao culto de Pan e de Venus. A paisagem beiroa afoga-se nela em luz afrodisíaca e as almas são o expoente da carne apetente, ora em explosões de brutalidade animal, ora em requintes de volúpia sibarítica. Mas há grandeza nesta audaciosa sinceridade dos temas e muita beleza pictural e plástica surgindo, surpreendente, do vigor camponês de muita página. Todos estes escritores vivem olhando, em altura, profundidade ou superfície, a vida moderna e dela tiram os temas da sua arte. Na evocação da vida passada, Antero de Figueiredo e Lopes de Mendonça. O primeiro possui, para a ressurreição dos grandes dramas passionais da história pátria, uma inexcedível riqueza lexicológica, um vivo sentido dramático e apreciáveis faculdades de movimentação teatral. Lopes de Mendonça, mais ainda do que Antero se isola para as bandas do Passado. Mas dos pergaminhos que o rodeiam no seu gabinete da Academia das Ciências de Lisboa, não procura ele, apenas erguer, como Antero, numa pura intenção de psicólogo ou artista, as almas que nevroses dramatizaram. Antes anda em busca das energias colectivas que realizaram a epopeia dos descobrimentos e conquistas, numa bela intenção de apostolado social. Quem ensaiou este género com brilho, foi Júlio Dantas, na Pátria Portuguesa. Abandonou-o, porém. Prefere-lhe agora o badinage escandaloso aos ouvidos de Mme. X.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e5/e5aa/e5aa8c62-4993-4576-b361-f5d788f11bb0/115715612.xml BERRROS DO ALEN ... E o home forte, férreo, o filósofo-poeta berraba: «¡Eu dígovos que soio onde hai tumbas hai resurrección!» E a illa verdercente caías veizadas semellaban estremecérense ao acompasado batire dos longos remos que a arela de vida ceibe semellaba tere postos n-elas pra poder sulcare ao seu impulso forte os mares surrentes do vivir sen amos e sen opresión, desacougábase ateigada d’espranzas sementadoras a cada novo paladín que caía. E o filósofo-poeta, o home de ferro voltaba a berrare: «O tremor da terra afunde moitas fontes e crea moita sede; mais tamén ergue á luz as forzas interiores e os misterios. O tremor da terra revela novos manantiais. No cataclismo dos pobos antigos xurden manantiais novos.» E a illa, antano berce de santos e hogano ber- SEICIÓN ARQUEOLÓXICA A MANSION AQUIS QUERQUERNIS PREÁMBULO Como foi Galiza dend’a guerra cántabra á invasión sueva? A que grado chegou n-ela a influencia da relixión, dos usos e dos costumes de Roma? Foi autiva ou non a migración dos latinos á nósa patrea galega? Os celtas ou celtoligures qu’ a poboaban, deixaron logo as bragas pra vestir a toga, ou continuaron apegados durante moito tempo a sua maneira de ser? Non se sabe. Podemos somentes decir qu’ a nósa lingua ten orixen latino; qu’ os romanos estabreceron eiquí a colonia de Lucus Augusti, que das catro vias militares qu’iban de Asturica a Bracara, tres atravesaban a Galiza; que teñen aparecido ouxetos, restos d’industria e vestixios d’esplotacións mineiras da época d’os romanos; que nos moimeñtos epigráficos, non moi abundantes, aparecen frecuentemente nomes de dioses, de xentes e de persoas d’indudabel raiz indíxena, e nada mais. Os historiadores da época augusta Xifilino, Sparciano, Lampridio, Capitolino, etc., nin por casualidá din nada da nosa terra. Eiquí non houbo sublevación de provinciales afogados polo fisco, nin procramación d’emperador a cargo de lexionarios revoltados. Conócese que Galiza estivose queda e calada y-os esquirtores que relataban a gloria de Roma y-os feitos outos ou balxos dos Césares nada tiveron que decir d’ela. Os xeógrafos y-os científicos d’aquil tempo Strabon, Plinio, Mela e Ptolomeo, falan do noso país coma podería falar do Senegal un xeógrafo do século XVIII. Vese que Galiza non intresaba nin preocupaba ás xentes e qu’ era mirada com’unha cousa lexana e perdida aló, no cabo do mundo, cara o mar sin fin e sin lindeiros. Hastra o século IV non sabemos de ningun galego qu’ houbera brilado na literatura, na

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e5/e5aa/e5aa8c62-4993-4576-b361-f5d788f11bb0/115715614.xml 12 de Larouco e pasando pol-a terra de Valdeorras entraba en Castela pol-as serras do Bierzo. As catro primeiras mansións d'esta calzada, según o Itinerario d' Antonino, y-as suas dís- A aro romana da irexa de Santa Comba tancias respeutivas en millas, admitidas pol-o Sr. Blazquez son as siguintes: Bracara..... >».... 0 Salaniana., ‘ san. A Aquis Originia. «.. 18 Aquis Querquernis, ’ so M TOTAL. Ss Sabemos po'-o tanto qu'a 33 millas de Bracara esistía unha mansión da vía é decir un punto de parada con pousada pr'os viaxeiros y-os soldados e onde residía parte do personal adscrito á compricada adeministración das postas imperiás, e que según nol-o indica craramente o seu nome estaba situada na terra ou pais dos Querquernos. Coñecida a distancia d' esa mansión a Braga, e coñecido o trazado da calzada parece fácil a determiñación do lugar onde s' asentaba, pero as difrentes lonxitudes das millas, que variaban según as medidas particulares dos paises que atravesaban os camiños romanos y-o achádego dun miliario siñalando PM XXXVIll a Braga NOS e que Castella Ferrer e Cean confundindo os Baños de Río Caldo cos de Bande colocaban n-Íste último punto, levaron á algús a situar a mansión d' Aquis Originis no dito lugar de Baños de Bande, chegando o P. Sarmiento a levar Aquis Querquernis a Zarracós. aldea situada entre Celanova y-Allariz, fora por compreto da direución da via, Afortunadamente traballos posteriores, ¢ sobre todo os notabres estud de Blaquez e Sanjurjo que chegaron « fixar d' unha maneira moi aprousimada o valor da milla n-esta via, permitíronlle afirmar sin xénero de duda qu’ mansión d' Aquis Querquernis estaba emplazada no término parroquial de San Xoan de Baños de Bande e non lonxe do lugar onde s alcontran as fontes termales que serviron ós romaños pra nomear aquil lugar. Podemos pol-o tanto colocar os Querquernos na rexidn do Limia medio y-ocupando t do autual distrito de Bande, onde estarían estabrecidos seguramente moito antes da chegado dos romanos, Crese qu' as mansids das vías estabrecianse sempre co trazado das mismas o permitía, en lugares poboados y-o frente das agrupaciós in dixenas de mor importancia As difrentes distancias mansionarias que non s'axustan a un plan fixo de rele postas, mais cercanos ou mais lexanos según a natureza do terreo, y-o sistema latino d' estabrecer 6 longo dos camiños centros de romanizaci fai supor qu'eiquí en Galiza ond'a fundación de colonias itálicas foi escasisema, aporveitariase pra colocar as mansiós, puntos de residencia de moitos empregados romanos, as vilas indíxenas esistentes, pra desd'elas facer irradiar o romanismo ó seu arredor, De pasar isto en Aquís Querquernis, teriamos qu'alí vivirian xuntos romanos e celtas, conquistadores e conquistadas, verificándo pol-o tanto a confluencia das dúas civilizac que teria que reflexarse nos ouxetos de uso diario, nas construciós e no arte, cuyos restos d'esistir poderiannos servir pro estudio do romanismo na nosa terra moito millor que con desquisicios feltos no ai E ainda hai outra circunstancia qu'añade importancia á mansión que nos ocupa, a de ser lugar d'empalme d'unha vía secundaria que saía da principal probablemente pra Lugo, O estadio d' ista vía ainda non está feito pero a sua esistencia está probada pol-o achádego de dúas miliarias, unha en San Lourenzo de Cañon y outra en Barxiña e d'ela téñense ocupado xa Vázquez Núñez, Sanjurjo e Puig y Larraz.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e5/e5aa/e5aa8c62-4993-4576-b361-f5d788f11bb0/115715620.xml ción, proclamamos la libertad absoluta de la nacionalidad aragonesa para el pleno desarrollo de su vida pública sin intervenciones extrañas, y afirmamos nuestra más consciente orientación de convivencia ibérica. **Del territorio** El territorio de Aragón lo constituyen las actuales regiones de Zaragoza, Huesca y Teruel. Las posibles agregaciones de territorios limítrofes podrán realizarse, conforme la razón natural, por afinidad de intereses. Las riquezas del suelo y del subsuelo, y las fuerzas naturales forman el patrimonio de Aragón. **El ciudadano aragonés** El ciudadano aragonés lo es por el solo hecho de sujetarse a las leyes de Aragón y estar bajo su jurisdicción directa. Todo ciudadano desde los veinte años puede ser elector y elegido en los cargos públicos y magistraturas. **Las Cortes** a) Las Cortes aragonesas, esencialmente democráticas, se constituirán por sufragio directo y secreto del ciudadano aragonés. b) El poder legislativo reside en las Cortes y el ejecutivo en el Consejo elegido en el seno de la misma. c) Este Consejo de Cortes tendrá un Presidente elegido por sufragio directo. **Los Municipios** Los Municipios aragoneses, alma y cuna de nuestro pueblo, serán libres para hacer y deshacer, y poseerán la estructura de una autonomía plena, sin más limitaciones que la Ley orgánica dimanada de las Cortes aragonesas. **Del Poder judicial** Residirá un Tribunal Supremo de Justicia, cuyo Presidente ostentará el título de Justicia Mayor de Aragón. Este tribunal entenderá en última instancia en todos los asuntos judiciales, tanto civiles como criminales. Regirá en Aragón el Derecho Civil Aragonés, y en lo criminal el Código común del Estado. Los Magistrados y Jueces del territorio aragonés habrán de ser ciudadanos aragoneses. **Delegaciones** Aragón delegará en el poder central todas aquellas funciones de carácter militar, diplomático y relaciones internacionales. Contribuirá a los gastos del Estado proporcionalmente a su riqueza y su población. **La Universidad** Será obligatoria la enseñanza y gratuita en toda su extensión. La Universidad de Aragón debe ser el ele- mento director de la cultura aragonesa. Asumirá funciones de extensión universitaria, según el formato de última modernidad, con carácter de máxima autonomía económica e intelectual. **Economía** Afirmación del libre cambio como pensamiento económico aragonés, así como la necesidad de abordar el problema de la tierra, el establecimiento del impuesto único sobre el suelo, la canalización del Ebro y la necesaria salida al mar. **P' RAS MOCAS** **DA MINHA TERRA,** por A. PEREIRA CARDOSO O poeta de Alma, de quen xa nos temos ocupado nas páxinas de NOS, ofrécenos agora un lindo libriño de cántigas d'unha encantadora sinxeleza popular, nas que quixo conservar-o recendo campesiño da terra miñota, sen adubar las coas falsas meiguices da vida. Son ben cántigas do noso Miño, iguás ás que improvisan os mozos galegos nos fiadeiros e nas ruadas... «O Minho é bom, por que sabe cantar», di o autor, lembrando aquela frase que glosou Nietzsche: «Os homes malos non teñen cantós». Coma de cote nos portugueses—«Oh, Portugal das cantigas!»—os mais distes cantos de Pereira Cardoso, son cantos d'amor, tantas veces pai da Saudade: São duas gotas de tinta Os teus olhos, meu amor; São eles que põem de luto, Meus versos de trovador. Amorosamentes, Pereira Cardoso envolveu estes versinhos sinxelos n-unha edición preclosa e coidada, un libriño pequechiño, de gusto tamén moi popular e miñoto na presentación. **XENTE DA ALDEA,** por ALFREDO PEDRO GUISADO. E iste un libro galego que nos veu de Portugal, aló editado na nosa fala, un libro feito de lembranzas e saudades. Alfredo Pedro Guisado fai figura no movemento moderno da literatura portuguesa, na que, oito volumes publicados fan soique á sua sona. Está metido no fato d' escritores que se chama Seara Nova, pioneiros das novas ideas, xente da vangarda política. Alfredo Pedro Guisado dedica iste libro ó nosso gran Castelaoque lle puxo ó libro unha porta da das suas—, e nos seus versos, cheos de fondo sentimento galego no séu xeito mais esquisito, que é o amor ó chau e á aldea, está pol-o menos en adeviñanza, non sei se con intención ou sin ela, toda a arte moderna, a creación e a simultaneidade das imaxes, mais en creación espontánea e no xeito de vaguedade idealista e musical da nosa Raza. Véxanse as Esfolladas por cixempro. Feiticeiras e saudosasevocacións da aldea, pr'a que o mundo moderno ten que voltar os ollos se se quer salvar, tristuras da Raza e mistéreos da noite, hai n-iste libro, sentidas en lirismo sinxe-

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e5/e5aa/e5aa8c62-4993-4576-b361-f5d788f11bb0/11571569.xml O MONOPOLIO DO COMER- CEO DO DINHEIRO COMENTARIOS ENCOL D'UN LIBRO No ano de 1916 Arthur Travers Borgstroem publicou um folleto titulado O triunfo da organizaçã. Despois d' espór n-il a situação na que quedarían na Europa, na hora da paz os países belixerantes, dí, falando dos neutrais, qu' istes tenderían que suportar também cargas enormes. Unha parte mínima somentes d' istes gastos poderia ser satisfeita pol-os impostos; o resto teria que ser cuberto com préstamos, que um dia ou outro haveriam de ser reembolsados senon pol-os homes d'hoxe, pol-as xeneracións do porvir. Os seus interesses teriam que ser pagos dende logo, y-esta carga abondaría pra faguer rubir as contribuições a tipos inauditos. Cumpriría enton botar mau de medidas radicais. Como fuguelo sen ruinar os ricos e levar os pobres ó desespero? Que haveria que facer pra sair d' iste atolladeiro? Desanimadas total-as fontes d' ingressos que debalde buscan os mais afamados financistas, y-as complicações d' orde político qu' a sua aplicação poderia traguér consigo, di mais adiante: «A guerra ten demostrado qu' o socialismo do Estado, o intervencionismo, non é somentes posíbel, senon que é realmente útil pra mais d' unha rama da vida económica. Nos países belixerantes, todo o mundo serviu pra algo, no exército, na mariña, nas fábricas de munições, nos hospitais, na Cruz Roxa, nos negocios en xeral, todo o mundo traballou; as fábricas foron nacionalizadas; os navios requisados; sen monopolizal-os xéneros precisos pra vida, fixouse o seu preço: ás mulleres y-ós fillos dos soldados déronselles empregos e retiros, e todo isto non solo na semi-socialista Alemaña, senon na Inglaterra librecambista. Créese verdadeiramente qu' os obreiros perderían a leución e voltarían ó antigo estado de cousas? E despois d' estudar o egoismo dos trusts e dos sindicatos de proletários, escrama: «Pidovos por todo isto, patres conscripti, que non vos quededes sentados nas vosas sillas curules, namentras César e Clodio arranxan por vós os negocios de Roma. Com' enton, o egoismo do capital non é menos danoso qu' a gabacharía do traballo». A solución do problema dáa o autor no diálogo seguinte: «Fai algús anos perguntei a un banqueiro meu coñecido: —Que diríades si o emperador da China decretara a nacionalização de todol-os bancos privados e de todol-as compañías de seguros? —Diría—replicou o meu amigo—qu' o emperador xustificaría qu' era realmente Fillo do Ceo. Mais nono fará. O efeito sobr' os veciños sería deplorable, pois teño pensado o fácil que sería prós gobernos apoderarse de todal-as compañías de seguros. —E dos bancos, non?—perguntei. —Eso xa non sería tan doado, mais tamen se podería faguer si se fai mañosamente. En encargaríame d'elo se me nomaran boss da banca china.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e5/e5aa/e5aa8c62-4993-4576-b361-f5d788f11bb0/115715615.xml NOS A epigrafía latina de Baños de Bande y-a Irexa de Santa Comba Co dito somentes, xa se pode aventurar a hipótesis da esistenza en Aquis Querquernis d'unha vila romana ou celto-romana, de relativa importancia, desaparecida cicais nos días da invasión sueva, ou posteriormente nos tempos das incursiós árabes ou normandas. Pero unha vila non desaparece sin deixar siñal de sí. A pedra é dura e non podrece, y-a mais, nas casas arruinadas hai moitas cousas qu' aproveitar. Os sillares labrados e os cachotes ben asentados poden servir pra erguer n-outro lado novas paredes, os restos d'un tempro pagano poden ir adornar unha irexa de Cristo. Lembremonos das ruinas da Colonia Ulpia estabrecida por Trajano en Sarmizegetusa, que queimada y-esnaquizada foi nai de doce lugares valacos. Y-hai ademais as lápidas, esas laxas ond’ os pobos antigos fixaban as suas invocacións ós dioses, os nomes dos seus mortos y-os dos seus césares e maxistrados. Nos emplazamentos de toda cida romana ten qu’ haber d’istas lápidas e pol-a sua natureza y-a sua abundancia pódese xuzgar da importancia da vila onde sairon. Hai nos alrededores da vella mansión de Aquis Querquernis indicacións d’esta clase? Téñense atopado n-iles moimentos da epigrafía latina? Si, y-en mor cantidade que n-outro calquer sitio da provincia d’Ourense. Os dous lugares mais prósimos e que según veremos despois serviron d’asento á vila romana, son os de San Xoan dos Baños e Santa Comba de Bande, e n-un e n-outro téñense atopado as lápidas y-os vestixios que vamos a mencionar. Nos Baños de Bande as seguintes lápidas: Hübner 2530 Hübner 2531 Hübner 2532 NIMPHIS BOELI VS.RVF VS.PRO SALUTE SUA.V.S CAR..BE FLACIS SECVNDI V.S. V.S. Adicacion de Boelío a Ninfas. Adicacion a divindade cuxo nome non pode interpretarse. Resto de sua iscrición cotévo. ó que se pode axuntar a millaría de Maximino o godo que dimos a coñecer no número 7 da nosa revista. En Santa Comba apareceron: Hübner 2518 Hübner 2529 Hübner 485 MAXV MVS.LOV ESSI.F.LA RIBVS.VI ALIBVS V.S.L.M ROSALUT VLIAEAV MATRI ASIROR IAC.DA IDIVSM RINVS R 00 DI CAVIT Adicacion de Masimo fillo de Levonio a lares viales. Lida de nora esta lápida por D. Marcelo Macías, resultado dunha adicacion a Xulín Dacio fillo por Lucio Didio Mario prefecto de sua cohorte. Indescrifrable.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e5/e5aa/e5aa8c62-4993-4576-b361-f5d788f11bb0/11571566.xml 4 tiva e aspiração activa, consciência, no coração lusíada, da existência universal, feita do doloroso esforço ascensional e infinitamente criador. Impregna a sua obra todo um misticismo de alma perpetuamente em contacto com o mistério e, por isso, nela relampagueiam, a espaços, claridades de revelação. Palpita uma vaga névoa crepuscular sobre as suas páginas, mas é a névoa da ante-manhã, ténuemente esclarecendo os abismos do Infinito, que as aparências velam. Poeta da zona marítima da Península, onde a luz se tamisa através dos nevoeiros do Atlântico e assim, ao poente, as montanhas, dissolvendo o arcabouço terreno, desdobram scenografias de confins de mundo, transfiltradas de sugestões de Além, ele é, no seu quase delírio profético e no seu penumbroso verbo religioso, a própria paisagem galaico-lusitana falando a sua íntima essência. E ainda porque emerge desta raça em que se fundem elementos celtas e semitas, metafísica e naturalista, amando a meia sombra anímica em que a lágrima é sorriso condensado e o sorriso lágrima cristalina que se dissolve, ele é o poeta revelador do verbo que a alma lusíada e a alma galega há séculos tentam conjugar. Não admira, pois, que Portugal e Galiza vejam nele, mais que o artista, o evangelizador da salvação do seu profundo espírito original. Ao lado de Pascoais, ergue-se Antonio Correia de Oliveira. Exuma da tradição para os seus versos a velha alma portuguesa—e é ela que neles canta e se exalta, pregando fé no futuro e amor ao passado. Não tem o espírito vidente de Pascoais, que rasga clarões na Sombra Eterna; mas por isso mesmo desdobra em planos mais claros de consciência um pensamento mais raciocinado. Não o turba, como a Pascoais, o delírio pitonísico; e consequentemente é mais artística e elegante a sua forma. Mas é por igual um pensamento apostólico que o orienta e, ultimamente, Correia de Oliveira tem sabido ser a voz comovida do Passado, paternalmente falando ao alarido confuso de Presente. Junto a estes poetas da Raça e da Tradição o nome de Afonso Lopes Vieira, outro enamorado da alma lusa. Há pouco, a campanha vicentina do autor das Ilhas da Bruma logrou transferir das velhas bibliotecas para a luz natal do proscénio esse mestre Gil, um que não tinha ceitil e fazia os atos de el-Rei, reconciliando os portugueses com uma das mais autênticas glórias do seu teatro. ¿E Mário Beirão? ¿Que é feito dele? Recordo com saudade inútil a sua musa de prestigioso poder evocativo, ora delirada e trágica, ora gemebunda e suavíssima, e recordo-a porque nenhuma outra melhor revelou a fala dramática e obscura que exalam, na minha terra do Sul, as vastas solidões amarelas e as charnecas paradas, em cujas poucas razas tomba exânime e arrependida de les queimado, a última luz da tarde. Abismados em si próprios, alheios à vida que torvelinha em redor, para melhor escutar os estremecimentos da sensibilidade mórbida, vagueiam poetas como Américo Durão que no Tântalo cantam: «A dor sem nome de nascer vencido.» Envenenam-se à Sombra da mancenilha que eles próprios plantam e cariciosamente cultivam. São derramadores de sugestões de desalento e desgosto. Dão voz aos momentos crepusculares da raça, tradução bela, às vezes, duma rara beleza enleante e cariciosa, como sucede no Tântalo, às plangências da guitarra portuguesa... Entre os intimistas cumpre ainda destacar, porque é incomparável de verdade psicológica e sinceridade expressiva, a jovem poetisa Virgínia Vitorino, que surgiu há pouco, com os Namorados, linda e triunfante, em toda a graça duma aparição. A mulher portuguesa uma nela a sua melhor intérprete. Depois, a simplicidade da sua arte só é comparável à de Augusto Gil. E eis outro poeta que o povo adora, pela limpidez com que lhe dá a comungar a alma -uma alma sem complicações, com saúde, que lhe é profundamente fraterna, e duma fluência e beleza líricas infinitamente amáveis. É um João de Deus menos ingénuo de forma e menos romântico de temas, mas como ele formosíssima e singelíssimamente traduzindo a graça virginal das almas e das coisas, banhadas em claridades matinais. E porque falei duma alma sã, realizando uma arte de Sádia beleza, não posso esquecer João de Barros, em cuja obra poética há força dionisíaca, alegria de viver, plena luz de meio-dia. Albeado da raça, da tradição, da própria intimidade, convencido com Gautier que la Muse est jalouse; elle a la fierté d' une déesse et ne reconnaît que son autonomie, pontifica Eugénio de Castro no altar solitário da sua arte aristocrática—arte que vive para si própria, tendo evoluído das bizarrias dum simbolismo flambante e sonoro, cada vez mais airoso e

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e5/e5aa/e5aa8c62-4993-4576-b361-f5d788f11bb0/115715619.xml NOS Agora, NOS principará a recoller canto il escriba en col das consas vistas, sentidas y-estudadas, no sen froltoso viaxe, outo enseña pras novas xeneracións galegas, encarregadas, pola vontade de Deus, de seren as forxadoras da futura Galiza ceibe e criadora, enxebre y-europea; a Galiza incorporada, sen intermediarios importunos e costosos á comunidade da cultura das nações do Norte d'Europa, á que pertencen nos tempos gloriosos da civilización enxebre qu' ergueu os grandiosos momentos dos Canzoneiros e do Portico da Gloria. O HOMAXE A LEIRAS PULPEIRO EN MONDOÑEDO Aquela veneranda figura, tolstoiana ou druídeca, de longas barbas apostólicas de prata, de xeito nobre e bó de Don Manoel Leiras Pulpeiro, ten un relevo moi particular nas nosas letras. E teno moi especialmente, ademais, pola época na que está situada: a época estéril dos quince primeiros anos do noso século, cando, seguindo o exemplo do Valle-Inclán, os escritores galegos deixaron pra un lado a nosa lingua pra se dedicaren a enrequentar a lingua de Castela con verbas, xiros e frases roubados á galega. Pódese dicir, pois, que Leiras Pulpeiro é caxeque único n-aquila época. Naceu Don Manoel Leiras Pulpeiro en Mondoñedo, en 1854, y-era fillo d'un médico. Nos anos 1867 e 1868, estudou latín no Seminario d' aquela vila, yen 1877 recibiuse en Madrid de licenciado en Medicina, exercendo logo a profisión no seu pobo, con sabencia e conciencia. Foi o amigo garimoso dos probes e dos humildes, ós que ofrendoa a sua ciencia e mais a sua inesgotabel caridade. Home d'esprito libre e democrático, figurou sempre no partido republicano-federal, e mais se cadra por independencia de caruute ou por reacción natural contra d'un medo timorato d'abondo e de pensar estreito, que por outra causa ningunha, foi tamen libre pensador e laicista. Galego enxebre e consciente, d'esprito erguelto e xúndio, amou á sua Terra y-á lingua dos seus pais. Escribiu en galego versos cheios d' encanto e de recendo popular. Amante do pobo traballador e dos seus costumes sinxelos e patriarcás, d'iles e da beleza do meigo chau mindoniense e da mariña de Lugo, sacou a sua inspiración sinxela e sen artificio. Leiras Pulpeiro foi tamén dos nosos; foi dos que aguardaron arelantes a redención da nosa Terra, dos que soñaron n-unha Galiza forte e ceibe, dos que viviron soñando: Co-a alborada do gran día Da gloria, que, hai molto espera Pra se ver outra Galicia... (Pousadelo - A Marita, 1903.) Don Manoel Leiras Pulpeiro pasa por un dos que millor escribiron a nosa lingua, e dos que millor a coñeceron. A sua contribución á obra do dicionario galego-castelán da Academia galega, foi de moita consideración, aínda que endexamais quixo formar parte da corporación aquela. As súas poesías son un tesouro pro estudo da lingua galega, pola-a sua gran riqueza de formas e de léxico. Colaborou no Tío Marcos da Portela, de Lamas Carvaxal, y-en outras publicacións galegas y-americanas. En 1911 publicou Cantares galegos, mais o mais importante cecais da sua obra áchase aínda inédito. Son moitas cousas en prosa y-en verso, sen contar-as qu' fl inutilizoun pouco antes de morrer por consideralas indinas da literatura galega. Leiras Pulpeiro morreu no ano 1912 e foi enterrado no Cimeteiro civil de Mondoñedo. Os mindonienses residentes na República Arxentina, pola iniciativa do noso amigo e irmán señor Lorenzo Rico, cónsul da Arxentina n-Ourense, fixeron unha subscripción pra erguer riba da sua cova un sinxelo e severo mausoleo que foi inaugurado o día 30 do mes de Natal c'un sinxelo auto ó que asistiron representacións de todol-os elementos mindonienses, co Concello á cabeza, Irmandades da Fala e Mocedades Galeguistas, Academia Galega, Asociación da Imprensa da Coruña y-outras entidades d' aquela vila, boletís NOS e A Nosa Terra, e caxeque todal-as asociacións galegas d'América. O pobo inteiro de Mondoñedo acudeu a render homenaxe ó ilustre morto, e o Sr. Lorenzo Rico en nome dos mindonienses da Arxentina, o brillante escritor Ramón Fernández Mato en nome do pobo de Mondoñedo e o noso director Vicente Risco e nome dos nacionalistas, falaron brevemente en louvanza do poeta amado dos humildes, rematando o auto co hino galego. Pol-a noite houbo unha velada de fondo enxebrismo no Teatro do Casino, onde falaron os señores Lorenzo Rico, Villar Ponte, Carré Aldao Rodríguez González, Risco, Peña Novo e Fernández Mato, principiando coa Alborada do ilustre mindoniense mestre Veiga, tocada pol-os notabres gaiteiros Os Veigas e romatando co hino galego pola-a masa coral, chamada tamén Os Veigas. O moimento é unha sinxela lápida de mármore con sentida iscrición en galego, dominada por unha coluna rota de pedra de grá que leva unha placa de bronce coa imaxe do poeta. PRECE A ESPANHA, por José Raúl da Cruz Cerqueira. Co gallo do Congreso de Cencias do Porto, o Sr. Cruz Cerqueira, redactor do Primeiro de Xaneiro, escribiu iste opúsculo, que non sei que moito l'agradezan os hispañois de conciencia moderna. En verdade, a Pátria dos Cides e dos Pelayos, vai servida coesta prece que lle fai un romántico, namorado das corridas de touros e dos ollos pretos das manas... Coma por noso ben, Galiza fica fora d'unha Hispania d'ise xeito, o trabucamento do Sr. Cruz Cerqueira ó nos mandar o seu foleto, non tivo secuencia maior, qu'o noso gusto de faguermos coñecea o distinto literato portugués. Da Prece, conosco non vai nada, en boa hora vaia dito. BASES DE GOBIERNO DE ARAGÓN La personalidad de Aragón 1º La personalidad de Aragón queda definida por el hecho histórico y la actualidad de querer ser. 2º Como consecuencia de la anterior afirma-

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e5/e5aa/e5aa8c62-4993-4576-b361-f5d788f11bb0/115715621.xml NOS lo, e tamén esa ansia de reintegración qu'aló en Portugal igoal qu'eiquí se sinte, e que s'espresa nos poemas A Voz de Galicia e mais El y-Ela. «O río Miño e un cura sin iglesta e sin misa, Casar Galicia procura con un nório: —Portugal.» Alfredo Pedro Guisado, pola sua vida e obra, é particularmente doado pra espresar no seu verbe isa arela da restauración da cultura galaico-portuguesa dos Canzoneiros e dos libros de Cabaleirías. HORAS DE DEUS, por MARÍA DA GLORIA TEIXEIRA DE VASCONCELLOS. Iste libro d'emoción sinxela, no que a y-a'ma mística de Portugal torna a ser piadosa e cristiá coma no tempo antigo, foi pra nós unha leda revelación. María da Gloria Teixeira de Vasconcellos é irmá do noso ademirado Teixeira de Pascoaes. E a ela a quen o mestre dedicou. E ela tamén escribe cousas que nos fan lembrar da nosa Rosalía, na santidade d'alma e grazia delicada, E mesmo consola, a volta de tanta impiedade, e de tanta dúbida tormentosa e adoecida, vilar unha y-alma de poeta que aínda sabe cair de xoellos os pés de Deus e da Nosa Señora. E mais en Portugal... E coma si un atopo, a veira do camiño fatigoso, un poyal onde pousar ollando na campia a paz serea d'un serán dourado... Que poucos saben vel-o grande da homildeza, sentí-a oración da Pobresinha «que pede para rezar!» E mais Alguén nos mandou que fóse María da Gloria Teixeira de Vasconcellos é poeta e nai, as dúas cousas con total-as tenru- ras, con total-as bágoas, con total-as sauda- des... Coma non iba saber rezar? E non esquece a aldea, non esquece a lareira onde Pasado vive en evocación; non esquece nin nos montes da Suiza; coma Rosalía, ela adora a sua terra, o seu corruncho, marca de distinción dos espritos fidalgos, qu'ainda os hai... Por moi degradada que s' atope a especie, aínda non é todo no mundo plebeyismo ensoberbido y-epilepsia adoecida. A lírica de María da Gloria Teixeira, no deixa de ser imitante á do seu irmau. Non é n-ela tan pronunciada a vaguedade, porque, en troques do alcance filosófico, moitas veces proféteco do mestre, leva unha certidume que o simples idealismo non dá. Mais o sentir, aínda qu'eiqui se non faga doutrina, é ben o mesmo que no supremo poeta da Saudade. BOLETÍN DE L.A REAL ACADEMIA GALLEGA, Año XVI, número 141, Coruña, 1.º Noviembre 1921. O Dr. J. J. Nunes fai un estudo en col de Coruña: Sua proveniencia e etimología, do que a síntese é: O nome antigo da Cruña foi Brigan- tíwm, céltigo. Destruída polos árabes e repoboa da dende Alfonso I, os seus novos moradores déronlle polos séculos IX ou X de Clunia que se transformou en Cruña, nome qu'aparece por primeira vez no Foro dos cregos, do que pasou a Cruñá, que na forma latinizada Curunhia está nun diploma de Alfonso IX. Os novos povoadores procedían pois da antiga Clunia (Coruña del Conde que s'escribía Cruña no século XVI). O nome Clunia veu da latina Colonia. Froisart chama á Cruña Cologne-su-mer... Todo isto non está mal armado, mais, sexta o autor di: «Mesmo a palabra colonia só por sí, abstraindo da forma transmitida, dava Cruña, pola redugao de colo a clo, motivada pola formación do grupo consonántico e passagem de o a u pelo contacto con a palatal nh...» Logo, que precisión hai de faguer vir ós novos moradores da nosa Cruña de Coruña del Conde?—Periódicos Compostelanos, por D. Armando Cotarelo Valledor, faguendo estória d'algunhas vellas publicacións, das que non deixaría de cumprir un estudo fondo pra estoria do movemento das ideas en Galiza.—Los Canónigos de Santiago, por Pablo Pérez Constanti.— Un notable escudo dela Coruña, por César Vaamonde Lores.— Bibliografía sobre libros galegos, d' Euxenio Carré Aldao.—Seición oficial. SEARA NOVA, revista quincenal de doutrina e crítica, núm. I, Lisboa, 15 de Outubro de 1921. Principon a se publicar en Lisboa esta revista social-demócrata, d'educación popular e de combate, órgano d'un fato d'escritores que se non propoñen propiamente unha campaña política, mais seguramente un fondo labor político. Forman o corpo directivo: Aquilino Ribeiro, Augusto Casimiro, Faria de Vasconcelos, Ferreira de Macedo, Francisco Antonio Correia, Jaime Cortesão, José de Azeredo Perdigão, Cãmara Reis, Raul Brandão, Raul Proença. Os fins que se propon están declarados: «Renovar a mentalidade da élite portuguesa, tornando a capazdum verdadeiro movimento de salvação.— Criar unha opinión pública nacional que exija e apoie as reformas necessárias.—Defender os interesses supremos da nação, opondo-se ao espírito de rapina das oligarquias dominantes e ao egoísmo dos grupos, classes e partidos.—Protestar contra todos os movimentos revolucionarios, e todavía defender e definir a grande causa da verdadeira Revolução.—Contribuir para formar acima das Pátrias, a união de todas as Pátrias.— Una consciencia internacional bastante forte para não permitir novas lutas fratricidas.» Seara Nova arremete fortemente contra dos integralistas e mais contra da Cruzada Nun' Alvores Pereira, e traí interessantes traballos, ant'illes un do ilustre economista português Ezequiel de Campos, e anuncia unha sección de gran utilidade informativa en col do movimento científico, filosófico, ético, artístico e social, a cargo do Sr. Faria de Vasconcelos. Alfredo Pedro Guisado é tamén dos colaboradores de Seara Nova.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e5/e5aa/e5aa8c62-4993-4576-b361-f5d788f11bb0/115715610.xml 8 Teño unha gran confianza no xuicio do meu amigo, e meditei de vagar, no qu'il me dixera. Ven logo a guerra, que nos botou a todos, mais alá do sendeiro trillado pol-a rutina cotidiana, relacionando cousas que parecían ter precisión de seren refeitas, e permitindo realizur as que non parecían posibres. E volvin enton á miña antiga idea. Despois de todo, porque non monopolizar o diñeiro com’ o tabaco, os mistos, on calquer outro xénero de consumo? Os banqueiros e mals os usureiros venden diñeiro coma o comerciante de tabaco vende cigarros y-o tendeiro mistos... Cando me decidin a espor ó púbrico iste proyeuto, tiven a inocencia de creer qu'o destino me tíña concedido o privilexio de dar a luz unha novedade. Quedei desencantado; o privilegio corresponde a un prusiano da Prusia Oriental. N-unha obra titulada *Reform oder Revolution* publicada en 1894, o conselleiro intemo C. Von Masou preconiza reformas radieres encamiñadas a conxurar o espeutro do socialismo y-a salvala patria da revolución qu'il ve prósima. Decrarase campeón da nazonalizazon económica, non das terras, naturalmentes, senon do comercio de trigos, carbós, diñeiro e de certos xéneros d' importancia esencial y-anque toca de pasada a custión do diñeiro e non da detalles d'orguización, dí qu'en todo caso, a nazonalización d'esta clas de comercio é moi recomendabre. Non puden atopar outros autores que teñan abordado o asunto, quitando crar’ está, os socialistas que o queren nazunalizar todo. A banca en realidade, non é mais que un dos elementos do comercio do diñeiro. A mín paréceme qu' unha vez ceibados no camiño da nazonalizazon económica, o Estado debería ir mais lonxe. Non contento con nazonalizal-a banca e mais o préstamo de diñeiro en tanto qu'é es do coma negocio, pol-os estabrecimentos de creto, os banqueiros y-os prestamistas, debería acaparar todo o conxunto d'empréstitos e préstamos, xa antre estabrecimentos oficiás ou particulares ou xa confinados na vida privada de individuo a individuo. Solo así sería eficaz a reforma e difícil ou imposibre sustraerse a ela. Que non s'alarme o leutor, que non s' asuste o seu sentido de bó burgués, d' estas ídelas, anque lle parezan subversivas, nin vexa n-elas a pata de diaño do socialismo. En realidade a medida e grandemente conservadora e defendo a libertade y-a propiedade da marea invasora da democracia social. Na práutica o proyeuto e moi sencillo. O Estado apodérase das orgalzación de créto privado cos seus autivos e pasivos y-esto é todo. Pol-o demals as consas seguirían como denantes y-a gran masa non adevirtiría o cambio. Os prestatarios alcontrarían na person do Estado un acreedor complaciente y-os prestamistas unha colocación segura do seu diñeiro. A outa banca berraría ¡roubo! Pero eiquí non hai tal roubo. Os capitalistas y-os aucionistas nada perderían. Os direutores y-os empregados atoparian novos services e salarlos seguros, y-o Estado coma nas Caixas d' Aforro d' hoxe pagaría o intrés normal. A adeministración non sería compricada. O istrumento existe xa. O ministerio de Correos non é outra cousa que un vasto estabrecimento nazonal e internazonal de banca e seguros. Pra compretar o proyeuto habería que facer entrar n-il certas fanciós da banca moderna que son de conceución xeneral do préstamo e do empréstito, tales como servicio de cheques, trasferencias, ordes de pago, e todo o arsenal da Bolsa, corretaxe, axiotaxe, arbitraxe e demais denominación d'fste orgalsmo internazonal. Os seguros nataralmente seguirían a mesma sorte, y-esto xa non é ningunha novedad pois von Justi fala d'ela a mediados do século xvi? E despois, a nazonalización do seguro formou parte das ideas de Louis Blanc. Na Alemania o socialista Rittinghausen propuxo extender esta idea o imperio enteiro e Italia nazonalizou os seguros de vida por unha lel recente que comenzará a rexir no 1922. Pero xa a copia foise alongando demais, e teño qu' abreviar. Fala tamén Borgstroem de resolver o probrema da venta de mercancias a crédito por un aval forzoso do Estado que cobraría un premio por e e decrararía nulos e sin eficacia legal todol-os contratos d'ista clás, ós que faltara a intervención oficial. O departamento de seguros da Oficiña de Correos sería nataralmente a encargada d' iste servicio, verdadeiro seguro fiduciario. Non teño, dí pra terminar, a pretensión de quistas medidas sean unha panacea pra todol-os males da humanidade, pero si son un medio con outros medios paralelos, de franquear o abismo aberto entr' o capital y-o traballo y-atenuar a desconfianza entre patronos y-obreiros, desconfianza c'o autual sistema económico de libertá da banca e do crédito non fal qu’ agravar. Non hai duda qu'istes medios darian ó Estado un dominio sobr'o capital y-o traballo que lle permitiría, sobre ‘todo nos paises de desenvolvimento abastado, ós sindicatos d' unha y-outra parte a un xeito mais propicio á con-

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e5/e5aa/e5aa8c62-4993-4576-b361-f5d788f11bb0/115715618.xml 16 NOS berta, atopada a mais no medio de restos que alcanzan asegún a xente do país seiscentos metros de longo, ó largo da marxen izquerda da carretera d' Ourense a Portugal, por oitocentos d' anchura desd'a linde da dita carreteira ó Limia e que siguen n-outra veira do río, mostran craramente qu' Aquís Querquernis non foi unha simpre mansión, senón que constituía unha vila ben poboada segundo o proba a sua estensión, e bastante importante dend'o momento que tiña edificios tan considerables como aguil de que formaba parte a parede posta ó aire por nós, traran restos de muros, tellas e anacos de cerámica, ten que ser considerable. 2.ª Qu'a dita cibdade debeu ser importante por reunir en sí as circunstancias de ter un estabrecimento termal coñecido na época romana é por ser lugar d'empalme de dúas vías que travesaban países ricos e moi poboados. 3.ª Que coma siñales vivas da sua importancia quedan as lápidas, mais numerosas ali qu'en ningún outro lado da provincia, a ara y-as colunas de Santa Comba que deberon pertencelle, y-a muralla por nós descuberta que tivo necesariamente que formar parte d'un edificio grande e de coidada arquitectura. 4.ª C'as ruínas en cuestión son as da cibdade d' Aquis Querquernis situada no país dos Querquernos y-onde os romanos estabreceron a 4.ª mansión da vía n.º 18 do Itinerario de Antonino. Final Temos polo tanto conseguido o propósito qu'anunciábamos ó principiar este artigo. Siñar d' unha maneira certa o lugar d'un elemento histórico. Alá quedan veira do vello Lethes, e baixo os carballos das touzas, y-as carpazas do monte, as venerables pedras d'antiga vila romana. Nós apartámonos d'ilas con door e sintindo non ter as artes máxicas de Merlín o feiticeiro celta pra facer surxir da terra a cibdade morta y-atuada e obrigala a vivir un instante diante dos nosos ollos, coa maxestade dos seus tempos y-a forza das suas murallas, baixo iste sol dou rado d'outono que qu'il alumeou e que cicala ri dos esforzos dos homes sempre afaenados en cosrir e desfacer. Florentino L. Cuevillas OS HOMES, OS FEITOS, AS VERBAS A VOLTA DO CASTELAO Xa volvemos ter na casa ó Castelao. Castelao, a quen o boletín NOS debe astr'o nome que leva, é tan noso, qu' estamos dispensados de toda loubanza. Castelao estivo en París, percorreu os Países Baixos y a Alemaña. Non se senteu inferior a nada; todo ó vía e deprendéuno todo. A sua poderosa orixinalidade ergueuse xurdia ó s' enfrontar cos homes e coas obras da grand' Europa. Ollou a vida de nazós cultas, que non por seren pequenas s' aveñen a renunciar a si mesmas; entón, as suas áreas de reconstrución da Nacionallidade galega atoparon sólido basamento confortador, nunha ansia universal qu' onde queira s'apalpaba. Castelao falou cos bávaros e mais cos flamengos, e se galego foi, volveu mais galego. Castelao enriqueceu con novos recursos a sua mestranza técnica, e concibeu projetos novos d' outas realizacións artísticas, d'un estremevimento xenial. Pensando de cote na nosa terra, e no moito que n-ela compre faguer, Castelao estudou noite e día y-estudou ben. Trai o tempo aproveitado: todo pra nosa Galiza... Namentras estivo fora, prohibiunos terminantemente que nin tan xiquera falásemos d'il. As suas cartas cheas d'intrés polas suas fondas observacións y-os seus xuízos orixinais asombrosamente atinados, viñan dende xá condenadas a seren silenciadas. Agora, xa é outro cantar.