Díaz Baliño, Camilo
1889 - 1936
Cargando...
1
Artículos
Do meu diario : dend' o mes de xaneiro ó mes de San Xoan, en París
por Castelao
Ano III Número 10 (1922); p 1-9
Na esposición Castelao : confrencia de clausura
por Noguerol Buján, Arturo
Ano III Número 10 (1922); p 11-14
Seición arqueolóxica : o castro ''A Cibdade'' en San Ciprián de Lás : consideraciós xenerales
por López Cuevillas, Florentino
Ano III Número 10 (1922); p 18-21
A Compostela dos doentes.
Ano III Número 10 (1922); p 21-23
Os homes, os feitos, as verbas
Ano III Número 10 (1922); p 23-24
Para que d’exempro sirva
por Díaz Baliño, Camilo, Taibo García, Victoriano
Ano III Número 10 (1922); p -
Páginas
Número publicación
Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano III Número 10 - 20 abril 1922
Ano III Número 10
| Título | Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano III Número 10 - 20 abril 1922 |
| Idioma | Gallego |
| Notas |
Reproducción electrónica. Santiago de Compostela: Biblioteca de Galicia, 2009 |
| Tipo de publicación | Publicacións seriadas |
Formatos de descarga
Exportar
Descubre más en:
¿Quién participó?
6b5a85a6-9a03-4e59-a2b4-2857c573b256
¿Qué otros autores fueron coetáneos?
d4aceb71-3fb0-4975-9ab5-4af83511f62b
¿En qué otras publicaciones participaron estos autores?
¿Qué materias trata?
Ejemplares físicos
| Biblioteca de Galicia |
Signatura: Public. 5 — NOTAS: Anotacións manuscritas nalgunhas contracapas. Comprende: Ano III Número 10 - 20 abril 1922 Formato ePub Versión PDF |
Tanto la transcripción de los textos (OCR) como la identificación de las entidades mostradas se han realizado mediante inteligencia artificial. El resultado puede contener errores acumulados en ambos procesos; conviene verificarlo contra el facsímil original. Más información[aquí].
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/c1/c1fa/c1fa1a66-646b-4365-97fa-45ea518667ce/115715723.xml
NÓS
grandes cosecheiros y-outros cantos acaparadores, convirtan o chan sin auga d'a meseta en terras de pan levar á conta de 501,040,000 pesetas con que os consumidores costeabamol-o cultivo do trigo denantes da guerra europea. Entón custaba o trigo estranxeiro vinte pesetas o hectolitro, e pol-o tanto, si non houbera proteución arancelaria pro trigo, o trigo español, debido á competencia, teria que venderse tamén a vinte pesetas; pero como o trigo estaba protexido as causas pasaban d' outro xeito: os cen kilos de trigo tiñan que pagar o pasal-as aduanas catorce pesetas, o que, partindo do suposto de que o hectolitro de trigo pese 78 kilos, producian un ingreso pr-o fisco (calculando en doce millós d-hectolitros o déficit d'anada triguelra española, en relación c'o consumo) 131.040.000 pesetas; e com' os direitos d’ aduanas facían su bir o precio d'o hectolitro de trigo a 90% pese” tas, resultaba (calculando a cosecha do ano 1919 en trintecatro millós d'hectolitros) que os consumidores, por favorecer onhos cantos ab: tistas y-ucaparador-s pugamoslle entón ó fisco 131.040.000 pesetas y-os propletarios, os inter mediarios y-os acaparadores de Castela e demáis zonas trigueiras, que recolleitan por término medio cito quintales por hectárea, 370.000.000 pesetas, que suman un total 501.040.000 pesetas-
Os aranceles somentes deben protexel-os ne” gocios d' aquiles cibdadanos que 6 quente d'un réximen proteutor sexan capaces d' aumentalos produtos cuya -precura ou trasformanza lles omendada. ¿Son capaces os trigueiros stela d' aumental-as colleitas de trigo c' un imen proteutor? Non, pois aparte de que o
probrema dos trigos en Castela é un probrema d'auga e de materia orgánica, os donos d'os
latifundios d'as chaas d'o centro da peninsula, saben que o réximen proteucionista d'agora consagra iste principio d' economía popular telá: «os terre ga pra non perder y-os de secano pra facerse ricos»; esto 60 mesmo que decir: pra non poder colleitar dazaoito quintales por hectaria e pra facerse rico obter anadas de olto quintales por hectaria. reza paradóxi irracionalidás aparentes d'a vida, E de notar
Ss sos der
Esto, inda que pa
é verdade; é unha de tantas
que moitas persoas, qu' estudiaron concencia o probrema trigueiro d' España, de catáronse de «ue nalgunhas provincias de Castela a precura do trigo é cara e ruinosa e que convén sustitalla por outra máis lucrativa. Co fin d' investigare cal sería o cultivo con que sustituirse S, M. El Rei, por propea iniciativa y-a sua conta, ¢reou unha comisión, fai
ademál
15 xa anos, pra qu'estudiase a frora esteparia d'a península.
Por outra, o amparo qu'os aranceles lle presta 63 donos d' as terras de pan levar, non fai outra cousa qu' asegurar on minimum de renda os donos d'os latifundios, que apenas toman parte n-a vida económeca d' o Estado por medio d'a contribución territorial: a Cruña, Lugo, Ourense e Pontevedra, provincias consumidoras de trigo, pagaron o ano 1917 por territorial, 13.917.045 pesetas; Avila, Segovia, Soria e Palencia, provincias produtoras de trigo, pagaron en dito ano por territorial 8.4% decir 5,419.34 pesetas menos que Galicia. ¡D' iste xelto xa poden gridar: «¡Viva España!» Si a todo esto añadimos que os gastos que o Estado fixo por habitante n-o re ano, pol-a enseño primario, foron n-a provincia d'a Cruña 145 pesetas, n-a de Lugo 1'07, n-a d' Ourense 922 e nut de Pontevedra 1'60; e que os mesmos gastos en tal fecha foron n-a provincia d' Avila 308 pesetas, n-a de Segovia 8'28, n-a de Palencia en-a de Soria 4'42, non teremos qu’ estranarnos de que ós galegos nos teñan por parvos, y-ainda máis si se decata a xente de que houbo mais d'un galego que foi menistro d' Istrucién Púbrica.
Si temos presente que o consumo do trigo n-a nosa terra podese estimar en 252.860.906 kilos e que o arancel que fixo Cambó grava con dez pesetas os cen kilos encontrámonos con que Gallel umento n-08 seus gastos naturaes de pesetas 030 y-o resto d'os cunsumidores con O pesetas. Ecomasí os trigueiros non se conforman c'un arancel que Les mete n-as mans 000 pesetas senón que queren que se 6 arancel d'o ano 1912, que facía desembolsar ós eunsumidorés $70,000.000 pesetas; e din que as novas disposiciós arancelarias
sosterá os negocios d'os trigueiros con
edecretan la muerte de la primera industria nacional» é que n-o caso de que as enas aspiraciós non sexan «atendidas en justicia por el Parlamen to en un plazo muy breve, se Uevaran a la práctica wesoluci
aes radicalisimas». Supoño que ningunha d' estas resoluciós será pedir que se fs
catastro parcelario, nin asegurar 0s seus co tratistas d'o cultivo, ós seus ficio industrial minimam.—A. N.
nos, un ber
A seguida pubricamos unhas cantas parti das do novo Arancel qu' intresa ós galegos:
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/c1/c1fa/c1fa1a66-646b-4365-97fa-45ea518667ce/115715711.xml
[?]
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/c1/c1fa/c1fa1a66-646b-4365-97fa-45ea518667ce/115715713.xml
NOS de almas, orgaizáronse conferencias en castelán. E alá fomos. Na primeira houbo moita xente (a muller do embaixador abreu a boca tres veces) na derradeira en qu' estiven asistimos a muller do conferenciante, unha parenta sua, unha filla, un americano e mais eu. Compre decir que ás conferencias en inglés e italiano asisten por centos.
¡Os hespañoes de Paris! No cimeterio do Pére Lachaise, onde huy campas en moltos idiomas, non s'atopa máis que o francés nas AS campas dos aristócratas hespañoes mortos en Parts. Pois ben; pra istes hespañoes das conferencias do Louvre e do cimeterio do Pére Lachaise vaise facer un gran Hospital e pra ista obra de caridade, D. Alfonso gastará da sua bulsa, según contan, cinco millóns de pesetas. Fai moi ben; en Paris un Hospital loce moito máis qu'en Bós-Aires ou na Habana ou Rio Xaneiro ou Montevideo...
Boh, Paris é o Madrid do mundo. O que me parece Madrid coma galego, pareceumo Paris coma home.
A seguir impresións de Bélxica e de Alemaña.
NA ESPOSICIÓN LAMAS
CONFRENCIA INAUGURAL
Asistimos hoxe elquí a unha pictórica esposición. Iste vernísaage psíquico tivo a virtude de xuntar á nosa élite intelectual, artística, social. ¡Marquemos iste día coa branca pedra solemne coa que os xudeos siñalan os días epifánicos! Hastra d'agora Ourense dera mestres, meditadores, poetas; poetas sobre todo.
Unha destrenzada brétema, lírica, beilaba por riba dos nosos osos. Os poetas nascían elquí com'as carpazas. Eran un espontáneo produto da Terra. Un meu amigo en Madrid, gabando a un, decíame: «Fulano que awaque no es de Orense, tiene mucho talento y es un gran poeta...» Faltaban os pintores. Tiñan que vir e viron. A imaxe lírica esixía a interpretación plástica. Xa as cerdas dos pincés n-esta Terra, esc menzan a rebulir d'ansias.
E algo mais que un feito casual, a coincidencia de que xa no primeiro día do ano, cand'un ourensán fal n-Ourense a primeira esposición; é unha intención, é un símbolo.
Beleza, Estética
A xente fala, indistintamente de beleza e d'estética. Di d'un paisaxe, d'un verso, d'un cadro, que é moi estético, moi belo.
Hai, poren, un básico erro soterraño n-esta confesión, cecaís o mais grande que houbo nunca na arte. Vou a desengarzar cús cixempros esta falsa sinonimia.
Un espeutadore, vé n-un cadro a unha muller d'ollos tortos, narís chata e linfática obesidade carnosa. Aquela muller, na rúa non faría de fixo, dicir a ninguén: ¡Que muller tan bela! Inversamente, examinada c'un ollar humán, é rotundamente fea; non embargante, no cadro, é estética. Os bufós xorobados e curvos, coma morcegos palatinos, que pintaba Velázquez d'un xeito profuso, non son de certo homes guapos; son no cadro, sen embargo, estéticos. Os tipos humans feos pra visión erótica poden ser pro pintor, e de fei pre, óptimas fontes d'impresións estéticas.
Ática
Ollemos un istante pra Grecia. Houbo eli un tempo qu'estas dúas categorías metafísicas estaban confusas n-unha. A beleza sorbera á estética, com'una esponxa de Ceilán. Xacobe Burckardt fai ver sagazmente com'eli ó redor da idea de beleza, rondaban profusas ideas imprecisas. A ética, por eixempro, andaba un pouco misturada coa estética.
Pra un grego do século v, unha obra non era estética, senon cando o ouxeto n-ela contido, fose belo na realidá.
E os escultores cantaban no mármore pentélico, o trunfo human da muller. As Venus emerxentes andaban pola rúa, berraban frenéticas nos xogos olímpicos e dialogaban con Platón antr'os buxos cheirantes á sátiros bicornes.
A muller zumbaba nas orellas do artista com'una áptera abella d'emocións. O Aryo atopara unha fórmula na arte.
Mais a vida qu'es míticas sireias—invocacións d'Homero, evocación de Burne Jones.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/c1/c1fa/c1fa1a66-646b-4365-97fa-45ea518667ce/115715731.xml
NOS
23
suas paredes colgan os pranos do Hotel, n-os que o viaxeiro pode esleer o departamento que sea máis do seu gusto pra istalarse, sin necesidade d' andar de riandola pol-a casa adiante.
Baños.—O sobrado hidroterápico non carece de ningún dos servicios recomendados pol-a cencia moderna; a máis dos baños d' auga mineral e d'os de limpeza, hai toda cras de duchas, baños d' asiento pulverizaciós e inhalaciós.
Correos e telégrafós.—Funcionan dende Xunio deica o 6 d' Outono. A oflciña corre a cargo de dous oficiais dos carpos lespeutivos.
Sobrados pr’ habitare.—O entresuelo, principal, primeiro é segundo están destinados á vivienda. Todol-os sobrados son xeitosos, con luz direuta, alumeados pol-a noite con fruido eléntrico, e todos lles en iguales condiciós d' hixiene.
0 Casino.—Independente do Hotel, pero en comunicación, hai os departamentos do Casino, que se divide en cinco salós: o de festas, de 22 por 17 metros e 10 d’ outura; dous destinados a bibrioteca y-escribidoiro pra homes e pra mulleres; o de billares; y-o do xogo do tresillo, ajedrez e damas, etc. Somentes se toleran os xogos lícitos.
0 Parque.—Por frente do edificio hai un xardín con lugares pra enredar o croquet y-o lawtennis.
Granxa de Samull, en Pías.—Esta granxa é un compremento do Estabrecemento; emprazada a dous quilómetros d’il; hai istalados n-ela toda crase d’ esports, y-on intresante museo etnográfico y-arqueolóxico.
OS HOMES, OS FEITOS, AS VERBAS
VENTO MAREIRO por RAMÓN CABANILLAS.
O ano 1922 sifialase en Galiza por unha grande aitividado editorial. Principia o ano co' a reimpresión de Vento Mareiro, libro que foi a verdadeira revelación do Poeta da Raza, o noso ilustre compañeiro Ramón Cabanillas, un dos que concebiron a idea da creación d' iste boletín. O Cabanillas leva traballado d' abondo dende hai algún tempo: pubricou A man de Santiña, o seu discurso d' entrada na Academia Galega; escribiu a Saga do Cabaleiro do San Graal, que sairá logo; prepara ainda outras Sagas, e namentras, escribe poemas soberbios que vai pubricando en La Zarpa. Esquecíamos a gran traxedia O Mariscal; que seica áchase xa no prelo. O Cabanillas está no millor; está arestora principando o período de madureza do seu xenio, e NOS ha dar logo cousas suas que han chamal-a atención. Mais elo lle non quita a Vento Mareiro o seu fondo valor iniclal de nuncio d'unha nova era nas nosas letras, sin xa falarmos do seu méreto intrínseco, porque nil, o Cabanillas é xa o Cabanillas, e de Vento Mareiro son caxeque todol-os versos que todos deprendemos de memoria e gozamos en recitar a cotío.
ABRENTE por VICTORIANO TAIBO.
O que pró Cabanillas foi Vento Mareiro, ha o ser pró Taibo Abrente, pirmeiro libro d’ un verdadeiro poeta, xa coñocido dos nosos leutores, pois Taibo é un dos colaboradores que honran as páxinas de NOS. Co Cabanillas y-o Lopez Abente, o Taibo forma a gran trindade da moderna lirica galega. O Taibo é tamén un poeta d' estirpe vondallana, que fal poemas cheos do forte recendo do mare das xestas bravas das falaises galegas. E com' os outros dous—que puxeron cada un, un introíto poéteco a iste pir” meiro libro do Taibo, coma pr armare Caba leiro 6 novo irmau que ven—un poeta de rexa e forte masculinidade, do que a voz sona ben e sona de seu, antr'as voces aurorales da Raza que s' ergue de novo. Abrente é o pirmeiro libro que todol-os poetas quixeran ter escrito. N-il, diversas infruencias, ben escoleltas, acaen ben na unidade d'un temperamento de verdadeiro poeta, novo e sun, sen desmaio e sen moda.
DOUTRINA NAZONALISTA por RAMÓN VILAR PONTE
Com'ó seu irmán Antón, fundador das Ir mandades da Fala e decano do autual movemento nazonalista galego, ó Ramón Vilar Ponte, intrésalle o que hai de central e d’ esencial no espertamento da nosa Terra. É com’o irmán, un loitador, un apóstolo Imbuído do monoideismo da redenzón da Galiza, qu'il sinte coa místeca esaltación dos repubricans irlandeses. N-iste libro, d'unha sinxela e des-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/c1/c1fa/c1fa1a66-646b-4365-97fa-45ea518667ce/115715735.xml
MERQUE VOSTEDE:
NÉVEDA POR FRANCISCA HERRERA GARRIDO
ADORAÇAO POR LEONARDO COIMBRA
VENTO MAREIRO POR RAMON CABANILLAS
ABRENTE POR VICTORIANO TAIBO
DOUTRINA NAZONALISTA POR RAMON VILAR PONTE
MARANOS POR TEIXEIRA DE PASCOAES
"A NOSA TERRA",
BOLETIN DECENAL
Idearium das Irmandades da Fala en Galicia e nas colonias galegas d’América e Portugal
PRECIOS DE SUSCRIPCIÓN...
Na Coruña ó mes. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/c1/c1fa/c1fa1a66-646b-4365-97fa-45ea518667ce/115715727.xml
NOS
afastados, asegún amostran os achádegos feltos viles, d'infruencias ibéricas é na nosa rexión é na parte de Portugal comprendida entr'as cuencas do Mondego, Douro e Miño, e decir no asento asegún o sabio arquólogo Bosch Gimpera (1) d'una cultura céltica que fina somentes baixo o ínfruxo y-a dominanza de Roma, sendo cecalís os outros exemprares castelaos como xalós deixados pol-os celtas na sua retirada'ante a invasión ibera, si temos de seguir a opinión de Schulten (2).
E pol-o tanto da mais grande importancia pra o conocimento da prehistoria gallega o estudio d'istes recintos fortificados, e comprendendo asf, casi todol-os historiadores rexionales como Verea e Aguiar, Fernández Alonso, Murguía e sobre todo Villaamil e Castro e Macifielra, téñenlle adicado traballos e referencias que forman xa unha regular bibliografía. Pero desgrazadamente istes traballos téñense feito, moitas veces, fiando demasiado en Informacións pouco seguras, e casi sempre sin recursos que permitiran un esamen minucioso e deteñido do subsuelo, podendo decirse que dos 5.800 castros que Castillo López supon existentes en Galicia nin quinientos haberán sido reconocidos e medidos con coidado, sendo moito menor o número dos que foron escavados con criterio científico; facéndose pol-o tanto imposible infentar a sua catalogación, nin poder emitir xuicio certo sobre dos útiles, armas e adornos dos seus poboadores que soilo de tarde en tarde saen á luz e casi sempre por causas fortuitas.
Desexando nós contribuir na medida das nosas forzas a alumear punto tan intresante da prehistoria pátrea, temos emprendido o estudio do castro, cuyo nome encabeza estas liñas, que pola sua estensión, manitud de defensas, e solidez de materiais de construción, debeu ser no seu tempo unha das fortalezas mais rexas do noso chau gallego.
Damos hoxe as suas características e mensuras y-en números sucesivos daremos conta do qu'as escavacións que xa principiaron vayan sacando á luz do día.
II
Emplazamento
A quince kilómetros d'Ourense, na marxen direita do Miño, e por riba mesmo da veiga onde s' asenta a estación de Barbantes, érguese un monte que estende a sua mole de pedra de grá
(1) Los Celtas y la Civilización Céltica en la Península Ibérica.—Madrid 1921.
(2) Hispania.
y-as suas vestiduras de carpazas pol-os términos municipás de Punxín, Cenlle e San Amaro. Iste monte ten dúas cumes unha ó S. y-outra ó N. A primeira leva o nome de San Torcuato.
O [foso pol-a parte do Norte
por ter edificada na pequena plataforma que lle serve de remate unha capilla do dito santo. A segunda afastada da outra 1.400 metros é mais baixa, de costa mais lixeira, y-terminada por unha estensa meseta, que pola gran cantidade de pedras qu'alí s'atopan e que craramente deixan ver que formaron parte d'una vella edificación, chamáse a Cibdade.
N-iste sitio da Cibdade pertencente á parroquia de San Ciprián de Las, Ayuntamiento de San Amaro é onde s' asenta o castro que motiva estas liñas.
Dominase dende alí a cuenca do Barbantiño, o reborde occidental dos Chaos d'Amoeiro y-o val de Las que prolonga os seus lameiros e searas hasta as divisorias do Arenteiro e do Avia. En cambio o curso do Miño y-as suas fértiles riveiras, a zona mais importante y-a mais prósima, queda casi por completo fora da vista do castro tapada pola cume do San Torcuato, que por ser mais elevada, por mirar.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/c1/c1fa/c1fa1a66-646b-4365-97fa-45ea518667ce/115715716.xml
12
En bebo pra afoyal-as penas; mail-as condanadas aboyan.
Este cadro faime lembrar d'os anos de sequia, de pedrisco e de xiadas; do pago d'os trabucos o dos fillos emigrados ou mortos n-a guerra colonial. N-il vexo simbolizada a fraternidá humana porque os homes soilo se aman con amor espritual cando sufriron xuntos un mesmo door, cando araron algún tempo a terra xunguidos ó mesmo xugo d'un door común. (Unamuno. Del Sentimiento trágico de la vida, páx. 186). N-o fondo das almas d'ises labregos revélase unha concepción verdadeiramente cristiana da vida, pois por elas vense caminalas alegrías n-o lombo das penas: chorar e reir ó mesmo tempo debe sel-a norma de todo bo cristiano n-o sufrimento. N-as caras dos tres compadres nótase a forza que fan as almas pra esgazarse dos corpos e xuntarse a Deus. Todo o cadro está cheo de fame de dinimidade.
Adeus meu irmanciño. E que bonito vas c'o traxe das romerías.
Eiquí represéntase a comedia da vida: a irmá chora e berra pra que a oyan e digan que sinte ó morto; os veciños fan o cumprido; y-on rapaz fura por entr'a xente pra mirar si o difunto leva os ollos abertos ou pechos.
Tamén representa iste dibuxo o trunfo d'adumia: xa non se empanan os difuntos co'a brancura do liño, senon que se visten c'os traxes dos días de romaxe. A vanidade dos homes quere converter o val de Josephá n-un museo d'indumentaria.
Eu non quería morrer ald ¿sabe meu pai?
¡Probe emigrado! Alen, n-o desterro, dáballe alentos ó seu esprito a lembranza da Terra mentras era esprovado pol-os homes y-esquecido pol-a Patria. Desfeito o seu corpo a forza de tanto bregar, torna pra casa dos pais, pero torna pr'acougala saudade e pra que o semente n-a terra onde naceu. N-o semblante do pai bule unha desespranza muda e toma pulo pra sair unha maldición... N-as fazalas da vella, xunto c'o penar da nai que ve ó fillo ás portas do pasamento, boliga a espranza consoladora de que aquil anaco da sua y-alma durmirá n-el Señor: o fillo mártir morrerá en cristiano.
A verdade n-a porta. A mais d'un visitante da eisposición lle vin
NOS facer unha interpretanza irrelixosa d'iste cadro; pero estimo trabucada tal maneira de discurrir. Pra min este cadro é unha protesta de fe relixosa. A porta da igresia hai miseria e resiñanza. Por diante dos ollos d'ises probes pasan todalas vanidás do mundo sin qu'engarren n-as suas almas. N-as faceiras d'iles vese probeza d'espritu e leense estas verbas do Apóstol: «Mentras teñamos con que manternos e cubrirnos contentémonos co'esto». Tras da porta da igresia ¿qué vería o artista? Eu creo que o que o artista quer que se vexa n-o interior é o apego dos cregos as causas d'iste mundo: a adulanza ós poderosos; y-alterosidade, a cobiza y-as envexas d'aquiles que deben poseer a paz de Deus.
Hoxe sácase ánima.
N-a cara do probe qu'está n-a porta da igresia bule a lembranza de tempos pasados. N-outros tempos as mulleres hermanaban o saber co'a roca y-a crianza dos fillos; intresábanse pol-os que sufrían; visitaban os enfermos e tiñan decote pousada pr'o pelegrino y-onha cunca de caldo y-on vaso de viño pr'o probe que lle pedía esmola. Non se vían os probes ateridos de frío ás portas das igresias porque a caridade acollíaos en todal-as casas. Agora as mulleres das familias acomodadas desgaleguízanse, abúrrense n-aldea, leen os figurís, resúltalles pesada a crianza dos rapaces, enchen a cabeza de novelas d'amoríos, viven unha vida sin finalidade, van e veñen con contos, asisten a todal-as funciós relixosas, teñen un direutor espiritual e dan esmola por conduto de San Antonio, poil-a sua sensibilidade non lles permite ver lástimas. A vila valéiralles a y-alma.
¿E pra que queres fuxir da terra? ¿Non temos pan n-o forno?
Esta é a traxedia íntima da mocedá galega. D'unha banda, o apego á terra y-a casa d'os pais, turra pol-o rapaz e faille baixal-os óllos, d'outra, as necesidás creadas polo comercio, co'a loita contra «maldita falla de necesidás», y-a non resiñanza producía pol-o industrialismo y-o progreso d'a ténnica moderna arrástrano camiño d'outras terras. Iste é o rapaz que rube á traseira d'os automóveles que pasan pol-o lugar é que se lle van os óllos tras d'as camisas pranchadas y-as febillas d'ouro d'os cinturós d'os americanos.
Dous vellos amigos; os faros y-as oblatas.
Son moitos os que ven n-iste dibuxo unha
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/c1/c1fa/c1fa1a66-646b-4365-97fa-45ea518667ce/115715725.xml
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/c1/c1fa/c1fa1a66-646b-4365-97fa-45ea518667ce/115715721.xml
NOS
protesta contr'o poder dos señoríos e dos eregos; mais eu non vexo tal cousa, porque tanto n-a faceira d'o señor como n-a do abade hai entendemento, bondade e nobreza. Coido de que o artista mostra un camiño a seguir; qu'os invita a que volvan sel-o que foron. Espricareime. Denantes os señoríos vivían n-os pazos que tiñan n-as aldeas a carón d'o pobo; atendían as necesidás dos veciños, ós que dispensaban un verdadeiro patronato; non se sentían alleos ás disgracias d'os seus foratarios; eran os representantes dos pobos onde vivían porque as suas decisiós asentábanse n-o apego firme que aquiles lle tiñan, practicaban a homeopatía; tiñan n-a sua biblioteca libros sobre o arte de montar acabalo, a Historia natural de Buffon, un diccionario francés de Moreri en varios tomos, as Cartas eruditas y-o Teatro crítico d'o P. Feixó y-as Metamórfosis d' Ovidio; as tallas do pazo eran os pósitos gratuitos d'os labregos. Istes sentíanse protexidos pol-os señoríos ós que lle pagaban as rentas máis bén que como reconhecemento do dominio das terras que traballaban, como pago da protección recibida. Os cregos entón non eran desertores do arado mal desbastados n-o seminario, senón segundós de casas acomodadas que pol-os seus costumes, crianza e cultura podían alternar c'os señoríos; eran os conselleiros de todol-os feligreses; n-as súas despensas sempre había unha botella de viño tostado pr'as paridas; e cando os señoríos esquecíanse da misión qu'a Providencia lles encomendara recordábanlles estas verbas d'El Señor: «De gracia recibíchedes o que tedes; daino tamén sin intrés e de gracias».
Non é leite o que mama o rapaz; é sangue.
Non quero ir porque o escolante pégame y-a escola cheiva que fede.
N-istes dous dibuxos peréceme ver a protesta da Natureza contr as nais que non crían os fillos por non gastarse e que os mandan a escola pra que non-as estorben n-a casa; e contra ises istramentos de domesticidade chamados escolas onde se lle impoñen pensamentos feitos ós rapaces e se deforman espiritualmente, de tal xeito que quedan impedidos pra pensar d'outra maneira que da precisa pra conservar as institucións en que se asenta unha civilanza gafada com'a que padecemos: a escola española é unha fábrica de «analfabetos con letras».
A felicidade.
D'iste cadro resulta tel-o Castelao un con-
ceuto místeco da felicidade. N-il aparece o home indeferente a todal-as cousas criadas; que non mira as cousas que se ven, senon as que non se ven, porque éstas son eternas y-aquélas non; que buscan y-atopan a vontade de Deus, no enarrilamento de sua vida; e que deixa que a sua y-alma camiñe hacía Deus, n-un voo cofeante, deleitoso e sin barullo, e se faga unha cousa co' Il «como si dúas velas de cera se xuntasen tan n-o cabo, que tod'a luz fose unha». (Santa Teresa. Moradas séptimas, cap. II). Por eso a sua faceira resprandece, a imitanza do paisaxe que se re a n-o cristal do fondo da vidreira, y-o seu corazón descansa e pol-o tanto é feliz: o de corazón contento—di o Libro dos Proverbios (XV, 15)—tén un convite continuo.
Canto pesa é como fede.
Este dibuxo espresa con toda certeza o pensamento xurídico do pobo gallego. Iste pensamento non se estudia n-a Universidade nin n-os libros: precísase saber ler n-os tres poemas de pedra que compuxo a raza galega e n-os que deixou impresa a sua concencia xurídica. Istes poemas son: a Ribeira do Berbés de Vigo, a Rua do Villar de Compostela y-a Praza Mayor d'Ourense. N-as arcadas e n-os postes dos soportales que hai en ditos lugares revélase o individualismo da raza galega y-a orixe privada dos soportales (o xermen d'istes son os tellados dos portalós do curral das casas d'as aldeas pra que a xente non se molle cando chove mentras non lle abren; n-os pazos convertíronse ises tellados en portales abertos con unha on dúas arcadas com' os portales d'o pazo de Ribadavia; estremando ús pazos con outros as paredes das estremas dos portales sustitaironse por arcadas, e d'iste xeito quedou creado o soportal). Tódalas construcións antiguas da nosa terra son un canto o anarquismo libertario. O que non se convenza d'esto que visite Combarros ou vaya dar unha volta pol-a Moureira ou pol-a rúa das Trabancas en Pontevedra. Si non esquecemos que a institución xurídica coñecida c'o nome de Compañía galega é unha «tribu sin patriarca», podemos asegurar que o pobo galego é inimigo da lei e d'autoridade: A mesma axuda que as xentes lle prestan ós caciques non é outra cousa qu'o precio d'anulanza ciscunstancial da lei e d'autoridade. N-o fondo da y-alma galega goberna un pensamento ácrata, que se pode espor co' estas verbas d'un Bispo italiano: «¿Pra qué sirven as leis?... pra obrigarnos a vivir baixo o poder alleo; pra darnos unha natureza artificial e revelarnos contra nós mesmos». (J. Vidal).
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/c1/c1fa/c1fa1a66-646b-4365-97fa-45ea518667ce/11571572.xml
NÓS BOLETÍN MENSUAL DA CULTURA GALEGA, ÓRGAO DA SOCIEDADE "NÓS".
DIREITOR:
Vicente Risco
REDAUTOR-XEFE:
Xavier Prado (Lameiro)
SEGREDARIO DA REDAUCIÓN:
Xullo Gallego
REDAUTORES:
Ramón Cabanillas, Alfonso R. Castelao, Antón Losada Diéguez, Ramón Otero Pedrayo, Florentino L. Cuevillas, Leuter González Salgado
COLABORADORES:
Teixeira de Pascoaes, Johan Viqueira, Philéas Lebesgue, Leonardo Rodríguez, Antón Villar Ponte, Wenceslao Fernández Flórez, Xaime Quintanilla, Antón Noriega Varela, Gonzalo Abente, Manoel Banet Fontela, Lois Peña Novo, Eladio Rodríguez González, Ernesto Rivera, Marqués de Figueroa, Antón Palacios, Leonardo Coimbra, Amador Villar, Álvaro Cebreiro, Alexandre de Córdova, J. Cervaens Rodríguez, Xulio A. Cuevillas, Victoriano Taibo, Xulio Prieto, Xosé Fernández Martínez, Farruco Lamas, etc., etc.
XERENTE:
Arturo Noguerol
SUB-XERENTE:
Alfonso V. Monxardín
REDUCIÓN Y-ADEMINISTRACIÓN
Padre Feixóo, 12
ABONAMENTO
Doce números, na Península... 6 ptas.
Na Arxentina... 8 pesos
En Cuba... 3 dólares
Números atrasados 1 pta. Número sóto, 60 cts.
Iste boletín non publica mais orixinás que os que foran directamente solicitados pola Dirección. — Tampouco se fai solidario das ideas n-elas emitidas, non sendo des que por non iren firmados, enténdense que son da Redacción.
SUMARIO
Do meu diario, CASTELAO.
Na exposición Lamas, EUXENIO MONTES.
Na exposición Castelao, ARTURO NOGUEROL.
Politeca arancelaria, A. N.
Sección Arqueolóxica, F. L. CUEVILLAS
A Compostela dos doutores.
Os homes, os feitos, as cerbas, pola Redacción.
Fora de texto:
Augafort, XULIO PRIETO.
Dibuxo a carbón, FARRUCO LAMAS.
Pra que sirva de exemplo, dibuxos de Camilo Díaz, versos de VICTORIANO TAIBO.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/c1/c1fa/c1fa1a66-646b-4365-97fa-45ea518667ce/115715718.xml
Mao curtida no traballo,
albúrdiga mao amiga
bárbaramente encravada
por outra mao asesina,
mao da virtú e da nobreza,
pol-o teu sangue bendita:
eu de xionllos te bico
PARA QUE D' EXEMPRO SIRVA.
(Debuxos de Castelao Díaz)
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/c1/c1fa/c1fa1a66-646b-4365-97fa-45ea518667ce/115715736.xml
F. Román e Saco
DROGUERÍA
E FARMACIA
Pereira, 19
Teléfono, 28
OURENSE
SOBRINOS DE JOSÉ PASTOR
BANQUEROS
LA CORUÑA - VIGO - LUGO - ORENSE
REALIZAN TODA CLASE DE OPERACIONES DE BANCA Y CAMBIO
Os VINOS do Ribeiro
ARNOYA FINO
Siñifican o máisimun da "delicadeza",
BODEGAS da Viuda e Fillos de Xoán Fuentes.- OURENSE
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/c1/c1fa/c1fa1a66-646b-4365-97fa-45ea518667ce/115715722.xml
Borrador OCR local de apoyo. Úsalo solo como pista débil cuando la imagen sea ambigua; si contradice claramente la imagen, prioriza la imagen:
14
Este cadro representa ademais unha protesta do pobo galego contr' a desvitalitanza da lei producida por un Estado que no seu afán de uniformalo todo, esquecense de que a sociedade é un organismo vivo y-en continuo movemento, e mecanizou a adeministranza da xusticia.
Ademais vexo n-iste dibuxo unha protesta contr' os hipócritas, contr' as persoas chamadas d' orden que amparadas n-a lei comercian co' a fame do pobo, contra todos aquiles ós que lle hai que repetir estas verbas de San Pablo: «Valeiros sodes de Cristo os que pol-a lei vos xustificades».
O probe Xan.
Eiquí está o despoxo humano dos pobos industrializados, que vive da caridade hipócrita dos poderosos que dan os probes unha pequena parte do que abarballaron con enganos, mentiras, forza e rapiña; que utilizan a esmola com' onha patente de corso; que britan mil e dan cen; que viven do sudor e do aniquilamento dos probes; que ven n-o próximo unha máquina a utilizar en lugar d'un irmau; que s'esquecen de que os indixentes teñen direito a todo o que comprende o mantemento do cargo humano; e que cando o despoxo humano resulta unha caloña contro sen egoísmo péchano n-un d'esos estabrecementos con que se trata de remendar esta sociedade materializada que s' esborralla por todas partes. O probe Xan inda non é mui disgraciado: inda lle permiten que pida esmola n-os camiños.
Y-os da banda d' ald son mais estranxeiros qu' os de Madri?
Di o Castelao que non se sabe o que lle contestou o vello ó rapaz; máis eu adiviño. O vello dixo que os da banda d'alá no son estranxeiros; que somos todos ús. Contestoulle ó rapaz que Galiza y-o Norte de Portugal son dous irmaus que pol-a sua propea vontade sirven a amos diferentes; pero que teñen un mesmo sangue y-onha mesma alma; son aquiles dous irmaus que o 4 de Xulio de 1808, por medio de D. Xenaro de Figueroa y-o Bispo do Porto, firmaron o compromiso de que entril-es habería paz, amistade e boa intelixencia, que se axudarían un autro pra votar fora os franceses, e conservar cada un d'iles a su independencia.
Arturo NOGUEROL
POLÍTECA ARANCELARIA
Non hei de deos leutores de NOS de que tra nosá terra consú mense ús catro mi llós de quintales métricos de millo; ús tres millós tr centos setenta mil quintales de trigo; pois todos iles te» rán miradoo Amur Estadistico d' España de 1917 pubricado pol-o Is tituto G atico y-Estadístico o ano 1918. Tampouco lles hei de decir cal ¿a importacia do millo e do trigo n-a mantenencia do pobo galego y-o tráfego marítimo internacional, é decir, o valor do millo e do trigo como mercancía de retorno n-as relación comerciales da Europa co'as Américas Os que descoñezan iste fautor comercial non poden falar con seriedade d' hispano-america nismo, nin de facer de Vigo unha estación marítima terminal. O arancel r'o millo, representa un encarecemento da a gallega por valor de oito millés de pesetas. Sin a Importaceon libre do millo y-o trigo nin o hispano-americanismo deixurá de ser literatura escaracochada, nin o porto de Vigo de ser estación maritima de tránsito. Os hispano-americanistas (si é qu'os hai) y-os vigueses especialmente, teñen por necesidade que seren aliados dos nazionalistas galegos. Todol-os galegos debemos opornos a protención arancelaria do trigo: é de necesidade de que o pobo teña pan trigo barato. Ademais non se pode consentire máis tempo que ús cantos
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/c1/c1fa/c1fa1a66-646b-4365-97fa-45ea518667ce/115715714.xml
10
dormeceran cos máxicos cantos oceánicos, tremecen baixo dos rectángulos partenónicos.
«A vida é pleonexia», dixera Platón; é forza, e mais voracidade, impulso, pulo. Y-espertou un día cos ollos restregados e un indómito rebulír de músculos.
Y-a carón da serea arte das Venus Victrix—perdon, Paul de Saint Victor—xurdiu unha fonda arte conturbada. Os cerros místicos tonalizan marelamente o cándido ceo helénico. Alborexan tremantes as angustias barrocas.—Lembranza de Lessing, lembranza de Gualterio Pater, lembranza de Wooking, que algún día falou do barroquismo coma da arte da forza contida!
As cobras patéticas cobren a Laocoonte, e Niobe retórcese com' un arbusto tráxico.
Dende Grecia persiste esta artística dualidade hastr’o actual momento. Aproveitando unha expresión de Stevenson poderíase dicir qu'a arte com'o mar, ten fluxos e refluxos. A un instante d'astraución, d' idea, no qu'o tipo é outido cerebralizando e compondo a suscitación da realidade, sucede de cote unha arte concreta, espresiva, dinámica: a primeira é unha arte clásica; a segunda é unha arte romántica.
Retrato
Si fose certo, coma di Ortega e Gasset—ise anacoreta ergueito sobr' esta desolada Tebaida celtíbera—que o home non é, en rigor, senón unha perfeccionada máquina d'elixir, eu non admitiría mais qu' o clasicismo.
Mais estes dous estilos non son incompatíbeis, pol-o contrario, a existencia d'un supón a existencia do outro.
Pois ben, esta segunda arte d'esaltación de vitalidade topou a máis axeitada fórmula no retrato.
Unha individualidade non é mais qu' unha concreción isolada de vitalidade. A vida exprésase, limítase, recórtase en cada ouxeto. Ollado d'iste xeito, cada ouxeto non é mais qu'un borrador, un ensaio d'ouxeto perfecto. Iste ideal non é único e impar com'o corno solitario do unicornio. O ideal frágmentease, esnaquízase, faise polvo, disólvese en tantos idenes coma realidades. Non hai un ideal de mao, un ideal de xardín. A miña mao ten o seu ideal de mao; o xardín de Posio ten o seu ideal de xardín. D'iste xeito, a arte exerce unha función crítica, leva ó ouxeto e sauto perto do posible ouxeto ideal, sin que perda a súa propia, personalísima virtualidade.
Trasprantemos froltosamente a teoría ó caso particular do retrato. O artista pictórico parte
d'unha hipótese probablemente verosimil, necesaria por outra parte pra espricare a súa arte. En cada home esprésase fisicamente a súa psíquica individualidade. Si sospeitamos o contrario, o retrato no ten mais razón d'existencia, qu' unha mínima consideración decorativa.
Aceutado o postulado, o artista non ten, pois, mais que buscar o tipo ideal do retratado, esaltando ou deprimindo as súas características, sin que n-iste teúrxico metabolismo, o modelo perezca na sua persoalidade.
Caraute
Busca, pois, o pintor, ante todo, a síntese da individualidade. Agora ben, a esta síntese da individualidade, ó momento no que vibra mais orixinalmente o espírito, com' unha non ouvida caixa musical, ó instante ánimeco no que o individuo, desgaixado das similitudes sociais, e mais il; chámase en psicoloxía, carácter.
Precuran os pintores o instante d'esaltación, e buscan o caraute cando un feito vital sopra por todo o espírito com' un vento adoecido dos mares índicos. Mais non será iste un grave, gravísimo erro? Cando s' espresa mais o home, no instante pasional, cando todo il vive pra emoción que o suscita, ou cando sereo e normal, vive a súa vida prenamente, sen se proleutare por inteiro sobr'o feito particular qu' o axita delirante?
N-iste segundo caso, dende logo. Todos sentimos con gran similitude as doores máisimas e mais as ledicias superlativas. A mueca doorosa que xurde diante da morte d'unha nai, percorre en todal-as facianas unha somellante gama de xestos patéticos. Non é, pois, n-istes instantes d' anímica intensidade crecente, onde o caraute s'esterioriza y-onde o individuo se mostra con mais preno vigore.
A maior parte dos pintores non-o entenderon así. En penso qu'o máis grande acerto de Lamas, é o buscal-o caraute cando o individuo está n-unha pura posición espectacular.
A postura contemplativa do home na qu'o espírito vibra con lánguido ritmo meditativo, qu' en vasto orbe de posibilidás, s'axita tremolento e indeciso dentro d'il; cando o home vé diante dos seus ollos aquiles cen camiños de que falou o Catapatha Brahmana, cando o individuo escolle, compara, e prefire, enantes da autuación, a postura espectacular. Nada s'axita fora d'il e dentro d'il mesmo, estas axitacións están peneiradas pola refrens. O home contempra y-ouserva e colle das cousas os motivos espontáneos e nacentes qu'as cousas entre dentes modulan tácitas. Un instante despois, o home autuará.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/c1/c1fa/c1fa1a66-646b-4365-97fa-45ea518667ce/115715733.xml
AGUAS MINERO-MEDICINALES
BICARBONATADO-SÓDICAS
MONDARIZ
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/c1/c1fa/c1fa1a66-646b-4365-97fa-45ea518667ce/11571577.xml
NOS.
Con todo, e dispois de ter os ollos empapados do Arte novo xa non se pode resistir sen engullo, sen desexos de arroxar, a pintura dos derradeiros tempos y-en troques os primitivos parecen Deuses. Saíndo da eisposición d'un post impresionista, entrei no Louvre e a parábola dos cegos, de Breaghel o vello, pareceame que nunc'a ollara. ¡Que cousa de milagre!
A nova cór tranfa enteiramente na escenografía e non pol-o que teña d'iso que chaman novo senón pol-o que ten de popular. O emprego das córes puras, sempre con valentía e con ise esprito de síntesis qu’ é a carauteristica do cha-
mado mal gusto do pobo, que pra moitos xa ven sendo o gosto máis esquisito. Velahi a canteira. Os pintores temos qu'ir ó pobo (como van os músicos.
¿Qu' é iso do dadaismo? Boh, eu coido que se Don Juan Coba Gómez, autor do trampitán chegase á vivir en Paris, deixaría do seu nome unha lembranza universal e ainda hoxe buliría algún discipulo seu.
Nas moitas esposicions individuacs e coleutivas que levo visto, notei a influencia do cubismo na maoría dos artistas, o que me fixo voltar ó respeto que m' inspiraba isa tendencia denantes de fital-as obras.
Merquei líbros e folletos pra coñecel-as in-
«tencions intelectuaes dos cubistas, e atopeime c'unha doctrina simpática. A teoría aparecen dispois da obra, e penso que pol-o d' hoxe sómentes pode ter intrés a primeira. 10 xenio occidental que quér voltar á tradición da que s' afastou pol-a influencia do Renascimento. Unha eispresién nova do esprito de síntesis, a necesidade de crear e non d' imitar. Citan moito á Platón e opoñen á verdade dos sentidos a verdade do esprito. Falan d'unha disciprina e renegan do individualismo. O arte—din eles—foi grande cand'o inspiron algunha fé: no século xx o arte é suxerido pol-a fé nas verdades filosóficas e centíficas. Respeuto A técnica, o cubismo non é máis qu' un ensayo de notación nova que pode perfeucionarse, e A xuzgar pol-o que xa evolucionou, non sería xasto condenal-o pol-a soya razón de que veu á trastornal-o que tiñamos deprendido. O cubismo é, pol-o menos, unha filosofía.
¿Qu'entende o xenio francés por Verdade? Pois.. a Verdade é unha muller encoira (sen a castidade d'un encoiro clásico) c'un espello de tocador na man, un espello pra se pintal-os beizos de bermello... Ista xenial representación da Verdade pode ollarse nas Tullerías, no Pazo
de Xusticia, na Facultade de Meiciña, no moimento á Gambetta, n-un cadro de Lefebvre, n-outro cadro de Baudry y-en mil grabados. Coido xa estar documentado d'abondo pra saber o que se entende por Verdade en Paris.
O sonado Sena co'as suas pontes non dá máis que pra dous ou tres cadros impresionistas. De noite os faroles reflexados no rio fan o efento d'unha verbena cativa. Nin tan siquera s' afogan no rio máis dos que se guindan pol-o Viaduto de Segovia en Madrid. Lémbrome de que o primetro dia que cheguei fun cear n-un restaurant, á beira do rio, que tiña o siguente letreiro: Qnot que Von dise, quoi que Von fasse, on est micux ici quien face. Bo, bo, bo, as augas do Sena teñen moita literatura macabrista enriba de si; pero non son tan arremoiñadas nin falan ó esprito:om'as do noso Miño. E de todol-os xeitos o Sena non me dou ganas de rezar pol-os que s' afogaron n-él.
Hoxe aslstín á recepción dos irlandeses, portugueses e italianos n-un Centro de xuventudes católicas. O portugués botou un discurso lírico, o irlandés pregou simpatía pr’ o seu país demos trando con números o sofrimento de Irlanda. Pra rematar, un crego italiano, grande rein coma un Han de Islandia, falou da internacional católica e moqueouse das loitas antre Inglaterra e Irlanda. A dór de Irlanda bateu no curazón sensibel dos franceses, pero calaron por consecuencias políticas; en troques falouse moito da internacional. ¡Fular da internacional católica uns homes que poñen á moral debaixo da politica!
Fun presentado á un pintor cubista e falamos. «Compre alonxarse da terceira dimensión en pintura; faise preciso deixal-as trampas da perspectiva lifieal que non-os levan máis que á imitación frompe-l’wil da realidades. Eisí dix’ o meu amigo cubista; máls eu, lembrándome d’ unhas estampas xaponesas que fitara no Gnimet, respondinile co aquel d'un home dono d'ideas fondas: «Dende logo, a perspectiva liñeal rifa co' a verdade do esprito; máls á perspectiva dos inxenieiros podemos opoñel-a dos pensadores. Vostede sabe que canto máis s' alonxan de nós os planos, mils cousas perciben os nosos ollos e velahi com’ » idea de cantidade podería representarse por un ángulo que tivese o seu vértice en nós e os lados perdéndose no infinido. As liñas non deben xuntarse n-un punto do honrizonte senón nos nosos ollos e velahi como podemos cuasala verdade dos sentidos co'a do
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/c1/c1fa/c1fa1a66-646b-4365-97fa-45ea518667ce/11571573.xml
SAMANIEGO ♦ FOTÓGRAFO DE MODA
Luis Espada, núm. 13 - OURENSE
MANUEL SEOANE
AXENCIA DE FERROCARRILES
Madeiras labradas de todas clases :: :: Mércanse APEAS pra minas
Ponte Mayor - OURENSE
FAGA AS SUAS OPERACIÓNS COMERCIALES
CO'AS CASAS QUE S'ANUNCIEN NO
NOS
A revista NOS pon todo o seu empeño en non pubricar anuncios mais que de comerciantes formales. Quere que a sua pubricidade sexa un guía honrado do púbrico: cando un banco, por exemplo, solicita que lle pubriquen un anuncio, fai unha investiganza direuta pra se cerciorare de que a suma representada pol-os depósitos y-as contas corrientes non pasa do importe do diñeiro en caixa e dos valores en carteira realizabres no prazo máisimo de 90 días e de que o numerario existente na caixa non baixa da cuarta parte do importe dos depósitos e das contas corrientes a metálico. Esta é unha medida de protección pr' os nosos leutores, especialmente pr' os das Américas, a fin de que os seus aforros non sexan inmovilizados, nin empregados en negocios d' azar.
LUIS GALLEGO - Procurador
DASE PRESA NO DESPACHO DE TODA CRAS D’ASUNTOS
LUIS ESPADA, NÚMERO 9. - OURENSE
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/c1/c1fa/c1fa1a66-646b-4365-97fa-45ea518667ce/11571574.xml
GRAN "HOTEL MIÑO",
OURENSE
O ÚNECO DA CAPITAL CON CALEFAUCIÓN CENTRAL
AMPLIAS HABITACIÓNS :: COARTOS DE BAÑO
PENSIÓN COMPRETA DENDE 12 A 60 PESETAS
*Propietario:* **ANDRÉS PERILLE** :: Teléfono 21
---
Merquen: **PLUMEIROS DE RAFIA "PERILLE"**
OS DE MAIS-DURA, OS QUE MILLOR LIMPAM, OS MAIS ECONÓMICOS
BOAS UTILIDAS OS REVENDEDORES
**FABRICANTE**
ANDRÉS PERILLE
OURENSE (España)
**REPRESENTANTE N-A ARXENTINA**
JOSÉ MARTÍN
Calle Venezuela, 926
BUENOS AIRES
Clave A. B. C., 5.ª edición
---
**Casa "PERILLA"**
FERRETERIA :: LOUZA :: CRISTAL
MOEBLES ECONOMECOS E DE LUXO
FRABICACION DE COLCHÓS PATENTADOS
Vestede pode montal-a sua casa con sajo visitar iste estabrecemento, obtendo o maximum d' economía.
Paz Nóvoa, 9 - OURENSE
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/c1/c1fa/c1fa1a66-646b-4365-97fa-45ea518667ce/11571579.xml
NOS
pictórica e un xordo unha obra musical. ¿Quén pode pensar que o nacionalismo no Arte sexa contrario ó universalismo?; per' os pintores hespañoes coidan que pra viren á Paris compre traguer obras d' esprito cosmopolita, cando, de certo, podían vir tal coma iles son, na seguridade de que «o Arte non ten fronteiras». E velahi está, coma mostra, Os remeiros vencedores de Onddrroa de Zablaurre no Petit Palais.
Estou canso de visitar tantas eisposicions que se parecen unhas ás outras com' un número de Blanco y Negro á outro número de Blanco y Negro.
No cimeterio do Pére Lachaise asistín á unha escea de cremación; escea ben dórosa dela non consentir que ningún dos meus sexa queimado. Non sei que me dá pensar que o meu corpo, tan longueirón como é, poida sere convertido súpenente en cinzas e logo gardadas n-unha caixa de zapatos. ¡Cuidado s'é cousa de rir o fitar unha plaquiña, com' un sobre, decindo: «Eiquí repousan os restos mortaes do Exemo. Sr. D. Fulano de Tal»! O columbarío semella un cimeterio de loros. Bo, bo; apodrecer na terra, debaixo d' unha boa laxe, iso é o natural, e non que o tomen á un por un loro.
Xa s' abren o Salón oficial de 1921. As 5.011 obras espostas teñen un cheiro oficial abafante. Certamente istes artistas dos Salons oficiais seméllanse os políticos, seus compadres. A guerra non dou tansiquera unha soya obra dina de louba, cicals porque o xenio francés tén un tipo de beleza incompatibel cos horrores da guerra. O gosto medeo francés é amigo da beleza que xurde do obxeto escollido pra pintar (n-ísta eisposición, coma en todas, a xente defende pra loubar os retratos das femias á moda). Os momentos da guerra, espostos na sección d' escultura, teñen esa fraxee das estátuas dos xeneraes americanos feitas d' encarga por artistas europeos. É coma se dixésemos o pésame oficial, en pedra, vol-os que morreron defendend' a Patria. Os escultores querían facer a dór das nais e sómentes lograron facer esa dór dos gobernantes, que hoxe están tolos de ledicia pol-o trunfo. ¿Qu' escultor non saberá modelar unha muller, un soldado morto e un galo? Pois con ises tres elementos, xa se pode compór un moimento oficial en Francia.
A Verdade c' un espello de tocador, a Libertade c' unhas cadeas rompidas, a Patria c' un soldado morto...
O cosmopolitismo de Paris mantén centos de pintores que loitand' os uns cos outros, tratan de deformal-a forma e de dividil-os tonos pra con queriren elsito e non groria, porque o cosmopolitismo de Paris sómentes ademite o anormal. Xa o dixo Peladán: «non hay máis qu' un lugar no mundo onde se fagan malas cosas vountariamente, onde a deformación teña os seus compradores e a división de tonos o cinismo d' un comentario doutrinal; iste é o Paris montmartroís que Shylock descubren».
Sobor da descomposición dos tonos, eu coido que quén selpa mestural-os na paleta pode poñel-os sen mesturar enriba d' unha tela, ben sexa en puntos ou en comas... Tamén coido que os tonos descompostos, pra que se mesturen na nosa retina, sirven pra que, pol-a sua vibración, nos dean meirande sensación de luz. Con todo, iso é bo pr' a pintura escenográfica... e pra pouco máis. Tamén podría servir pr' o cartel; per' os cartelistas non sayen do decorativo xaponés (sen o eispresivo xaponés).
E xa que falo do cartel, compre decir que send' un «berro pegado n- unha paredes» ben poderían ademitirse total-as novas tendencias, por tolas que fosen, xa que o cartelista é o único artista á quen ll' está permitido que troque a idea de groria pol-a de éisito; mais os cartelistas queren facer obras de arte elsí com' os pintores están empeñados en facer carteles con marcos de ouro vello.
Istas grandes eisposicións que se celebran no Grand Palais con cadros pendurados na parede en dúas e tres ringleiras arranxadas co-a mesma intelixencia d' un canteiro que fai un muro de perpiaño, téñenme xa ben fatigado. Iste amontonamento de obras hain-o tamén nos museus que collen o aquel de tendas ond' os números do catálogo semellan os precios dos cadros. A sección d' escultura do Luxemborry, qu' eu din en chamar «cimeterio de Bós-Aires» repites' en todal-as grandes esposicións y-en todol-os museus d' arte moderna.
Cada día qu' entro no Guimet atopo novas ledicias pr' o esprito e novas regalías pr' os ollos. Certamente o sintético e o simbólico serán sempre unha ledicia e velahi está amostrándo o arte chino-xaponés. Os noufurnos de Whistler, traducions dos grabados en madeira de Hiroshiga, foron o empezo da influencia do arte xaponés no gosto occidental e cicais o impresionismo sexa fillo d' esta circunstancia: pero compre decir que non foron os pintores os que s' aproveitaron das enseñanzas do arte xaponés, xa por non rubiren á arte chino—seu pai—xa por
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/c1/c1fa/c1fa1a66-646b-4365-97fa-45ea518667ce/115715729.xml
NOS dende tempo Imemorial veñen os naturales do pais aproveitando pras suas necesidades ista canteira de novo xénero.
Vese pol-o dito que a Cibdade é un castro de doble recinto, tipo bastante comun na nosa terra, e que abunda tamén nos champs hallstatianos de Francia anque diferenciándose d' is últimos por ter moito mais separadas as murallas.
Si a esto axuntamos a circustancia de estar unida a Cibdade ó val do Miño por un vello camiño estrado de laxas, que morre ó pe mesmo das suas murallas, a calidade d'istas murallas feitas de pedra e ben cimentadas, a esistenza preto do foso d'unha fonte que fal pouco, denantes de ser destruida, deitaba auga abundante y-era conocida no pais co nome de fonte da Virxen, a mesma tradición ainda viva d' baber estado emprazada n-aquil lugar unha vila importante, fainos supor sia pesar de non existir á fror de terra restos de viviendas, como pasa no castro de Pías preto de Mondariz, non será o recinto en cuestión o lugar onde asentou un d'aquelas cibdades galaicas, que como Lambrica e Cinnania tanto deron que facer lexiós de Roma.
Mensuras
Si pola suasituacién y-4s suas defensas a Cibdade encaixa dentro do tipo corrento dos castros gallegos sin que nada ofreza de particular e dino de chamar a atención dos arqueólog non ocorre, o mesmo co' as suas dimensiós que son y ramente estraordinarias, facendo da Cibdade un caso singular e cicais único na Galicia.
Castillo López no folleto que dinantes citamos, e no párrafo adicado á area dos castros, trascribe as medidas dos eixes d' algús d' iles, medidas que oscilan entre 51 metros no de Subifia e 197 no de Samoedo, anque ó falar a Ultimo dice que se lle pode axuntar un campo que se extiende hacia el N. de 165 metros de longitud con vestigios de haber estado parapetado; en cuyo caso resultaría o nomeado de Samoedo con un eixe menor de 187 metros y-outro mor de 353. E fundado n-isto o final do seu erudito traballo, procrama o costro de Sa moedo como o mais ande de Galicia por sobrepasar en moito ó de Buriz, pra o cual pedía tal honor Santiago de la Iglesia no seu Catálogo de Protohistori.
As escaraciós
Pra acrarar iste punto, asi como pra recoller e por á luz, o que haya atuado baixo as carpazas yas pedras das derruidas murallas temos emprendida a escavación metódica da Cibdade, quedando encargado da vixilancia dos traballos o culto e xoven médico de San Amaro D. Ro berto Tizón, o cual o mesmo que ó sen birmáu D. Alberto compracémonos en enviar dende aquí o testimonio da nosa gratitade por todal-as facilidades que nos deron pra a realización das nosas tarefas arquelóxicas.
Pois ben, o noso castro da Cibdade, con soilo o seu recinto murado, sin precisar que se lle axunten campos veciños mide foso incrusive.
Florentino L. CUEVILLAS
Marzal 1922.
A COMPOSTELA DOS DOENTES
LUGAR E CLIMA
N-a parte Sur da provincia de Pontevedra y-on pouco ó Poniente, n-as ladelras da Serra do Suido e perto do auto pico de Soto-Mayor asentase o fermoso val de Mondariz onde nacen as afamadas augas d' iste nome. A estensión do val é de 766 kilómetros cuadrados; o seu contorno é de 87 kilómetros, y-a sua poboanza pasa dos sete mil habitantes. A temperatura media pódese estimar en 15.º R.; o higrometro de Blun marca de 59a 62 y-o barómetro 175. Os ventos dominantes son o S. y-o S. E. N-o vrau gózase n-il d'unha temperanza igoal e non escesiva.
O Balneario, ou Compostela do doente como Me chamou Castelar n-un artigo que pubricou n-El Liberal, dista de Pontareas, ús 8 kilómetros; do Porriño e Salvatierra, estaciós do tren, 20 é 19 respectivamentes; de Vigo, 35; de Tuy, 33; e de Pontevedra, 54.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/c1/c1fa/c1fa1a66-646b-4365-97fa-45ea518667ce/115715710.xml
non colleren máis que o que tiñan d’ esterno as estampas importadas. Non entenderon os pintores occidentais o ritmo interno das cousas na pintura do Xapón.
O arte xaponés é unha síntese da eispresión, é coller de total-as cousas a sua parte cispresiva, c’unha gracia, c’unha firmeza e c’un humorismo que mete xenio vel-as interpretadas. Pra fital-a doada influencia d’iste arte compre ir ás simplificacións humorísticas de Munich—vulgo caricaturas—. O impresionismo supón unha descomposición dos elementos pra chegar á unha meirande sensación da realidade visual. O impresionismo parouse na primeira fase do traballo; pois o arte xaponés supón unha descomposición, logo un análisis e dispols a síntese, qu’é o qu’ ollamos realizado na obra. Na pintura chamada impresionista a regalía sensual das córes desfaia a eispresión moral e a siñificación fonda que debe ter toda obra de arte.
Non-os trabuquemos; o impresionismo non ten a importancia que se lle dá, simplemente por non sere un arte revolucionario senón un arte de decadencia. Eu non atopo ben o impresionismo por razóns morais, pero aínda por razóns técnicas é discutible. Os cadros impresionistas son descripciones sen poesía, ou teñen a sequedade d’un inventario. Ningunha obra impresionista das que levo visto, podería servir pra un altar maor n-un museo, e dubido moito que Cézanne, Van Gogh e os seus descendentes, os postimpresionistas, poidan dar vida á un cadastre.
Ollando miniaturas persas, decátase un de moitos roubos que cometen certos xenias artistas que non tendo Terra, depréndeno todo nos libros.
Anque non quero publical-os meus xuicios sobor dos artistas xa xusgados polo tempo (medo de non concordar cos sabios) velahi vos vay unha ristra de verbas en col de Ingres. A eisposición d’iste artista cicais sexa unha das máis compretas qu’un soyo artista, s’abrise en Paris. A friaxe das obras de Ingres, tan despreciada coma foi, é agora o que louban os novos e xustamente por isa friaxe boxe Ingres está no curuto da gloria. E a sua sona and’ á rolos polo mundo.
Ingres é un téinico, elixe o modelo, dispois dibuxa-o, dispois enche de córes o dibuxo. Non se pode dicir que Ingres imita realidade e pódese dicir que a simplifica chegando á alegorizal-o que elixe. No que se refire ó dibuxo, Ingres procede con intelixencia; pero no que se refire á cór é un rutinario. O ideal de Ingres é a subordinación ó metier, e a friaxe dos seus cadros débese á que as impresións recibidas por il na contemplación do obxeto recorren tanto camiño que chegan frías ó facérense plásticas. O que ten quentura de vida son os seus deseños primeiros, direutos; mais logo pasan por segundas e terceiras fases deica rematar en liñas moles, femias. No remate enche de cór (có material) o deseño derradeiro e fica realizado a sua obra d’arte.
¡A subordinación ó metier! Xa se sabe que sen téinica non se pode pintar, e que o metier do pintor é cousa ben dificultosa d’adequír. O pintor non é com’o poeta que pode facer a sua mellor obra na xuventude, pois pintar é cousa máis dificultosa que cersificar; mais cersificar non sempre é facer poesía nin pintar é facer Arte. Con todo hoxe compre máis Poética que Retórica e por iso non comprendo como Ingres pode sere o mestre de Picasso, poño por comparación de avanzado.
Dispois de coñecel-o metier débese pintar co’a mesma inconcencia con que un violinista toca no violín as obras que xa coñece. O violinista non vai razonand’os movementos dos dedos enriba das cordas pra poñer tod’ a sua atención nos sonidos que xurden do instrumento. Do mesmo xeito, un pintor que queira sere artista terá cando pinte a inconcencia do metier (por sabel-o de memoria) y-en troques terá concencia do que eispresa en cada pincelada. Ingres, por exemplo, non notaba coma s’enfriaban as eispresións dende que facía os primeiros dibuxos deic’os enchía de cór. Namentras razonaba o movemento dos dedos, fuxía a inspiración.
¡O amor ó metier! Denantes un reloxeiro facía tod’o reló e aínda era artista pra decorarll as tapas. Hoxe os relós están feitos por obreiros; cada obreiro fai unha peza ou un buraco d’unha peza, e se alguén sabe o funcionamento do reló será o inxeniero da fábrica; pero inxeniero non é quén pra convertil-o reló n’unha obra de arte. ¿Como se pode falar do amor ó metier n-istes tempos de industrialismo? Pois fálase, si, señor, e fálase en Paris e os que falan son os artistas d’ acant-garde, cicais por darlle ós seus produtos a categoría de cousas consagrabres.
Picasso fixo coincidil-a sua eisposición co’a de Ingres. Picasso é o artista máis desacongudor que hay en Paris, catalán ás veces, andaluz outras. O caso é que os franceses xa son donos do seu xenio; ten unha chea de xeitos que os amateirs foron alcumando con nomes enreversados pra enriquecel-a xerga do arte novo.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/c1/c1fa/c1fa1a66-646b-4365-97fa-45ea518667ce/115715730.xml
HISTORIA
En 1862, foi descuberta a fonte do Saídoiro, hoxe fonte de Troncoso, polo crego D. Domingo Blanco Lage, filántropo dino da lembranza; e n-o 1871, D. Enrique Peinador e Vela, Licenciado en Medicina e Cirugía, descubriu o manantial do Chau da Gandara. Ultimamente, n-o 16 de San Xoan do ano 1873 foron declaradas de utilidade pública as dúas fontes e recoñecidas pola ciencia como idénticas.
Dende entón comeza a historia das milagreiras augas de Mondariz, que «son un rasgo d’esplendidez da Natureza en obsequio dos corpos estragados n-a loita da vida» (Rodríguez Carracido). Debido á intelixente persistencia dos seus propietarios pra dal-as a coñecer foise correndo a súa sona primeiro pola nosa terra, despois polo resto da península e logo polo mundo inteiro. N-a busca da saude xúntanse en Mondariz os escritores de máis sona y-os políticos de máis monta; e por eso dixo a Condesa de Pardo Bazán qu’enriba das fontes podería escribirse: «Equí cúranse os estragos do pensamento y-os danos da civilanza».
Ademais en Mondariz non somente se devolve a saude ós enfermos senón que tamén se da folgos a nosa terra pra loita e se premia o esforzo dos «bos e xenerosos» que se sacrifican por ela, pois os donos do Balneario fan concursos sobre temas d’intrés pra Galiza, que din moito en seu favor.
O ESTABRECEMENTO MINEIRO MEDICAL
As fontes.—As fontes que diron fama n-o mundo enteiro a Mondariz son dúas: Gandara e Troncoso. A primeira nace n-o parque do Estabrecemento; a segunda, a 800 metros d’anterior, a beira esquerda do río Tea.
COMPOSICIÓN D’AS AUGAS
Un litro d’ auga de Mondariz contén os principios seguintes:
Ácido carbónico libre . . . 0.988
Bicarbonato sódico . . . 2.984
I. de potásico . . . 0.118
I. de litínico . . . 0.039
I. de cálcico . . . 0.156
I. de magnésico . . . 0.041
I. de ferro . . . 0.032
Cloruro de sódio . . . 0.148
Sílice . . . 0.009
Tamén conteñen indicios de sódica, estroncio e yodo.
Aplicacións terapéuticas.—As augas de Mondariz son axentes preventivos e curativos d’o reumatismo, da gota, da calculosis renal, das artritis deformantes d’orixen urático, do pequeno atri-
NOS
tismo da diabetes sacarima da litiasis biliar e de todas-as perturbanzas metabólicas xemellantes. Tamén son un correctivo pra todas-as perturbanzas funcionais causadas por autointoxicanza con materias tóxicas resultantes de fallas de hidrólisis ou de osidanza, moço nas nefritis crónicas, as colemias y-a ictericia.
Acción sobre o aparato dixestivo.—Estados funcionais tan contrarios como a y-astenia y-a hiperestenia gástrica, ou como o hipo y-a hipercloridia, foron tratados pol-as augas de Mondariz con éxito. Tamén s’ obtiveron resultados beneficiosos n-os casos de úlcera gástrica, de catarro crónico do estómago e de gastroentería.
Enfermedades entestinas.—A costipanza, as diarreas crónicas, y-as enterocolitis son case sempre correxidas coa usanza das augas de Mondariz axudada por un réxime ad hoc.
As augas de Mondariz embotelladas.—Debido á boa combinación dos elementos mineirizadores, o exceso d’ ácido carbónico y-o sistema científico e práctico d’ embotellamento, as augas de Mondariz son levadas a todol-os países sin perder ningunha das súas virtudes curativas.
A istalación pro embotellamento das augas de Mondariz pódese asegurar qu’ é a máis completa d’Europa.
Si se toman as augas de Mondariz como medicamento, deben tomarse cando o estómago está baleiro, antes do almorzo, do xantar e da cena e na forma que aconselle o médico.
Poden tomarse como inmellorabre anga de mesa, soilas ou c’o viño, abrindo n-iste caso o apetito y-axudando a facer a digestión.
Con xarabe, whisky, coñac ou zume de limón con zucre, fan un refresco mui sano e que sabe mui ben; y-en mescolanza c’o leite constituyen un tratamento complementario.
As botellas deben terse tumbadas en sitio fresco e seco.
O ESTABRECEMENTO
N-un cercado con xardíns, están emprazados os edificios que constituyen o Estabrecemento Balneario de Mondariz.
Gran Hotel.—Foi acabado o ano 1898; ten tres corpos; compónse de pranta baixa, entresuelo, principal, primeiro e segundo piso. O polígrafo D. José Echegaray calificouno c’o nome de: «Palacio de las Aguas»; e non estivo trabucado ó calificalo así pois é maxestuoso y-ademais érguese n-o medio d’ un bosque peche.
Comedor xeral.—Istalado n-a pranta baixa d’ hotel, ocupa il solo unha ladeira do edificio é ten cabida pra 800 persoas.
Salón pra descanso.—Alegre y-agarimoso; das
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/c1/c1fa/c1fa1a66-646b-4365-97fa-45ea518667ce/115715724.xml
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/c1/c1fa/c1fa1a66-646b-4365-97fa-45ea518667ce/115715712.xml
8
cadela representan «sunha boa morte», etc. Ollando un espello que levaba o número 25 do catálogo quixen sabel-o que era e cacheand'o no catálogo atopeime con qu' aquilo era o «retrato d'un descoñecido».
Todo canto fitel de novo en Paris non representa máis qu'o desexo de non morrer, o desexo que sempre cheg' á hora da morte.
Verdadeiramente o arte novo en Paris está dirixido pol-o xenio do absurdo; arrédase do sentido común pra faxir da decadencia evidente. Pero un arte novo sómentes pode xurdir nun pais onde haxa unha nova concepción da vida y-elquí están pervertidos de máis pra seren os primitivos ou os primarios d'un arte novo. Coma sempre, siguen preocupados da forma e un avanzado escribe que «non hay esprito novo senón forma nova»... N-un artigo de Ramiro de Maesta lin que cicais Paris, coma Florencia e Atenas, sex'a cibdade d' unba civilización desaparecida. ¡Quen sabe!
É devalde que se diga que por un desexo común e por un esforzo común ten de chegarse, eliminand' o esterno e o individual, ii un estilo coleutivo que chegue máis alá dos límites da nación. Como agora temos camiños de ferro, telégrafos, avions!... per' o xenio nasce e morre dentro das nacións e nin pasa pol-o aramio nin viaxa en avión. O esforzo de creación d'un novo arte pode sere simultáneo e o telégrafo, o tren e os avions servirán pra que o xenio d'unha na. ción estea sabedor do que fan os xenios das demáis; per' o xenio e as Terras son difrentes e non pode habere arte que resista o ejsamen dos séculos coma non leve o cuño d' unha nacionalidade. O pseudo-xenio viaxeiro, o cosmopolltismo, producirá un pseudo-arte nada máis. Algúns noves parece que arelan atopar unha receta pra fabricar arte e ó xeito dos vellos avanzados refusan canto arrecende á nacionalismo. ¡Malpocados! O mesmo Guillaume Apollinaire, polaco nascido en Roma e animador-poeta, definind'o Epritnouveau di qu'o arte ten de sere nazonal e pon o eixempro do cine que tan cosmopolita e tan novo é, e sin embargo distinguese perfentamente a film francesa, a film italiana, a film yanki.
A elsposición dos rusos fol o mellor que vin en Paris. Levaba xa ademirado moitas manifestacións do arte ruso e todas ¡las tiñanme parescido as máis fortes e as máis fondas de todas. De Rusia non coñezo máis que novelas, os bailes, o teatro do Chauwve-Sowris, moitos cadros e dibuxos e o que contan os xornaes. Parece que
NOS
os intelectuaes rusos educados na Europa cando chegaban ó seu país atopábanse c' un ambente contrario por sere asiático. Dirixirse ó pobo ruso, enorme na sua iñorancia coma na sua forza, era perdel-o tempo e fíxose a revolución sanguiñenta contr' os d'enriba, qu'era o fato máis pequeno e máis... europeo. O pobo ruso sigue sendo invencibel, sigue sendo mais forte que a cultura dos inteleutuaes que o dirixen e pol-o trunfo do pobo sobor da cultara estranxeira xurde agora unha civilización rusa. O illamento en ques atopa Rusia dendes que comenzou a gran guerra obliga ús que traballan alí no terreo da intelixencia, coma no do sentimento, á confrontabas aspiracions permanentes do pobo e os seus instintos fondos co'as obras realizadas, sen o prexuicio d' ideas adequiridas. Cicais pol-o d' hoxe o arte alí sexa com'a política: futurista. Pero co tempo cicais alí tranfe o patriotismo. No enseño do arte, os alumnos elixen ó seu profesor dándose arreo o caso de que sempre sae elexid'o máis valente, o máis avanzado dos compañeiros, o máis xóven, que ven á sere, no illamento en que viven, o máis ruso de todos. Os rusos hoxe non se manteñen con biberón; maman na teta. Os xudíos poden facer canto queiran; pero namentras en Rusia o arte teña un caráuter fondamente (nacional, o internacionalismo será unha verba coma son eiquí as de Liberté, fraternité, egulite.
Velabi o que me pareceu a elsposición de Arte ruso, en x¢ral. Non ten un caráuter, ten moitos. Eo individualismo, o nacionalismo eo futarismo (o futurismo verdadeiro). Ea Terra rusa con tod' a variedade de flores que se poden dar n-ela. Nada de filosofías, nin de recetas, nin de xefes d' escola. Son artistas que de ir, conscente ou inconscentemente, dudos da Terra atopáronse co xenio. Parodiando unha clasificación que fai Théo Van Does" burg do arte, podemos decir que os artistas rusos son de tres clases: clásicos, barrocos e modernos. Os clásicos «reproducen as formas naturaes ó xelto da naturezas; pero c'un sentido novo da realidade e sempre imitando as cousas carauterísticas e fortes. Os barrocos «desnaturalizan as formas naturaes» obedecendo ó gosto do pobo ruso pol-o decorativo. Os modernos «interpretan a Natureza con formas © córes abstrautos ó xeito do artes; pero obedecendo á y-alma musical rusa, ó seu lirismo. Por iso sendo
todos ben rusos son tan novos e tan difrentes.
No Museum do Louvre viñanse dando conferencias en inglés y-en itallano; pero coma o castelán é idioma que o falan tantísimos millons
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/c1/c1fa/c1fa1a66-646b-4365-97fa-45ea518667ce/115715726.xml
SEICIÓN ARQUEOLÓXICA
O CASTRO *A CIBDADE* EN SAN CIPRIAN DE LAS
CONSIDERACIÓS XENERALES
O mor castro da Galicia
HÁMANSE castros certos recintos fortificados de forma oval ou circular, provistos d'un ou varios muros concéntricos, precedidos xeneralmente do seu correspondente foso, e situados os mais d'iles na cume d'outeiros ou montanas. Istes castros atópanse tan vastos na nosa terra, que Castillo López (1) valéndose d'un cálculo bastante seguro, fai ascender o seu número a 5.800.
Sobre d'oujeto dos castros téñense emitido as opinións mais diversas. Considéranos us com'a pequenas cibdades fortes, outros com'a sitios reservados pr'a celebración de ceremonias relixiosas, e os mais com'a simples refuxios, non faltando quen coma Amor Meilán (2) de unha solución ecléutica ó asunto supoñéndolles distintos caracteres asegún o seu tamaño, situación e destino posterior.
Seria moi difícil decir quen terá razón n-ista porfía, por alcontrarse o estudo dos castros, a pesar dos esforzos xenerosos de moitos arqueólogos rexionais, n-un estado de lamentable atraso, pero non cremos imposible, que tras dos muros d'algús d'istes recintos non s'houberan albergado d'unha maneira permanente núcleos de poboación de certa importancia, pois anqu'a sua estensión non cheque á dos oppidum galos de Bibracte, Alesia e Gergovia, sobrepasa con moito a da mor parte dos burgos fortificados e cranogs británicos. (1)
Téñense os castros indudables semellanzas c'os mencionados oppidum, c'os recintos fortificados dos Alpes marítimos descritos por Dechelette (3) e c'os arxitálicos de que fala Momm- sen (5), pero a pesar d'elo son pol-as suas especiais características algo tan típico da Galicia qu'os arqueólogos modernos teñen bautizado c'os nomes de pobo dos castros e civilización dos castro ó pobo y-a civilización pre romana da nosa terra.
Porqu' anque se teñan atopado castros no val do Douro com' os que menciona Gómez Moreno (4), e ainda que tiveran caracteres de tales os visitados pol-o Marqués de Monsalud e por Sanguino Michel (6) na Estremadura, y-o esprorado por Guillen Garcia (7) preto de Toledo, sempre resultaría qu'o principal núcleo, o lugar onde s'atopan en mor número e mais
(1) Bulleid and Grey.—The Glastonbury lake village.
(2) Manuel II Archeologie prehistoriqne.—Paris 1930.
(3) Histoire Romaine.—Tite Live.—Paris.
(4) Sobre Arqueología primitiva de la Región del Duero.—B de la A de la HT. 45.
(5) Del castro de Sansueña.—B de la A de la II T. 62.
(6) Del cerro del Bu.—B de la A de la II T. 46.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/c1/c1fa/c1fa1a66-646b-4365-97fa-45ea518667ce/115715720.xml
AUGAFORTE, por Xulio Prieto.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/c1/c1fa/c1fa1a66-646b-4365-97fa-45ea518667ce/115715719.xml
PRA QUE SIRVA D'EXEMPRO
Yo, EL EMPERADOR mando f6je lor e adorar esto mar que toi sle
ESTROZA TERRA que desterrou no meu nome Joromite o impuro e fez a Lei saber totalem Leis.
E a ti, mao branca e fidalga, escorreita mao albiña,
qu' estás a tecer de cote
a vil tea d'as intrigas,
mao de ladroizo e crime pol-os teus feitos maldita: escupoche porque t' odio
PARA QUE D' EXEMPRO SIRVA.
(Versus de Victoráa Taffé)
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/c1/c1fa/c1fa1a66-646b-4365-97fa-45ea518667ce/115715728.xml
Borrador OCR local de apoyo. Úsalo solo como pista débil cuando la imagen sea ambigua; si contradice claramente la imagen, prioriza la imagen:
2
cara o Miño e por ter millores condición defensivas debidas ó áspero é pino das suas ladeiras, parece que debía de ser preferido como lugar d'emplazamento, podéndose esplicar este con-
E á Ñ $
Un ansoo do parapoto interior
trasentido estrat de dar á fortífic que permitía a p
ico somentes pol-a necesidá ción unba superficie mor da juena area da plataforma terminal do San Torcuato, na cual cecais houbera algún posto de vixía, do que non queda hoxe rastro algún.
De todos modos situada a Cibdade en lugar outo e descuberto que permite vixilar grandes estensiós de terreo, e sin poder ser alcanzada pol-os tiros de ningún outeiro dominante, cumpre sobradamente as condiciós topográficas da casi totalidade dos castros, estando com’ agora veremos compensada a debilidade do seu emplazamento pol-a fortaleza e boa disposición das suas defensas artificiales.
As tortificacións
Decíamos denantes que o castro que nos ocupa debía O seu nome á gran cantidade de pedras que n-il s' atopan, e que pola sua dispo-
NOS
n ben deixan ver que son restos d' unha vella edificación esborrallada. Aparecen istas pedras en dous amontonamentos concéntricos de forma oval, precedido o mais esterior d' unha 2anxúa que ainda conserva dous ou tres metros de fondura por quince d'ancho na parte do medio, día que é a millor consi da, y-erguéndose o segundo arredado d' outro cousa de cen metros, sin ter diante de si ningunha siñal de zanxa ni de foso.
Esaminados de preto istes amontanamentos, mostran ás craras proceder de dous murallós, destruidos polo tempo ou pol-os homes, pero cuya cimentazón de tres metros d'ancho apa: rece á fror da terra, deixando vero xeito da sua estrutara, formada de cachotes pequenos y -alongados postos no sentido da mor lonxitude sin intermedio de argumasa,
Co esposto hai d'abondo pra comprender que a Cibdade estaba protexida por un muro
Unha vista do Castro
esterior con foso y-outro interior sin il, podéndose supor que a outura d'jstes muros foi grande pol-a enorme cantidade de pedras que enchen as veiras dos cimentos a pesar que
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/c1/c1fa/c1fa1a66-646b-4365-97fa-45ea518667ce/11571575.xml
BOLETIN MENSUAL DA CULTURA GALEGA, ÓRGAO DA SOCIEDADE “NÓS,”
Ourense 20 de Abril 1922
Ano III Nº 10
DO MEU DIARIO
Dend' o mes de Xaneiro ó mes de San Xoan, en Paris
Decididamente eu son enemigo das cidades. Iste Fadique Mendes e istas mulleres de beizos pintados, que finxen o pracer e non-o sinten —coma dixo Quevedo— danme fonda tristura. ¡Paris! Hai vos no meu Hotel unha gata que and' á xaneira; pero eu coido que o finxe.
As pedras de Paris non teñen tona com' as da miña Terra; as nosas Eirexas e Catedrais están cobertas por unha pelexa tan rica com' as pedras mesmas. Iste cuño do tempo non s' atopa en Paris, anque a y-auga decote deit' á fío dend' un ceo borrallento. A choiva en Paris serve pra laval-as pedras, deixando n-elas os regos da ferruxe. Os edificios de Paris non tefien tempo e tanto poden ser verdadeiros coma falsificados.
Diante das 3,632 obras que compoñen o Salon des Artistes independants os meus miolos quedáronme com' as papas. Teño moito respecto polas cousas que non entendo e ademais, non quixera facer coma isas señoras que odian as modas e que sempre visten á moda que acaba de pasar; per' o esforzo da miña boa vountade non me sirveu de nada e os meus ollos saíron menos cansos qu' a miña atención. Cicalos os artistas que fan cousas pour épater le bourgeois atopen, sen buscal-os, novos camiños pr' o Arte e iso abonda pra seren meritorios os seus traballos, anque os seus corpos sobrevivan ós seus disitos. Diante d' unha toleria eu non me rio por desprecio e si o fago será porque a condenada faime cóchegas. O que nov' pudo ademitir-a miña sensibilidade artística foron os asuntos parvos e os encoiros noxentos da pintura passiviste. Un d' istes cadros que non podo describir por respecto ós leutores, representa unha muller encoira e noxenta aínda para estampar n' un tratado de Tocoloxia; cando lin o título de La femme enceinte non puden reprimir esta frase: —Velahi o retrato da nai do autor.
N-iste Salón trunf' a cór por riba de todo; pero... ¿a cór non é un elemento femia?
Todal-as novas tendencias están alí representadas, dend' o futurismo deic' o... dadaísmo. Un cadro futurista de Henry Valensi, Expression de l' auto sur la route, é interesante: unha paisaxe moi engadellada nos primeiros términos deixando entrever os radios d' unha circunferencia que ten o seu centro n- un punto do horizonte; as liñas-forzas, de que falou Boccioni, están representadas por ises radios que nos donan a sensación dos suleos do arado perpendiculares ó camiño por onde corremos e que, c' un pouco de imaxinación, fannos viaxar en auto.
«Se os nosos cadros son futuristas é porque son o resultado de concepcións éticas, políticas
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/c1/c1fa/c1fa1a66-646b-4365-97fa-45ea518667ce/11571576.xml
e sociaes enteiramente futuristas»; eisí decían iles no manifesto espallado en Paris o ano 1911. Mais eu non coido que sexa futurista ollalas cousas dend'un auto; iso xa é de máis, presentista. Eu agardo que dispois de tanta velocidade o siño de forteza e de grande potencialidade—coma dix'o noso Lousada Diegues—sexa camiñar á pé «deténdose con agarimo á carón de toda cousa da Natureza». Certo é que «a fotografía veu demostral-a parvada do realismo»; pero logo apareceu o cinema que ven sendo un cadro no que se pode fitar coma un puntiño no hourizonte vaise convertindo, pouco a pouco, p-un tren enorme que pasa fuxindo vertixinosamente dediante do primeiro plano, cos seus viaxeiros que nos din adeus con panos brancos dend'as ventaniñas. Pois ben; se os futuristas falan da fotografía, pra se moquearen dos artistas que ainda traballan con modelo, tamén podería falárselles do cine ós futuristas, ou é que os futuristas poden aventaxar n-un cadro a velocidade que se pode ollar n-un film?
Unha das conclusions máis intresantes do manifesto futurista, repartido diante do teatro Chiarella de Turin en 1910, foi «contr' o encoiro en pintura, tan noxento, tan engullante xa, com'o adulterio en literatura» e pedían, por dous anos, a supresión do encoiro en pintura. E n-iso teñen moita, moita razón.
Hoxe cheguei diante da Venus de Milo. Eu xa facia moito tempo que lle dera o bico de despedida; pero quixen vel-a. A probe está feita un fregaduxo. Ten o coiro cheo de carafunchos e a sua pelexa é com'a d'un bombo vello; ela, que nunca tivo máis que superficie... Está grandona, sosona, comellona, grasenta. Quen queira conservar-a ilusión que non-a vexa. En troques d'ista estátua, toda de mármore, aparece no Louvre a Vitoria de Samotrácea chea de forza interior. Está na proa d'un barco e mesmamente parece qu'o barco andaría enriba da y-auga sómentes con Ela, sen velas, sen motor, sen nada máis qu' a sua forza.
Nota importante: custoume traballo atopar unha reprodución da Vitoria de Samotrácea tal como está enriba do barco. Todal-as reproducións qu' están á venda amostran a forma e non a forza.
Camiñar de Grecia ó Exipto no Museum do Louvre é ir car' o esprito. Ir do Louvre ó Luxembourg é facer un viaxe ó cimeterio de Bós-Aires. A seición d'escultura do Luxembourg, mesta de carne humán en mármores, semella un cimeterio de xente rica, maleriada e sicaliptica.
No Museum Rodin e ollando a Porta do inferno, soño querido do xenial francés, lembreme do Pórtico da Groría de Mateos. ¡Que diferencia! Rodin quixo engader á vella tradición unha nova tradición; pero ben pudo rifar con ela se non había de pillal-a mais atrás. A estátua exipcia chamada do Escriba sentado, que data da V dinastía—total de cinco a sete mil anos—ben demostra que a escultura camiñou com'o cangrexo.
Xa fitei a Tour Eiffel que me pareceu unha grua moi grande, moi grande, feita por un inxenleiro. Un moimento erguido ás ideas do século XIX.
Os sabios da Francia están tán mal pagados que son meus compañeiros de restarrant. Un sabio de Francia levaba o outro día unha espiña de peixe pegada na cueíra do pantalón.
Amañece todo cór de borralla. N-iste día, as galiñas non deberon sair dos galiñeiros. Coma de cote a morriña empurroume á Notre Dame; ali, olland' os chapeus dos defuntos cardeaes de Paris pendurados do teito da catedral (o derradeiro está novo, os demáis xa son farrapos), adequirin a seguranza de que Deus eisiste e tamén o demo. Ouh, Paris é triste; tamén é triste que os que viven ista vida non se decaten da sua tristura.
Canto escribin da pintura francesa non me arrisco a publical-o. Abonda decir que cantas ademiraciéns de segunda mau trouxen, fóronse desfraugullando pouco á pouco.
O home do vaso de viño, isa xoya do Louvre, ainda figura coma da escola francesa do xv, cando xa se sabe qu' é do noso Nuño Gonzalves.
Ea ben quero sere un artista do meu tempo eisí coma son da miña Terra; mais ¿cómo aceptal-as cousas do arte novo en Paris se cuase todas elas están alonxadas da natureza? Platón aelto; pero Platón puxo nos beizos de Sócrates ista frase: «Iso é qu' eu quero instruirme e os campos e os arbres nada teñen qu' eu poida de prender e non podo facer progresos máis que na cibdade, na sociedá dos homes». Se me desen á escoller, eu prefiro ser un home da miña Terra e máis m'enseña un arbre que unha Escola. Compre facer Arte e non filosofías. E istes artistas novos ¿serán artistas do noso tempo? E se non-o son ¿pra qué desacougarme?
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/c1/c1fa/c1fa1a66-646b-4365-97fa-45ea518667ce/115715715.xml
NOS
levará ás cousas o pulo orixinal, e plasmará o dinamismo que dentro d'il fluctúa soterraño e íntemo. N-iste momento abandonado a si mesmo, mil motivos dispersos nascen e morren, sen chegaren a compor unha orquestación deflnitiva.
Non é esta hora inaugural a hora propicia pr'a exéxesi detallada, pr'o comentario diminuto y-especifeco, pr'a hermeneusis suxerente, nin debo eu eiquí facer d'istes ollos, d'istes carbós a loubanza ditirámbica,
Xa intentei siñalar a crítica futura, a autitude estética co'a que, un crítico do século xx deb' enxergal-a arte cuia esposición hoxe nos xunta eiquí.
Fixálvos nos retratos que tendes frent' a vos. Están n-esa postura recatada e magnífeca.
Evxexio MONTES
NA ESPOSICIÓN CASTELAO
CONFRENCIA DE CLAUSURA
«Cada un pode e debe proporse—di Unamuno—dar de si canto pode dar, escederse, superarse a si mesmo, facerse necesario, darse ós demáis pra recollerse d'iles. E cada cal n-o seu oficio, n-a sua vocación civil. Agora ben; pra darse é perciso pertenecerse (Vinet); e pra pertenecerse cumpre tirar de todol-os camiños do espritu todo aquelo que nos leixe do contauto c'o espritu universal e co'a natareza.
O Castelao pertenécese e por eso se pode dar ós demáis n-o sea arte. Pero o Castelao decatouse, sin dubida, de que a mor parte dos galegos non se pertenecen porque entr'iles y-o espritu universal y-a natureza atravésase unha cultura allea, que fal secal-as fontes do espritu galego y-enxeitar a lembranza da esencia inmorrente e creadora que hai nil; y-esto fixo, tal vez inconscientemente, qu'o ouxetivo do arte do Castelao sexa o esborrallamento da civilanza apro ibérica imposta a nosa terra pola actividade ctética de Castela. O arte do Castelao resulta d' iste xeito un arte nihilista y-aparentemente ateleolóxico: o nihilismo ruso tivo por causa o híates ou lagos que na y-alma do pobo produxo Pedro I o Grande facendo europeos os seus vasallos denantes de facel-os rusos; o nihilismo ruso foi a manifestanza da loita entr'o espritu occidental y-o espritu oriental. O nihilismo do arte do Castelao é a resultante da loita que sostén a y-alma galega pr' aniñar de novo n-o espritu dos galegos.
O arte do Castelao é un arte realista; pero o sen realismo é un realismo espiritual: o Castelao ofrécenos n-esta esposición o espeutáculo da realidade íntima: o ollo do xeitelro, dibuxado n-o cadro que di: «As sardiñas volverían si o
Goberno quixera», mostramos todo un estado de concencia. ¿Quén non se lembra, mirando aquil ollo, do conto do Castelao titulado: «O aparello dos apóstoles». O Castelao chegou ó Santasantorun do espritu galego: atopou o noso ends trascendente. N-os seus dibuxos o esprita da Galizia il est dans l'air. Pr' o Castelao o arte non é máis qu'un medio d'elspresión das suas ideas. Tén, a meu modo de ver, un concepto ruskiniano do arte: non trata d' enfeitizar as xentes; pero tendo unha superior vista, mostra o seu propeo mirar superior á condición de que os demáis gozen co'il.
Non hei de dicir nada d' habilidade manual do Castelao porque esto é o de menos n-un artista; tampouco me hei d' ocupar da sua ténnica posto que d' isto eu non sei nada. Direi somentes unhas cantas impresiós persoales que me produxeron os dibuxos espostos.
Prólogo.
N-iste dibuxo vexo simbolizado o trunfo da idea sobre da violencia: n-a morte polo ideal está a liberanza: dia Escritura que a morte do santo sé preciosa n-o acatamento de Deus». O artista plasmou n-iste cadro iste preceuto supremo que surxe do amor a Deus y-é a base de toda moral: entrégate por enteiro; da o teu espirta pra salvalo, pra eternizalo. (Unamuno. Del Sentimiento trágico de la vida. Páx. 274). O xenio advírtenos, coma Lucio Anneo Séneca, de que «o que temere a morte non fará fazaña d' home vivo». (D' a Tranquilidá d' ánimo, capítulo XI); e de que «non estamos baixo o poder de ninguén mentras teñamos a morte n-o noso poder». (Ept. XCI).
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/c1/c1fa/c1fa1a66-646b-4365-97fa-45ea518667ce/115715732.xml
pida crareza. fixo, en perguntas e respostas, a ideoloxía do nazonalismo universal, a teoría universal, en astrauto y en pureza de principios, da liberanza dos pobos. N-unha construcción lóxica, d'esas que non teñen volta, desafacendo de paso todol-os argumentos qu'os prexuicios oponen a cotío, chega caxeque á utopia, na sua teorización, d'un grandor indiscutibel, da futura comunidade das nacións naturais celbes e soberanas—único xelito, polo demais, de salvamento da civilización e da democracia—concebución que latexa xa nos miolos de todol-os homes verdadeiramente modernos. O caso de Galiza áchase tratado na Doctrina Nazonalista com' un caso particular d'apricación de principios universais. Ramón Vilar Ponte escribiu iste libro coa cobiza da divulgación das doutrinas que sostén, e fixo coelo un sinalado servizo á causa do Nazonalismo galego.
SAN ANDRÉS DE TEIXIDO
por FEDERICO MACÍÑEIRA
O ilustre arqueólogo D. Federico Maciñeira e Pardo de Lama, un dos poucos nomes que sonan nas mais autorizadas publicacións europeas, coñecido pol-as suas investigacións na parte d'Ortigueira, onde realizou importantes descubrimentos, ampliou n-iste libro un folleto xa publicado, onde recolleu unha chea de datos en col do culto do miragroso San Andrés de Teixido. Ten a romaxe d'iste Santo unha enorme importancia folk-lórica y-etnográfica, y-o traballo do Sr. Maciñeira é un verdadeiro tesouro de tradiciós populares outantes reveladoras do pensamento segredo do noso pobo, e da sua sabencia ancestral. Endexamais saberíamos encarecel-o calado labor d'istes homes que com'o ilustre Maciñeira, poñen todo o seu esforzo en desvelaren o pasado d'un pobo, onde se gardan as sementes do seu futuro, e por riba de todo, n-aquila parte do pasado qu'ainda vive na concencia popular, conservadora do depósito sagro da tradición. O labor do Sr. Maciñeira é tamén un labor fundamentalmente nazonalista, e ceca dos máis costrutivos e criadores pra mañán.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/c1/c1fa/c1fa1a66-646b-4365-97fa-45ea518667ce/115715734.xml
SERANTES E COMPAÑÍA
FARINAS E COLONIAS
Ponte Mayor y-Ourense
¿QUEREDES VESTIR BARATO E CON ELEGANCIA?
Pois, encargade a feitura dos traxes na xastrería de
José María Rodríguez
Pereira, 2 - OURENSE
Manuel L. Euríquez
Médico-Oculista
asistente, pago polo Goberno español, das clínicas das Universidades de Burdeos (Francia) e Wilemburgo (Alemaña)
Consulta diaria no Hotel Miño :-: Ourense
Gran Café “LA UNION”
O MILLOR SITUADO E DE MAIS CONFORT
BILLARES - VARIETÉS - SEXTETO
Nóvos propietarios: MANUEL VAZQUEZ :-: EULOGIO ALBERTE
PEREIRA, 13
TELÉFONO NÚM. 61
SANATORIO QUIRURXICO D'OURENSE
DIRIXIDO POR
D. Manuel Pol Piñeiro D. Manuel Peña Rey
Ciruxía xeneral y-especialidades Xinocoloxia o partos
Istalado en sitio sano e pintoresco (carretera da Loña).
Conta con elementos precisos pr'á boa asistencia dos operados.
Moi logo istalará RAYOS X.
PRA DETALLES DIRIXIRSE A UN DOS DIREITORES
https://biblioteca.galiciana.gal/es/catalogo_imagenes/descargarAlto.do?path=1157157&posicion=1
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/c1/c1fa/c1fa1a66-646b-4365-97fa-45ea518667ce/115715717.xml
LUZ NOVA=ONTE E HOXE, dibuxo a carbón de Fernando Lamas, que figurou na Exposición feita en Ourense.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/c1/c1fa/c1fa1a66-646b-4365-97fa-45ea518667ce/11571578.xml
4
esprito, chegando d' iste xeito á unha perspectiva ideal». E ainda engadín, pensando n-unha estátua china: «Non debemos pechal-os ollos; debemos abrir un ollo máis na testa». Eu non sei; mais paréceme que o men amigo cubista marchou c' un cisma na cachola e ben poida que calquera dia aparezan cadros en Paris co a perspectiva ó revés.
No Salon des Dessinateurs-humoristes esmoreceuse unha das máis fortes ilusións que trouxen. Dos humoristas vellos, caídos no máis noxento autoplaxio, sómentes Forain é dino d' unha Exposición. Os mozos son parvos. ¡Que tristeza! Aquí humorismo francés nascido d' un sentimento tráxico da vida convirteuse agora, xustamente cando o mundo está co-as dóres de parto, n-unha divertida parodia do Paris alegre e confiado. Eu tiña deprendido qu' o humorismo aclimatárase elquí en forma de sátira ou de ironía; pero agora as intencions van d' un pesimismo bulrén ó máis acougado dos optimismos. Dixérase que non pasou nada na Francia, que xa non hay burgueses, nin xudíos, nin políticos á quen espetarl' o alferrón. A técnica é atrasada. En xeral pode decirse que non pasaron de Daumier. Non adoutaron as simplificacions de Munich, e se moitas veces van ós xaponeses, é sómentes pol-o decorativo, pensando nas cobertas de revistas de modas. O esprit nouveau non aparece elquí. Iste Salón non é máis que o academismo da caricatura e a morte do humorismo francés.
Pol-o visto no século XIX ainda non se coñecía en Francia a verba humour e s' un bo diccionario contiña humoriste era pra darlle iste significado: «quén de cote ten humor; con quen é dificultoso convivir». Pois ben; n-istes tempos conviven cos humoristas os práticos de les affaires sont les affaires e os mesmos verdugos da Francia.
Teño deprendido qu' en Paris os xornaes cobran todal-as loubas; tansiquera alá, nos Madriles, loaban por amistad ou por unha comida. Mais tamén pódese conquistar ainda sona en Paris pol-o favor d' unha muller á moda. Velahi vos vay unha mostra:
No Salón dos humoristas figuraba unha caricatura ruín da Cécile Sorel. Ista femía denunciou ó caricaturista Bib por «atentado á sua fermosura». Os xornaes todos enchéronse con iso. Un criado da Sorel foi á Exposición pra rañarlle nas costas ó deseretador e os xornaes voltaron á falar. Pol-a derradeira, apareceu unha tarde diante do cadro xa famoso, a mesma Sorel e c' un martelo (disque era de ouro e que tiña un rubí) partiu a sua falsa imaxe. Os xornaes chegaron á describil-as lesións da obra. Ainda non remata elquí o conto, pois a Sorel dixo que perdera o rubi do martelo e que daba 10.000 francos á quen llo atopase. Nos xornaes aparecen todo iso e máis unha carta do caricaturista decindolle á Sorel que pra rachar un vidro é moito mellor un diamante qu' un rubí. ¿Pra qué máis? Iso valeulle ó Salón uns 200.000 francos d' entradas, o Bib foi coñecido e venden o cadro á un americano do Sul. Mais agora compre que seipades unha cousa que xa sospeltaredes: todo era amañado e a mesma Sorel recomendara isa obra ó Xurado, que non-a quería ademitir por ruin. Istas estorias repitense todol-os días e un home ben asisado que coñeza Paris ficará insensibel diante dos éxitos conquistados elquí nos boletins diarios.
No Salón da Société des Beaux-Arts, unha de tantas cisposicions con miles de obras, espoñen alguns hespañoes e ninguén máis que o Valentin Zubiaurre presenta unha obra difrente; os outros veñen tan afrancesados que as suas obras pérdense no conxunto. E velahí unha boa mostra da mentalidade hespañola: non decatándose que «compre seren diferentes pra seren existentes» e tomando ó revés a frase de que «o arte non ten fronteiras» cando os hespañoes veñen á Paris esquecen a sua xenuina maneira, coidan' do ¡malpocados! que con iso son máis universais, cando de certo non pasan de parisinos de boulevar, qu' é xustamente o que refusan os franceses que pensan e traballan. Iles coidan que cosmopolitismo é sinónimo de universalismo.
Ademitindo que sere parisino de boulevar é sere cosmopolita, se todos nos fixésemos parisinos de boulevar ¿qué sería do mundo? O xeito especial de Paris é de que n-il conviven as xentes de tod' o mundo e o arte de todal-as terras, todol-os vicios e todal-as virtudes. Pra sere notado en Paris ¡moi eisótico ten que sere un! Cando se nasce n' un ambiente cosmopolita entón compre diferenciarse e' unha peluca verde, poño por comparanza; mais cando un é diferente de seu, e leva na y-alma o xenio d' unha Terra, resulta parvo aparecer en Paris ó xelio do tipo-medio de boulevar.
«O arte non ten fronteiras», velahi unha frase que non queren entender-as bestas. Uunha obra d' Arte é unha obra d' Arte en calquera pobo que sexa: aínda unha obra literaria, pois se ademitimos que deixe de sel-o por non coñecermos a lingua en qu' está escrita teriamos que ademitir que un cego podería xuzgar unha obra