Artículos

Romance por Pita, Emilio Ano XIII Número 93 (1931); p 153

Unha carta inédita de Xosé de Figueiredo por Casas, Álvaro de las Ano XIII Número 93 (1931); p 154-155

La leggenda di Carlo Magno : (del Romanceiro Compostelán) por Gómez Ledo, Avelino, Battelli, Guido Ano XIII Número 93 (1931); p 158

Unha poesía inêdita de Don Xosé Manuel Rodríguez Seoane por Rodríguez Seoane, José, Santaló Rodríguez de Viguri, José Luis Ano XIII Número 93 (1931); p 159-160

Arquivo filolóxico e etnográfico de Galiza por Bouza-Brey, Fermín Ano XIII Número 93 (1931); p 161-165

Miscelanea. Onde a troita lava os seus. Duas gravuras en cobre Ano XIII Número 93 (1931); p 169-170

Os homes, os feitos, as verbas por Bouza-Brey, Fermín, Lorenzo Fernández, Xaquín Ano XIII Número 93 (1931); p 171-172

Páginas

Año XIII Número 93 - 15 septiembre 1931 - Copia dixital

Páginas 2 de 24

Número publicación

Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano XIII Número 93 - 15 setembro 1931

Descargas

Va a descargar los ficheros del grupo Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano XIII Número 93 - 15 setembro 1931 en formato PDF (versión imprimible)

Seleccione para descargar:

El documento entero (24 páginas)

Una selección Desde página hasta

Descargar

El esquema METS es un estándar para la codificación descriptiva, administrativa, estructural y de metadatos respecto a los objetos dentro de una biblioteca digital, expresado mediante el lenguaje de esquema XML del World Wide Web Consortium. El estándar se mantiene en la Red de Desarrollo y Oficina de Normas MARC de la Biblioteca del Congreso, y está siendo desarrollado como una iniciativa de la Biblioteca Digital de la Federación.

Exportar

Ano XIII Número 93

Título	Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano XIII Número 93 - 15 setembro 1931
Idioma	Gallego
Notas	Reproducción electrónica. Santiago de Compostela: Biblioteca de Galicia, 2009
Tipo de publicación	Publicacións seriadas

Formatos de descarga

Exportar

Descargar en formato Linked Open Data / EDM 5.2.8

¿Quién participó?

Lorenzo Fernández, Xaquín

1907 - 1989

Battelli, Guido

1869 - 1955

Gómez Ledo, Avelino

1893 - 1977

Rodríguez Seoane, José

1839 - 1860

Bouza-Brey, Fermín

1901 - 1973

Santaló Rodríguez de Viguri, José Luis

Casas, Álvaro de las

1901 - 1950

Pita, Emilio

1907 - 1981

6b5a85a6-9a03-4e59-a2b4-2857c573b256

¿Qué otros autores fueron coetáneos?

d4aceb71-3fb0-4975-9ab5-4af83511f62b

¿En qué otras publicaciones participaron estos autores?

¿Qué materias trata?

Prensa

Ejemplares físicos

Biblioteca de Galicia	Signatura: Public. 5 — NOTAS: Anotacións manuscritas nalgunhas contracapas. Comprende: Ano XIII Número 93 - 15 setembro 1931 Formato ePub Versión PDF

Tanto la transcripción de los textos (OCR) como la identificación de las entidades mostradas se han realizado mediante inteligencia artificial. El resultado puede contener errores acumulados en ambos procesos; conviene verificarlo contra el facsímil original. Más información[aquí].

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/bd/bd39/bd391039-9160-4293-b39a-6112fc7d431e/115721722.xml 172 Dias em Coimbra, — A. G. da Rocha Madahil, — A política de D. Afonso V apreciada em 1460, — Moura Relvas, Higiene intelectual escolar, — P. José dos Santos Mota, Métrica de Camões. Março e Abril, 1931. SUMÁRIO: J. Leite de Vasconcelos, Acção Episcopal na formação e desenvolvimento de povoações portuguesas, — Henrique de Campos Ferreira Lima, Notas a propósito de uma poesia inédita de Garret, — A. G. da Rocha Madahil, A política de D. Afonso I, — Moura Relvas, Higiene intelectual escolar, — P. José dos Santos Mota, Métrica de Camões. BROTÉRIA, Julho 1931. SUMÁRIO: A nova Antropologia criminal, Serafim Leite, — A evolução do dogma, A. Martins Gama, — D. Duarte e as responsabilidades de Tânger, Domingos Mauricio, — O futuro da aviação na guerra, M. P. de Portocarrero, — Direito canónico, E. Lombart, — Duas datas sociais: 1891-1931, S. L., — Pelo Brasil, Soares de Acevedo, — Notas e factos. Subsídios para o Vocabulário Português, J. Serafim Gómes, — Notas bibliográficas, — Obras recebidas na Redacção, — Efemérides. BROTÉRIA, Agosto 1931. SUMÁRIO: O Padroado e a expansão portuguesa no Oriente, Serafim Leite, — Erich Wasman, J. S. Tavares, — A evolução do dogma, A. Martins Gama, — Directrices de Profilaxia Social, Riba Leça, — Um novo caso de Trofobiose, J. S. Tavares, — A renovação católica na literatura contemporânea da França, Domingos Mauricio, — O movimento religioso no Brasil, Soares de Azevedo, — Notas e factos, — Revista de revistas, — Notas bibliográficas, — Obras recebidas na Redacção, — Efemérides. PORTUCALE, Janeiro e Fevereiro de 1931. SUMÁRIO: Evolução sematológica da palavra «Cidade», J. Leite de Vasconcelos, — Ponte Vecchio, Ricardo Jorge, — Vão orgulho, Florbela Espanca, — Inéditos e autógrafos, — Uma Saúde aos noivos, Carlos Reis, — Raízes da Nacionalidade portuguesa e maternidade da sua civilização, Jaime de Magalhães Lima, — Poentes, Claudio Basto, — Soares dos Reis, Pedro Vitorino, — Bibliografia do Pa- NÓS leonovo relativa a Portugal, Carrington da Costa, — Varia, — In Memoriam (António Patrício e Florbela Espanca), — Bibliografia, — Novidades, — Vida Académica, — Leilões de Livros, — Res et verba. Março e Abril de 1931. SUMÁRIO: Raul Brandão, Ferreira Soares, — Nota linguística, — Alguns processos de expressividade fonética, João da Silva Correia, — Abside da Sé de Braga, desenho de Zeferino Couto, — Inéditos e autógrafos, — Notável obra de ferro forjado do Século XII, Emanuel Ribeiro, — Notula filológica, Francisco Torrinha, — Um pintor francês em Portugal, Armand Julien Pallière, Henrique de Campos Ferreira Lima, — Na Exposição das rendas de Vila de Conde em Lisboa, Luís Chaves, — Nuvens, quadro de Júlio Ramos, — Varia, — Bibliografia, — Novidades, — Vida Académica, — Leilões de Livros, — Res et verba. PORTUCALE, vol. IV n.º 21, Maio - Junho 1931. SUMÁRIO: A minha biblioteca, J. Leite de Vasconcelos, — O pintor António Carneiro, Vila Morua, — Inéditos e autógrafos, — Estudo (gravura), Abel Salazar, — Subsídios para o estudo das consequências da analogia em Português, Rodrigo de Sá Nogueira, — Varia, — Gente de fora, — Bibliografia, — Novidades, — Vida académica, — Res et verba. LA NOSTRA TERRA, Maig 1931. Mallorca. SUMARI: Els enemics de la República. El decret de bilingüisme, — La rosa dins la neu, Maria Antònia Salvà, — Mahatma Gandhi, Josep Sureda i Blanes, — Associació per la Cultura de Mallorca, — Els llibres y Les Arts, — Reculls de Fora, — Noticiari. LA NOSTRA TERRA, Mallorca, Juny, 1931. SUMARI: Els drets dels pobles a la llibertat, — Avantprojecte d'Estatut de les Illes Balears, — La llegenda de Tannhäuser, Bartolomeu Forteza, — L'hora intel·lectual, A. Esclasans, — Aristotelisme i Scotisme, F. Sureda i Blanes, — Diverses traduccions de Joan Pons i Marquès, — El primer rossinyol, Mateu Cladera i Palmer, — Associació per la Cultura de Mallorca, — Els llibres, — Les Arts, — Reculls de Fora, — Noticiari. Imprenta NÓS, Hortas, 20. Santiago

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/bd/bd39/bd391039-9160-4293-b39a-6112fc7d431e/11572178.xml di mai volger le spalle davanti agli inimici. Morire poco importa, ma solo ognun sia pago d' avere la vittoria in nome di Sant' Iago. Nel ciel vedete il segno ormai di vostra gloria, non è già per mancare quest' oggi la vittoria. Avanti, o paladini, avanti, o Francia, ultreja! Moriamo nell' impresa, se occorre. Gesù, ejala! VII.—IL GRIDO DI GUERRA L' Imperator s' inchina, fa cenno d' assensione, la bianca barba giunge quasi a toccar l' arcione; rianima la Fede il vecchio lottatore ricorda la promessa di Sant' Iago maggiore. «Va', non temere figlio, che nell' aspra tenzone il braccio mio infallibile ti sarà sempre sprone.» «Mongioia!» urla re Carlo con voce altisonante, e il prode suo Rolando dà fiato all' olifante. «Mongioia!» gridan tutti, brandendo la lor spada: oh come brilla al sole, lucente la masnada! Olivieri e Rolando, Godofredo e Garino procedono superbi sfidando il lor destino. «Oggi,» dice Rolando, «io voglio essere un Marte, né tregua mai né posa vo' dare a Durindarte!» Dice il conte Olivieri: «Io ti terrò ben cara, o tu che brilli al sole, lucente mia Altachiaral!» E dice il pio Garino: «S' avessi cento vite, io tutte vorrei darle per Sant' Iacopo unite!» E dice Godofredo: «Farò la penitenza di non dar tregua ai colpi e non aver clemenza! Avanti, paladini; avanti, o Francia, ultreja! Vedi che i Mori scappano, avanti, Gesù, ejala!» VIII.—NEL'A MISCHIA Nel folto de la mischia appare un cavaliero sopra un cavallo bianco, più che 'l vento leggero. De' Mori egli fa strage, più forte di Sansone, la destra tien la spada, nell' altra ha il gonfalone. Chi è quel cavaliere che mai di colpi è pago? Ognun giura che è quegli l' Apostolo Sant' Iago. AVELINO GÓMEZ LEDO Trad. Guido Battelli AXINA APARECERÁN OS DOCE PASOS ESTAZONAES por MANOEL GARCÍA PAZ

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/bd/bd39/bd391039-9160-4293-b39a-6112fc7d431e/115721718.xml 168 «Un mozo quitoulle a vela a unha, e, o confesarse, dixoll'o cura; éste mandouno ir esperar a procesión, o mesmo sitio, e meterlle na man a que fose sin éla. Foina esperar, e detrás de todas viña unha sin vela, y'entonces meteulla na man, e dixéronlle: «suerte tuveches», e seguiron. «O que anda na procesión e lle pode meter a vela ou a cruz d'lguién, métenlla, y'as outras axúdanlle, en caso de que anden mal a gusto con élas». «D'unha vez un mozo, vindo da tuna, viu vir a proceseón; entónces tumbouse, porque así non poden faguerlle nada, e decían o chegar ond'él, faguendo moito aire: «eiquí cheira vivo, cheira»... y'él contestaba: «cheira pan de nogueira»... «O tío Rató d'as Pegas, foi as Amérecas e trouxo, o vir, as liendas que falaban de moitos sitios, e, guiados porelas, fixeron escavacións en busca d'haberes y'encantos. A fonte do Mouro, é produto d'unha escavación que fixeron os vellos en busca d'unha trabe d'ouro: «Cando andaban cavando apareceulles un mouro n'un cabalo, que lles dixo que non seguisen afondando senon darían cunha trabe d'alquitrán antes do d'ouro, y'entonces non cavaron máis». «Na mesma fonte hay unha moura encantada qu'está sentada n'unha silla d'ouro. Había unha rapaza qu'iba coas ovellas pro veciño *monte de Picos* e a moura apareciaselle e peinaba moi ben con peina d'ouro; pero tiña que ser secreto, y'a rapaza contoullo a mai, entonces, a moura, comeuna; despóis ib'a mai verrando, «¡ay miña María!»... y'a moura contestou, «María, Mariola, frita en aceite vay na miña barrigola»... A mai d'ésta moura tiña catro fillas encantadas na fonte; unha vez que foi un de Couso as seituras a Castilla, a vella enteirouse e deulle catro panochas de catro cornexos cada unha, pra que as fose tirar á fonte e lle desencantar as fillas; mais a condanada da muller, o ver as panochas que traía o seu home, antoxóusell'o trigo e comeulle un cornexo a unha; pero cando o home foi cumprir ca orden da vella, tirou as outras tres panochas, unha a unha, e foron salindo has- NÓS ta tres cabalos moi gordos e n'éles tres mozas moi guapas, que se marcharon; máis, o tirar a coarta, saliu un cabalo sin unha perna (efecto d'haberlle comid'o cornexo a panocha), e por tanto a moza que viña n'él non pudo marchar e continou encantada, pero deulle de regalo pr'a muller un pano encarnado de seda, que habend'o atado a un carballo no camiño, quedou éste feito un carbón, como lle pasaría a muller se o puxerar»... «Dentro d'o castillo hay un pozo con varios metros d'auga, moi oscuro, e por il ten entrada, e debaixo hay un salón con moito ouro. Pra desencantalo, hay que levar un hovo d'unha pita negra, y'a pita; ésta sóltase no salón, y'o hovo estréllase na fronte a un xigante qu'está dentro c'unha machada levantada pra matar ó que vaya se non se lle da co hovo...» «A saida do pobo hay n'unha horta da *Cri'de Cardeita* unha fonte cuberta de zarapallada por'a veira, y'ali sale, o día de San Juan, antes de nacer'o sol, unha cobra moi grande, qu'é unha persoa encantada. Trai un caravel na boca, y'o que llo quite co'a boca d'il, ten moito diñeiro, e s'é home, a cobra vólvese muller, e viceversa; pero s'está alí e non llo quita, cómeo a cobra.» A xente parece que non cree moito n'eses encantos. Falando c'unha vella do pobo, que me deu algús detalles, dice que, «agora parece que non hay ises encantos, que debian irse pr'o mar despóis de pasado certo tempo encantados.» Xa qu'ésto é un resume, nada máis do *Folk-lore*, voulle dar remate a estas liñas mal amañadas, pra non cansar máis'atención do leutor, citando as prantas medicinales máis empreadas n'a terra. Éstas son: romeu, esteba, raíz de cana, malba, malbavisco, néveda, ampio, madroña, manzanilla, malbela, cla vo... etc., todas solen ser cocidas en auga pra beber, etc.,. Dentro de logo ou n'as próuximas vacacións de Setembre será aumentado.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/bd/bd39/bd391039-9160-4293-b39a-6112fc7d431e/115721714.xml O meniño é pequeno levalo ó San Tomé, que si o meniño é pequeno tamén o santiño é. Quen me dera un cordón de ouro que non me perda a pintura podo falar con quen queira que non fixen escritura. «Quen me dera», non é ter o que na vila se vende; quen me dera acambear un refaixo por un dengue. Meniña peina o cabelo e non seas preguiceira que o cabelo é a honra de unha meniña solteira. Pon a cofia do direito non-a poñas do rivés que ainda queres figurar meniña o que ti non és. A moza que non se axuda cando ten a ocasión dempois socede a quedar cantando o kirieleysón. Meniña cantá e bailá gardá o pipirricheiro que a que non canta nin baila é a que o dá primeiro. Toca, miña pandeireta, senón heite de querbar que me custachel-os cartos axúdamos a ganar. N-aquela banda do río, do río n-aquela banda, hai unha raparigüela moitos recados me manda. Señor Xuez non me prenda que eu lle direi a verdá que lle dormín c-unha nena a noite de Navidá. A Somoza ten a sona, a Somoza a sona ten; a Somoza ten a sona de cantar e bailar ben, N-aquela banda do río, ten meu pai un castiñeiro, bota castañas no Outono uvas no mes de Xaneiro. De onde son, de onde serán: de San Andrés da Somoza, dos cardadores de lán. (1) De onde son, de onde serán: de San Andrés da Somoza, de aquela terriña chán. Somoza, montaña fría, a i-auga que n-ela nace que lindas muchachas cría. O cantar das espadelas cantaio, nenas, cantaio, cantaio que ben se leva. Veño eiquí non veño a nada, como son foliadeiro véñoche de foliada. A muiñeira do mar, tocádeme a muiñeira que a quero ver bailar. (2) Unha noite non é nada, unha semaniña enteira esa sí que é foliada. Maruxiña, antecea pillame aquela troitiña que vai no canal de Vea. Fiando na miña roca, cada semana seu fío, no ano unha mazaroca. (1) Os veciños da Somoza viviron sempre do seu oficio de cardadores que lle daba sona nas veciñanzas e aínda saían de elas a traballar a fora; boxe estifionse iste xeito de vida e a parroquia de Somoza dá excelentes canteiros. (2) Coñécese esta cántiga co nome de «muiñeira do mar» a ribeirana, bellada na Ría de Arousa.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/bd/bd39/bd391039-9160-4293-b39a-6112fc7d431e/115721715.xml NÓS Canta que te hei de axudar a isa xente que marmura deixádea marmurar. Ribadavia do Ribeiro despáchame de aquí logo vou rapar outro terneiro. Cinta verde, cordón de oiro, para que queres marido se che ha de mallal-o coiro. Cara de leite fervido, vaite onde D. Serafín que che saque o enganido. (1) Cara de cañoto seco, ti non te metas comigo que eu contigo non me meto. Eres alta sen canillas cando che pareu tua nai non se usaban pantorrillas. Da ribeira ribeirán; pasei a ribeira toda n-encontrei mellor galán. (1) Don Serafín era un médico popular. CANTO DE BERCE Ora, meu neniño, ora se non queres calar chora; teu pai vaiche no muíño. tua nai na herba seca, ora meu neniño, ora non hai quen che dea a teta, RECITADO DA NOITE DE SAN XOHAN Ó TEMPO DE BRINCAR POR RIBA DA FOGUEIRA. ¡Sálvate, lume de San Xohan, pra que non che morda cadela nin cán (1). (1) Hai variante moderna do día de San Pedro, adaptada de iste esconxuro que presenta paralelos en toda Galicia. De: ¡Sálvate, lume de San Pedro, pra que non che morda cadela nin perro! Convén asinalar que na Somoza se topa tamén o romance da Santa Irene, ou Santa Elena, como eiquí lle chaman, mais non-o damos por ser exactamente igual á variante publicada por nós como procedente de Paradela nestas mesmas páxinas. (Vide NÓS, número 90). RESPOSTAS A UN CUESTIONARIO RESUME XENERAL DE FOLKL-ORE DE SANDIÁS Por Urbano Santana (Proseguimento) No vestir, en mulleres, antes levábase a cintur'apretada, y'abaixo, a saya con moi to vuelo e mariñaque; levábase muradana, mantillón e dengue. Hoxe, por'o contrario, parece que se tira máis por'a «línea reuta»: a saya máis curta (hast'o medio da perna) e máis apretad'abaixo, lévas'o mandil, y'o paño da cabeza, o que non se leva pra ir a festa; pra ésta, zapato baixo, y'a diario chancas. A muller anda sin tapar, ordinariamente, pero pra ir a misa, leva manteo, mantón ou toquillón. En homes, o vir o inverno, lévase, pras festas e feiras, unha zamarra, polainas, bufanda, a cadea do reló pendurada do chaleque y'algunha cra- bata; a diario un traxe de pana e chancas e, cando chove, unha coroza de xuncos. Contan que, antigoamente, o galo d'unha festa era o que mellor se presentara c'unhas calzas (cirolas) d'estopa, ben lavadas, e un chapeo de palla, c'unha cinta encarnada; antes o pantalón er'algo apretado; agora xa chegou a moda do «chanchullo». As casas son todas de pedra (granito) e os techos cubertos de tella; pero, principalmente en Cardeita, e algo n'as Pegas, hay palleiras de terrós e cubertas con palla; pero ésta empréase máis en cubertizos pra meter leña y'o carro. Predominaron as de pranta baixa, pero xa hay bastantes, mesmo

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/bd/bd39/bd391039-9160-4293-b39a-6112fc7d431e/11572177.xml «Son uno degli Apostoli, l' apostolo Sant' Iago, Bonergues (1) son chiamato, e non d' altro son vago che il corpo mio incorrotto, che giace sotterrato in un' oscura grotta, da tutti sia onorato. Il cammin che tu vedi seminato di stelle t' insegna che convienti sempre di seguir quelle con tutti i tuoi soldati, levando sul pennone la croce a mo' di spada. Procedi nel mio nome e i Mori fuggiranno dinnanzi al tuo sembiante. Poi tutto il mondo intero si prostri a me dinante, vengano d' ogni parte a frotte i peccatori per chiedere il perdono ai lor trascorsi errori. Va' figlio, non temere, che nell' aspra tenzone il braccio mio infallibile ti sarà sempre sprone, e in premio dei travagli, chiedo per te al Signore un posto in Paradiso e quaggiú eterno onore.» IV.—A CAVALLO! Cosí va Carlomagno col suo accompagnamento; elmi corazze e picche, mille bandiere al vento. Com' acqua d' un torrente scende furiosa al mare, col lor trotto i cavalli la terra fan tremare. Atterrita la gente s' affolla in su le porte, non sa cosa pensare di quella gran coorte. Saranno quello stormo d' orribili giganti che il libro apocalittico dipinge cosi aitanti? Saran forse demoni usciti dall' inferno, sciolti da le catene a un cenno dell' Eterno? V.—LA STELLA MISTERIOSA Cosí va Carlomagno e i pari tiene al fianco, tutta la terra trema e il mar di spuma è bianco. Dovunque tu scorgevi fiorire orti e verzieri fulgida in ciel la stella guidava i cavalieri. E Carlomagno impavido di gran trotto cammina, ché in lotta va coi Mori e a vincerli s' ostina. Il sire d' Occidente ognor segue sua stella; quando la stella posa, son giunti a Campostella. Come baglior d' aurora, la stella rutilante fermossi, somigliando in cielo un gran diamante. VI.—TURPINO BENEDICE I COMBATTENTI «Alto quil cavalieri,» gridò l' Imperatore, «è tempo d' eseguire il detto del Signore!» Di cominciar la pugna Rolando era anelante, ma il vescovo Turpino e tutti si fa innante: «Nel nome del Signore, io vi scongiuro, amici, (1) che in ebraico significa tono.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/bd/bd39/bd391039-9160-4293-b39a-6112fc7d431e/115721717.xml NÓS Tamén é festa de merendas, ou mellor dito, xantares... Fanlle dúas festas o ano, chamadas «San Benito de Marzo» e «San Benito de Seitura», acaso porque cadra nistes meses. É o Santo máis milagreiro que temos na parróquea. N'algún tempo trouxérono pra irexa en procesión, pero escapábase de noite pro monte; por eso tuveron que fagueril'a capilla,.. (1) «D'unha vez, querendo levar unha pedra pra capilla, grande, e como está rodeada de paredón, andaban buscando por ond'entrar co carro, e, cando se descoidaron, os bois subiron por'as escaleiras de subir a xente, o que só s'explica como milagre, pois do contrario, non houbera sido posible que os bois subisen nin co carro valeiro tales escaleiras.» Sexa ésto certo ou non, o caso é que na capilla hay unhas muletas y'un cayado que proban que algún subiu axudado de tales instrumentos, e o Santo fixo que non os necesitase pra baixar, y'entonces quedároolle de regalo e como testimonio do milagre. N'a granítica y'abobedada, de colunas adosadas (quizá romana), airexa (da que conserva o «tio Muñeco» un cuartillo grande que trouxo dond'o «Abade vello» e axudou a faguela (diceo él); hay otros Santos a maores dos citados, tal como San Esteban (Patrón), o San Roque, que se festexa c'unha novena, pra que nos libre de pestes..., o San Pedro co'as chaves, a Virxe do Rosario, a Purísima encerrada entre cristales (ambos San Antonio). Ademáis da capilla do San Benito, hay na parróquea a do San Miguel, en Coalloso; Santa Ana, en Santana; Santa Magdalena, en Espido. «Cando Noso Señor e San Pedro andaban por'o mundo, foron pedir pousad'a unha casa ond'había unha muller sóla; deitou nos os dous n'unha mesma cama, porque non tiña máis; cando foi dia, a vella tiña que salir a traballar e mandounos levantar, pero Noso Señor deciall'a San Pedro «dejxémonos estar un pouquiño máis»... mais a vella, asique s'enrabechou, colleu un pau y'empezou a mallar en San Pedro qu'es- (1) O mesmo sole contarse de todot'os Santos que hay retirados do pobo; hay ques di qu'era o cara que o mandaba levar... taba de borda; despois, él, queriase levantar pero Noso Señor dixolle: «Non; en tal caso, cambiemos de sitio, porque se volve vir a vella, mállate outra vez y'asi léval'as tú xempre». Cambiaron de sitio por fin, y'entonces volveu a vella: «jay condanados!, vos inda estades na cama? Pois deixai que denantes deille co pau o da borda, pero agora lévayas o da parede»; y'empezou a mallar outra vez en San Pedro; de forma que, quen levou pau foi xempre o San Pedro»... «San José, como era carpinteiro, unha vez, canso de tirar poro serrón, que non lle cortaba ben, púxose a descansar, e, mentras tanto, foi o demo e torceull'os dentes, unhos pra un lado, e outros pr'outro. Cando San José volveu coller o serrón, éste cortáballe moito mellor, y'uservou como tif'os dentes e, desd'entonces torceullos il mesmo, y'os carpinteiros posteriores fan'o todos qu'é o que lle chaman «lizar» ou «dar lizo»; y'así, o demo, querendo faguer un mal, fixoll'un ben a San José, y'a todol'os carpinteiros». «Non hay mal que por ben non veñas». A proceseón d'as ánemas é unha cousa que antes daba moito que falar. Hoxe son ben contados os que creen n'éla. «Cando van en procesión —decian— fan ceremonias como enterros; levan entre catro o cadáver, outras van chorando, outras fan de cregos e van cantando responsos», etc.,. «Todos os viernes van de visita a casa ond'a de morrer algunha persoas». «Se lle meten a cruz ou a vela a algún vivo, ten que andar na procesión alumeando (alumean con hosiños) e ir a visita de viernes, pero despois non sabe onde foi». «Unha vez era un mozo que andaba niela e levou unha tella e fixo un risco aa parede ond'a porta d'onde entraba e pr'outro día anduvo mirando por'as portas do pueblo e foi dar co risco ond'a porta d'unha tía, sabendo así que alí fora de visita e iba morrer algún da casa, como así foi». «O que ande na proceseón, ten que ir sempre que salgan as'outras, e non vale marchar pro extranxeiro; pois un foi pra Portugal, e viña andar na procesión». «S'algún dia fai resistencia pra levantarse da cama e ir, danlle en tirar por'as uñas dos pés e non ten outro remedio que ir».

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/bd/bd39/bd391039-9160-4293-b39a-6112fc7d431e/11572174.xml UNHA CARTA INEDITA DE XOSE DE FIGUEIREDO Moitos son os libros portugueses que hai na bibrioteca de Oviedo Arce e é cousa de maxinar si non serían moitos máis, visto que a millor parte dos seus fondos despareceron denantes de chegar ó Instituto de Noia, onde agora se gardan. O intrés do chorado sabio pol-as cousas lusitanas, é cousa crara con soio reparar nos dicionarios da lingoa de Camoes, que foron da sua propiedade; e do prestixio do mestre nos meios inteleituás do país irmán, temos boa proba na carta que topei, e que trascrevo do gran Xosé de Figueiredo. Conven reparar que d'este autor soio hai un libro n-esta coleición: «O pintor Nuno Gonçalves» (Lisboa-Typ. do Annuario Comercial, Praça dos Restauradores, 27-1910). O cisemprar ven adicado así: «Ao illustre e erudito archeólogo D. Eladio Oviedo Arce, homenagem do seu muito admirado e obrigado José de Figueiredo». Pois ben; entre as páxinas cincoenta e cincoenta e unha da obra, topei a carta do autor, que dí así: «Ministerio do Reino—Direcção Geral de Instrucção Pública. 22 de Agosto de 1910. Meu Emo. e bom amigo: A approximação da data da carta de V. E.ª com a d'esta minha enche-me de remorsos, pois verifico que há já dois mezes que V. E.ª me escreveu, sendo por tanto este o periodo do tempo que eu o deixei sem resposta. Não creia V. E.ª que seja menos consideração ou estima por V. E.ª nem falta de reconhecimento por todos os favores que lhe devo, agora augmentados com as boas palavras que me diz na sua ultima carta e com a remesa da fotografia da taboa de Belvis, para mim tão excepcionalmente valiosa, a causa do meu silencio. O que me tem impedido o cumprimento de tão grato dever tem sido só os meus muitos affazeres. As minhas occupações habituaes accresceram agora as que me trazem uma larga correspondencia com escriptores ingleses e francezes, que se estão occupando desenvolvidamente da minha descoberta. No proximo mez, começarão a apparecer em Paris e Londres, estudos que eu espero poder comunicar a V. E.ª. Alem disso, a ideia em que eu estava de ir ahi visitar V. E.ª este mez, para, em conformidade com o generoso offrecimento de V. E.ª fazer na sua companhia uma excursão artistica pela Galliza, tranquilizava-me, pois então poderia eu justificar-me perante V. E.ª do meu tão demorado silencio. Infelizmente, os meus planos tiveram que ser alterados e não creio já poder, este anno, na companhia de V. E.ª realizar a excursão artistica para que V. E.ª teve a gentileza de convidar-me. D'hoje até ao fin de mez, tenho todo o meu tempo tomado e no dia 5 de setembro, se Deus quizer, devo passar em Vigo, embarcado, em direcção a Hamburgo. D'ali sigo, por Berlim, Dresde e Munique, para Vienna d'Austria, colher mais

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/bd/bd39/bd391039-9160-4293-b39a-6112fc7d431e/115721713.xml —Estoy buena, San José, no dejo de tener pena, al ver al hijo de Dios nado en tanta pobreza sin tener en que lo envuelva sinó un poco de herba la mula bien se la come el buei bien se la remca. Bajó un ángel del cielo ricos pañales traía, unos eran de holanda otros de holanda fina, otro de seda bordado donde Cristo se envolvía. Subió el ángel al cielo cantando el Ave María, la parida queda buena en su cama recogida. Hijo mio muy amado que la muerte te se ordena, irás al Monte Calvario, hallarás una escalera con una cruz y un letrero que dirá de esta manera: «Aquí Murió Jesucristo Rey de los Cielos y Tierra; no murió por sus pecados, que por nosotros muriera la culpa la tuvo Herodes Pilatos culpa tuviera, la culpa la tivo Judas que fué el que lo vendiera; lo vendió en treinta dineros que más por él no le diera. Entre rosas y jardines el rey pidió el aguinaldo. También nosotros pedimos de lo que Dios haya dado. ¡Aguinaldo, mi amo! CÁNTIGAS E TRIADAS No areal de Peralta vin baixar unha cabala. Mariñeiros de Maroña vinde largar a secada Este liño que espadelo Non sei si o fiarei; das malas lingoas do mundo non sei si me librarei. A Somoza teño de ir anque me poñan cancelas A Somoza teño de ir, abrido é cerrando n-elas. Teño de vir á Somoza n-uns zoquiños de abeneiro; pra que peleien por mín heime meter arrieiro. A regueifa está na mesa prenda do meu paladar vótame a regueifa fora sin ela non hei marchar. A regueifa está na mesa e no meio ten un bolo o que queira roubala tenche que matar o dono (1). Mociños de Tabeirós ben vos podés alabar, tendel-as rodas nas Quintas o chedeiro en Tosar (2). Mociñas de Tabeirós, poucas son e menos scan colgadas no campanario pol-o ben que nos desean. Mociños de Tabeirós metidiños n-un caneiro logo van os da Somoza atacalos cun fumeiro. Mociñas de Tabeirós non vaiás ó Santo Estebo Que as mozas de Guimarey quérenvos facer o pelo. As mociñas da Somoza todas xuntas n-un portelo unhas cantan, outras bailan, outras dan ó tarabelo. (1) Istes versos de regueifa son procedentes, asegún nos dixo a recitadora, de Negreira, pois na Somoza non é coñecido o costume a que fan referencia. (2) Esta cántiga é unha das máis celebradas na parroquia. Vai dirixida, como outras de iste pequeno cancionero, ós mozos de Tabeirós, parroquia inmediata á que toman como brasco das cántigas de maldicer os da Somoza. O inxenio está en que Rodas e Chedeiro son apellidos de familias de Tabeirós que residen en Tosar e Quintas, lugares da mesma freguesía, lonxanos entre si.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/bd/bd39/bd391039-9160-4293-b39a-6112fc7d431e/115721716.xml 166 antre a xente probe, que teñen primeiro piso, anque sexa baixo e sin faiado moitas veces. As partes principás d'unha casa, son: cuciña, corte ou cortes, cubil, pergua, sobrado, panejra e dispensa; hay casas destinadas única y'esclusivamente a palleiras ou Cortes... A cuciña, de quitado algunha, moi rara, é de pranta baixxa; pois no primeiro piso non é tan servicial prlacomodar, traer auga, navos, leña, etc., e con pequena variedá dalgunha, consiste: n'unha esquina da casa ou casif'aparte, no tellado ten unha chimenea c'un galo de lata n'o alto, que se pousa mun pé e da voltas, movido poro vento, cando sopla; outras, en vez de chimenea, teñen troneira, qu'e unha bufarda aberta no tellado e por riba tapada, como se fora c'unha mesa de catro pés, qu'estaba soportando unhas tellas á maneira de que deixe dous salideiros (per diámetrion opdstium) pro fumo; parece que as de troneira, son máis fumosas Cas de chimenea. S'entramos dentro, non alcontramos outra cousa que dúas ou tres mesas de sentarse; unha pedra-mesa pra por os potes que non están en uso diario, que sol’estar arrimad'a unha parede; unha ucha onde se mete o pan, o leite, a carne, etc,; unha ola d'auga y'o latón pra bebela; dúas botellas (a do gas y'a do aceite); outros teñen en vez de botellas, alcuzas; o caixón do sal y'o cacipo pra collelo e traelo; unha barreña: unha xerra de barro marelo; os fuelles pra soplar o lume; a canada de munguir a vaca; un candil y'un farol do gas; unha lacena pra gardar a louza, y'a falta d'ésta, un alzadeiro; un plo pra calcur o pote dos porcos; (ste é do nú: maro un, do dous ou do tres: ponse n'un sitio y’ali está xempre hasta que se fura de vello; por'os lados pónselle unhos forros ou unhas pedras, non moi gordas, y'é onde se fai o lume, búscase pra debaixo unha pedra llana, a da lareira, qu'é onde se fai «a vica». N'unha parede poñen as mulleres, colgados, unhos periódicos, que tran dond'o crego ou quen'os teña, pr'á espeteira, que se compón de algún espeto, testos,, cucharas, cazolas, candiles, etc., que susan moi pouco ou case nada. As familias un pouco mellor acomo- NÓS dadas, tefien unha caldeira de cobre colgada d'unha espaldeira que se destina a ter con auga, pr'a zorza dos chourizos na matanza, etc... A corte está destinada a meter a xugada (qu'en moitos casos e de medias), y'o burro ou a besta, etc., n'ela faise; moitas veces, provisionalmente, se a casa non’o ten soparado. o cubil pr'os porcos con unha cancela ou cos ladrás do carro. O que ten varias cortes, reparte o gando a sua mancira; ou se barre toda ou unha esquina pra votar patacas, etc. Os muebles son principalmente arreos de labranza: arado (composto de rabiza, leumón, avecas, ameixelo, ateiroá e rella), tamén hay arados de ferro só pra decruar, ambos necesitan chavella, sedeño, aixada, sacho, sachola, aixadón, picaña, picañón, galla (n'outros sitios chámanlle forquita), fouces, manguitos, canistrelos, caldeiros, maseiras, agrade, cambóu, corza, foucifio, escada, etc.; xuntura (formada por mulidas, sogas, temueiro, xugo, etc.); angazo, carro (composto por rodeiro: rodas, cambas, ferros, rellas, mión; cixe: medio, pequeiras; chedeiro: apoladoiras, chedas, traseira, selado, pinallo, chavella, pechos, curculixas; leva: estadullos e ladrás). Os Santos a que hay máis devoción, son: San Antonio, abogado dos porcos e das cousas perdidas; pra que aparezan, ofrécesell'unha limosna en diñeiro ou rézasell'o eresponso». A iste Santo, máis que ningún, dáselle limosna en carne, pra que conserve as porcos, pols xúntanse a vinte e máis pesos de carne, todol'os anos, en cachuchas, lacós, peitos, uñas e chourizos, e véndese toda xunta odia (domingo) d'Entroido o sair da misa, por'os mayordomos encargados de pedir e ter a festa... O San Benito (abogado de coxos e outros padecementos físecos), ten unba capilla no monte, que leva o nome do Santo. Ten ofrecementos de pernas, corpos, caras..., según os membros doentes do aue ofrece, de cera, que os ten colgados na capilla. O dia da festa, e durant’o ano, hay ofrecementos d'andarll'as novenas de pé ou de rodillas; outros arruben o monte descalzos, porque lles fag'algún favor ou se xa llo ten feito...

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/bd/bd39/bd391039-9160-4293-b39a-6112fc7d431e/115721720.xml 170 ista como a precedente dispóñense ca maor dimensión pra a vertical. Bouza-Brey. A LADAINA DE STA. TREGA Ainda oxe se praitica no monte sonado de Sta. Trega, pé da Guardia, o voto tan de vello estabrescido. D'él fala Murguia (B. R. A. G. T. VI, núm. 63, p. 58, 1912) que pubrica tamén as Constitucións da Confraría do Cramor de Sta. Trega, e denantes o P. Flórez (E. S. T. XXIII. p. 177) citado por aquél. Consiste o voto en xexun por todo o día (sen que se poida xantar senon pan bieito) i-en certos ditos relixiosos. A Régra da Confraría (vex. Murguía p. 91) eispón por miudo as cerimonias e oracións que se teñen de facer. As de oxe son caxque o mesmo. Após da misa, cregos e leigos van en procisión, rezando a ladaíña de todol-os Santos, engadida cos nomes de Sta. Trega e S. Xiao. Cos xionllos no chan, pregan: Indulgentias, Kyrie eleyson (Pater nos- ter). Indulgentias, Christe eleyson (Ave Maria) Indulgentias, Kyrie eleyson. Erguense e prosiguen: SANCTA MARÍA. (rep. todos) Sancta María, ROGAI A DEUS POR NÓS. DEUS OUVID'A NÓS Kyrie eleyson. DEUS OUVID'A NÓS. SANCTA THECLA. (rep. todos) Sancta Thecla, ROGAI A DEUS POR NÓS. DEUS OUVID'A NÓS; Kyrie eleyson, DEUS OUVID'A NÓS. SANCTA DEI GE como acima.) 'ITRIX (Rep. todos SANCTA THECLA. (Idem.) Do mesmo xeito cos demáis da ladaíña dos Santos. Aportamos ista referencia por tratárese NÓS d'un dos poucos casos en que pervive aínda o emprego do galego nas oracións do pobo. Tonio FERNANDES POÑEL-O SANTO En moitas ermidas e santuarios da Galicia hai o costume de «poñel-o santo». C'un pequeno santiño de madeira o sancristán vai facendo unhas cruces na faciana do devoto axionllado. Na ermida de S. Roque, pé de Viveiro, dáse de cada volta un bico, ó tempo que se dí: O Santo che dea a Sanidá, che libre da enfermidá, pol-o poder que Dios ten da Virxe María, amén. Cristo viva, Cristo reine, Cristo impere Cristo che libre de mala morte morir, amén. Logo bótase unha esmola. Tobio FERNÁNDES A VERBA «FARXÁCOLA» N-un bando dado pol-a Xusticia ordinaria de Sant-lago, o 19 de Novembro do 1569, pubricado por Pérez Costanti (Notas Viejas Galicianas, T. 1, páx. 311), aparez a verba farxácola coma desiñación despeitiva ou bulrista das «secas e nascidas», enfermidá que de aquela padeciase d-abondo por Sant-lago. É moi posibel que as tales farxácolas correspondan —segundo parez das outras denominacións e dos remedios que se lle apricaban e que se poden ollar na o. c.— ós bubóns. ¿Virá a verba farxácola de farciacula procedente do latín farcio «embutir, encher chourizos ou morcillas», é dicir «morcilliña», cousa que se axeita perfeitamente ó ouxeto desiñado? Tobio FERNÁNDES

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/bd/bd39/bd391039-9160-4293-b39a-6112fc7d431e/115721721.xml OS HOMES, OS FEITOS, AS VERBAS MAGALHÃES BASTOS, A. DE. — O pintor quinhentista Diogo Teixeira. Da sua actividade artística no Porto. — Edições Patria, Gaia. — MCMXXXI. 12 páxs. 4.º. O distinto amigo, Professor da Universidade portuense, publicou na revista «Patria» este estudo que agora nos dá em separata. Existe no Portugal moderno uma série de investigadores adicados a fazer ressurgir do esquecimento figuras gloriosas do arte do país, em particular da pintura quinhentista que acadou tão elevados cultivadores. Vão aparecendo nomes denantes ignorados e entre eles não é menos glorioso o do pintor Diogo Teixeira. Magalhães Basto apresenta-nos uma época da vida deste pintor perfeitamente desconhecida: a da sua estada no Porto para pintar os seis painéis do retábulo da Capela-mor da Igreja da Misericórdia. Pintou cinco Diogo Teixeira somentes a causa de que o do meio ficava agachado pol-o sagrario, mas a Confraria encarre-gou-lhe quatro painéis mais. De eles conservam-se actualmente três da série «Misterios e Festas da Nosa Señora» com mais um da Visitação que o autor baseado em indícios documentais coida da mesma mão de Teixeira. O arquivo da Misericórdia é explorado com feliz êxito para a História do Arte português. Ilustram o estudo fotogravuras das pinturas e reproduções da sinatura do artista. F. B. B. ARMANDO DE MATTO. — A casa de Mateus. Edições Apolino Gaia, MCMXXX, 69 páxs. 4.º. Estudo sobre o morgadio da casa de Mateus, reformando certos pontos sobre a mesma questão, da obra de Brancamp Freire «Brasões da Sala de Sintra». Poucas linhas e moita, não sabemos se dizer escassa, erudição. — X. L. F. O INSTITUTO, vol. 81.º, 4.ª Série, volume 10.º, n.º 4. SUMÁRIO: Nova contribuição documental para a biografia de Uriel da Costa (III estudo), por Artur de Magalhães Basto. — Talhinhas e as guerrilhas liberais, por Cândida Florinda Ferreira. — História da Lusitânia e dos povos que primitivamente habitaram a península Ibérica, por Carlos Augusto da Silva e Oliveira. — Lisboa na segunda metade do século XII. Meninice e a adolescência de Santo António, por António de Mattos Cid. — Subsídios para a História da música em Portugal, por Sousa Viterbo. — Uma apreciação crítica da Sociedade das Nações. Vol. 81.º, 4.ª Série, Vol. 10.º, n.º 5. SUMÁRIO: A dieta hidrica. — Contribuição para a história da terapêutica, Augusto da Silva Carvalho. — A Intendência Geral da Polícia da Corte e Reino, João Jardim de Vilhena. — Lisboa na segunda metade do século XII. — Letras divinas e humanas de Santo António, António de Mattos Cid. — Talhinhas e as guerrilhas liberais, Cândida Florinda Ferreira. — Subsídios para a História da música em Portugal, Sousa Viterbo. — De Extremoz a Aljubarrota, A. Botelho da Costa Veiga. — Uma apreciação crítica da Sociedade das Nações. — Livros recebidos. PACO, TENENTE AFONSO DO. — Usos e costumes, contos, crencas e medicina popular. Imprensa Portuguesa, Porto, 1930, 20 páxs. em 4.º. Separata da «Revista Lusitana», vol. XXVIII. A maior parte do recolhido pelo pre-historiador e folklorista Afonso de Paço neste fascículo pertence à região miñota, sendo, por tanto, de grande proveito a Galicia para fazer preciosa laboura comparativa. Outras manifestações do saber popular são do Alentejo e poucas do Algarve. Bem faz o erudito escritor em ir dando a conhecer matérias tão variadas e tão curiosas da rica literatura popular do seu país e usos e costumes que não tardarão em ser desprazados. F. B. B. BIBLOS, Janeiro e Fevereiro, 1931. SUMÁRIO: Gago Coutinho, Desdobramento da derrota de Vasco da Gama nos «Lusiadas». — Manoel de Sousa Pinto. Gonçalves.