Artículos

Tenzón co malvís amigo por Bouza-Brey, Fermín Ano XI Número 66 (1929); p 95

Xelmírez, orador por Otero Pedrayo, Ramón Ano XI Número 66 (1929); p 96-99

As industrias líticas d'A Guardia : novas estazóns : (conclusión) por Fernández Costas, Manuel Ano XI Número 66 (1929); p 99-103

Arquivo filolóxico e etnográfico de Galiza : folk-lore dos Chaos d'Amoeiro por Bouza-Brey, Fermín Ano XI Número 66 (1929); p 104-106

Os homes, os feitos, as verbas Ano XI Número 66 (1929); p 107-112

Páginas

Año XI Número 66 - 15 junio 1929 - Copia dixital

Páginas 2 de 24

Número publicación

Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano XI Número 66 - 15 xuño 1929

Descargas

Va a descargar los ficheros del grupo Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano XI Número 66 - 15 xuño 1929 en formato PDF (versión imprimible)

Seleccione para descargar:

El documento entero (24 páginas)

Una selección Desde página hasta

Descargar

El esquema METS es un estándar para la codificación descriptiva, administrativa, estructural y de metadatos respecto a los objetos dentro de una biblioteca digital, expresado mediante el lenguaje de esquema XML del World Wide Web Consortium. El estándar se mantiene en la Red de Desarrollo y Oficina de Normas MARC de la Biblioteca del Congreso, y está siendo desarrollado como una iniciativa de la Biblioteca Digital de la Federación.

Exportar

Ano XI Número 66

Título	Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano XI Número 66 - 15 xuño 1929
Idioma	Gallego
Notas	Reproducción electrónica. Santiago de Compostela: Biblioteca de Galicia, 2009
Tipo de publicación	Publicacións seriadas

Formatos de descarga

Exportar

Descargar en formato Linked Open Data / EDM 5.2.8

¿Quién participó?

Bouza-Brey, Fermín

1901 - 1973

Otero Pedrayo, Ramón

1888 - 1976

Fernández Costas, Manuel

1887 - 1962

6b5a85a6-9a03-4e59-a2b4-2857c573b256

¿Qué otros autores fueron coetáneos?

d4aceb71-3fb0-4975-9ab5-4af83511f62b

¿En qué otras publicaciones participaron estos autores?

¿Qué materias trata?

Prensa

Ejemplares físicos

Biblioteca de Galicia	Signatura: Public. 5 — NOTAS: Anotacións manuscritas nalgunhas contracapas. Comprende: Ano XI Número 66 - 15 xuño 1929 Versión PDF Formato ePub

Tanto la transcripción de los textos (OCR) como la identificación de las entidades mostradas se han realizado mediante inteligencia artificial. El resultado puede contener errores acumulados en ambos procesos; conviene verificarlo contra el facsímil original. Más información[aquí].

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/aa/aa9c/aa9c26c6-1ff1-474a-b769-8f44abeb4b76/115720920.xml 112 da y una frase de Costa, por Almogávar.—Aragón ante el mundo, por Jaime Ubieto.—Los problemas de Aragón, Comunicaciones.—Economía aragonesa, por Almanzor de Sobrarbe.—Don Jaime el Desdichado, Conde de Urgel, por A.—Las campañas de mi pueblo (poesía), por Almogávar.—Laborable.—Diálogo Graudense, por José Zuzaya Cambra.—Viva el pueblo aragonés! (poesía), por J. Bueno Gil.—Alcolea de Cinca, por A.—Del corazón de Ribagorza.—Suscripción pro-Costa. ANALES DEL CENTRO DE CULTURA VALENCIANA, año II, n.º 3, 1929. SUMARIO: Sesión inaugural del Centro de Cultura.—Memoria leída por el señor Secretario.—Discurso leído por el Director de número Ilmo. Sr. D. José Luis Almunia.—Rodrigo Pertegás (J.), Discurso necrológico del Dr. D. Faustino Barberá Martí.—Sanchis Rivera (M. I. Sr. D. J.), Un códice de sermones de San Vicente Ferrer en Aviñón.—Ivars O. F. M. (Fr. A.), Estage de Juanot Martorell en Londres (1438-1439). —Rodrigo Pertegás (I.), De re militari.—Pardo (Luis), Adición al avance de un catálogo de nombres vulgares de la fauna valenciana.—Primitiu (Nic.), D'arqueologie. Excavacions de Valencia. El Centro de Cultura valenciana en el segundo semestre de 1928.—Bibliografía.—Revista de Revistas. BULLETIN DU MUSÉE BASQUE, Bayonne, n.º 3-4, 1928. SOMMAIRE: Etudes: H. Gavel, La langue basque.—Notices pour un catalogue: J. Nogaret, Un nouvel ouvrage du Comité de Urquijo.—P. Burguburu, Les poids de la ville de Bayonne.—Chronique. W. Boissel, La «Semaine Basque» de Bucarest.—P. Lhande, Basques et Roumains.—H. Cerveau, Les conférences du Musée Basque en 1928.—Visite de la Sociedad de Estudios Vascos.—Nouvelle convention avec la ville de Bayonne.—Tableau des Expositions et conférences de 1928.—Le Livre d'Or. Imprenta NÓS, Real 36-1.º, A CRUÑA PORTUCALE REVISTA ILUSTRADA BIMESTRAL DE CULTURA LITERÁRIA, CIENTÍFICA E ARTÍSTICA Estuda a Terra, o Povo, e a Língua de Portugal Bibliografia portuguesa e estranjeira Directores: AUGUSTO MARTINS, CLAUDIO BASTO & PEDRO VITORINO Colaboração dos melhores Escritores portugueses Assinatura anual: Portugal continental e insular, 15 escudos. Colónias portuguesas, 25 escudos. Brasil, 10 pesos 000 réis. Outros Países, 6 chelins. Redação e Administração: R. dos Mártires da Liberdade, 178 Pôrto (Portugal). Edições de MARANUS Rua dos Mártires da Liberdade, 178 PORTO Norton de Matos—A Província de Angola 30 esc. Wenceslau de Morais—Relance da História 12 esc. Ezequiel de Campos—Política 10 esc. Carlos Parreira—Ex-Votos 10 esc. Jodo Y. de Vasconcelos—Memórias dum caçador de elefantes 30 esc. Branca Lopes Martins—Contos para crianças (ilustrado) 8 esc. Cláudio Basto—Foi Eça de Queirós um plagiador? 15 esc. Cláudio Basto—A Linguagem de Camões 15 esc. O Doutor Diabo 5 esc. Pina de Morais—Ao Parapelto 10 esc. Leonardo Coimbra—O problema da Educação Nacional 2,5 esc. S. Francisco de Assis 5 esc. Augusto Martins e Marques Teixeira—Tábua de logaritmos (em cinco decimais) 18 esc. Augusto Martins—Elementos de Aritmética 10 esc. —Elementos de Álgebra (3.ª classe) 8 esc. —Elementos de Álgebra (4.ª e 5.ª classes) 18 esc. —A Matemática 10 esc. —Trigonometria plana 10 esc. —Livro Feminino do Porto 8 esc. Lídia Sefilina—Caminhantes 8 esc. A. C. Pires de Lima—Cancioneiro Popular de Vile-Rea 6 esc. Leão Martins—La diz o ditado... 3 esc. Visconde de Vila-Moura—Entre Mortos 6 esc. Pidan o catálogo ilustrado

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/aa/aa9c/aa9c26c6-1ff1-474a-b769-8f44abeb4b76/115720919.xml NÓS reacciones de floculación en la sífilis, por Federico Beato. — Paraplegia familiar espasmódica, por Dr. Eduardo Pérez Hervada. — Comentarios clínicos, por Dr. Gutiérrez Moyano. — Fisioterapéutica, por A. G. M. — Jornadas médicas gallegas. — Libros, prensa, notas, etc. REVISTA DE GUIMARÃES, Julho-Dezembro, 1928. SUMARIO: J. Leite de Vasconcellos, «Guimarães agradecido». — Pedro Victorino, Museus, Galerías e Colecções. — Fermín Bouza Brey e Florentino L. Cuevillas, Paralelos galegos a unha práctica popular trasmontana. — P. Aloisio Tomás Gonçalves, S. Gualter de Guimarães, Ensaio biográfico. — Fernando de Castro Pires de Lima, Cancioneiro de S. Simão de Novais. — José Luis de Pina, A Penha eneolítica. — Mario Cardoso, A Pedra Formosa. — Luis de Pina, O románico no Concelho de Guimarães. — Eduardo d'Almeida, Algumas palavras sobre S. Mamede. — R. de Serpa Pinto, Museu de Martins Sarmento. — M. C., O Coloso de Pedralva. — Luis de Pina, Subsídios para a arqueologia do Concelho de Guimarães. — A. Tibúrcio de Vasconcelos, Colecção de estampas e índice de gravadores. — Alberto V. Braga, Curiosidades de Guimarães. — Malas de salteadores. — Uma quadrilha de nomeada. — Eduardo d'Almeida, Os cônegos da Oliveira. — M. C., Bibliografia Sarmentina. — Apreciações da conferência sobre S. Mamede. — Francisco Martins, Boletim. L'ITALIA LETTERARIA, Roma. O notabilíssimo semanário italiano La Fiera letteraria trasladou-se de Milão, onde se publicava, para Roma, e trocou o nome que levava pelo de L'Italia letteraria. O primeiro número transformado surtiu o 7 d'Abril. O espírito é o mesmo; G. B. Angioletti, no seu Saluto a Roma, diz que um amigo escreve-lhe à capital: «Não esqueças a nossa vella e querida Lombardia», e que alguns dos que o despediram em Milão, diziam-lhe: «En Roma gastar-se-á, em Roma não trabalhar-se-á, em Roma está-se demasiado bem, e as iniciativas literárias cão uma atrás d'outra entre a indiferença universal». Verbo d'isto, poderíamos comentar ou melhor ainda, paralelizar. Nos três números que temos recebido de L'Italia letteraria atopamos muitas cousas dignas de nota, entre elas, Un idilio letterario di Giovanni Verga, a novela de Carlo Linati Umanità «au ralenti», Fasti e decadenza de l'Adagismo, de muito espírito, San Benedetto, gentiluomo nella Casa di Dio, de Cesare Angelini, co-as seções de costume, e notas de Giacomo Prampolini en col de escritos de José Francisco Pastor sobre o espírito espanhol e de Rovira Virgili sobre o sport. SEARA NOVA, números 141 e 156. ALGUNS artigos: O problema da cultura em Portugal, por Antonio Sergio; A moderna Galiza. — O seu regionalismo, por Carlos da Cunha e Vasconcelos; A questão religiosa na Catalunha, por P. C.; Sequeira e Goya, por Reynaldo dos Santos; O meu catolicismo, por José Osório de Oliveira; Os intelectuais e a Política, por Raul Proença; A moderna orientação universitária de Alemanha, por J.; etc. TAULA, Valencia, número 18. SUMARIO: 3.ª Taula de Poesia. — Blasco Ibáñez i Valencia, A. Pizcueta. — Sobre factó dels solitaris, Carles Salvador. — Epistolari Horcuto, El Velluter. — El músic Respighi a València, Eduard Ranch. — Vives i la llengua materna, Foster Watson. — La descoberta de la ciutat, Artur Perucho. — Lletres Falleres, El Secretari. — Flames, Godofred Hernandez. — Lloa de la Falla, F. Caballero i Muñoz. — Notes. — Bibliografia. Número 19. SUMARIO: 3.ª Taula de Poesia. — Estampes nórdiques, J. Reig. — Faldrias, F. Caballero i Muñoz. — Un cultor del monosílab, F. Mateu i Llopis. — 2 contes nous, Carles Salvador. — El músic rus Alexandre Glazunoff, Eduard Ranch. — Algunas dades per a l'estudi de la prehistòria de Valldigna, Francesc Valiente. — Poesies, Pasqual Asins. — Notes. — Bibliografia. Número 20. SUMARIO: 3.ª Taula de Poesia. — Infants als microscopi, Carles Salvador. — El valencià i Garcia Sanchez, A. Pizcueta. — Algunas dades per a l'estudi de la prehistòria de Valldigna, Francesc Valiente. — Qui són els de la 3.ª Taula de Poesia. — ¿Que opina vos té sobre Taula? — De la bellesa interior, Angeli Castanyer. — Gavina Blanca, V. Ramírez Bordes. — La rosa del amor, Miguel Durán. — Juliá Ribera, i el «Llibre del Repartiment», El Velluter. — Notes. — Bibliografia. EL EBRO, Barcelona, Mayo 1929. SUMARIO: El pecado de ser aragonés, por J. Calvo Alfaro. — Los tulipanes de Holan-

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/aa/aa9c/aa9c26c6-1ff1-474a-b769-8f44abeb4b76/11572099.xml NÓS Figura 17.—É unha peza notable. A sua técnica é a dos raspadores do primeiro tipo descrito. Ten o mesmo ensanchamento que fai de puño, mais o *tranchant* esténdese so lamentes pol-a parte superior, presentando un zig-zag bastante groso que empede seu uso como raspador. A face exterior é naturalmente a do seixo, i-a interior, aparez con un polimento que non semella feito pol-o rolar do mar. Recollinna na Cetárea de Silva. (1) Figura 18.—Procede de Area Grande i-é D. Xulián López, mais a ausenza—ó parecer definitiva—d'aquil señor no nos permitiu conseguir o noso propósito. Foi doada ó museu da Sociedade *Pro Monte* d'A Guardia. CONSIDERAZÓNS Foi o Prof. Obermaier quen deu o nome de *Asturicense* ó conxunto de industrias descobertas pol-o Conde de Veiga do Sella na Cova do Penicial (Asturias) en 1914. N-un comenzo foron atribuídas ó paleolítico antigo unha das pezas mais intresantes das por mín atopadas, e da que nos dá cativa idea a figura en tamaño natural. É unha peza trian gular que semella unha punta de lanza e fai lembrar as puntas de retoques marxinaes alternos do *Mousteriense* V que descrebe o Dr. H. Martín procedentes de La Quina (2). A nosa punta ten retocadalas márxes alternas das faces opostas a é é. Intentamos recadar en col de esta peza a autorizada opinión do P. Jalhay, i-a tal fin trasladeime a Camposancos acompañado do arqueólogo gallego (1) Téñoa no meu poder c-un pequeno lote destinado ó Seminario de Estudos Galegos de Sant-Iago. (2) Dr. Henri Martin.—*Le Moustérien terminal de la Quina*. Véxase tamén Georges Goury.—*Origine et évolution de l'homme*. París 1927. pol-o referido Conde, como antes ó foran tamén as cuarcitas de Biarritz, mais tarde as de Camposancos, e tantos outros seixos lascados aparecidos isoladamente en diversas estazóns españolas e portuguesas. Compréndese isa confusión por tratarse d-unha industria moi rudimentaria e custa traballo matinar como dispois da portentosa civilizazón do *Magdaleniense* poido o home cair tan baixo. Foi preciso que o repetido Conde de la Vega del Sella descobrise ista industria nas covas de Riera e de Balmori, con fauna propia i-en propia estratificación mesmo enriba das camadas do ariliense, pra que poidese ser fixada a sua cronoloxía. Non todos están conformes co ista civili-

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/aa/aa9c/aa9c26c6-1ff1-474a-b769-8f44abeb4b76/11572098.xml dente progresso n-ista cativa e rudimentaria industria. As figuras 9 (1) e 10 (2) mostram dois de estes raspadores. A face exterior apresenta a superfície rolada da cuarcita; o bordo superior tem um gume afiado, às vezes em leve zig-zag, por uma série de retoques dados habilmente. A parte inferior é a mais interessante pois apresenta um ensanchamento que se adapta à palma da mão permitindo a sua prehensibilidade. A figura 11 representa um raspador, derivado também d-uma lasca, mas este está re- tocado em todo o contorno e apontado n-uma extremidade (3). O segundo tipo de raspadores ou nucleiformes pertencem os das figuras 12 e 13. Este último é uma bela peça discoidal de cuarcita escura que a figura representa em tamanho natural. Foi achada por mim em Aldramán, e doada ao museu da sociedade «Pro Monte» d'A Guardia. —As duas faces paralelas conservam a superfície natural do sei- xo; as lascas foram tiradas só d-um lado formando um gume sensivelmente circular. É pena que as aristas estejam algo roladas pelo mar. OUTROS INSTRUMENTOS Figuras 14 (1) e 15 (2). — Machadas de mão análogas às de Camposancos e de Ancora que descrevem com o nome de coups de poing Fontes na figura 4 do seu citado trabalho e Serpa-Pinto na figura 20. A que represento na fig. 15 é um interessante eixemplar que lembra a machada de mão discoidal, de ofita, da época acheulense, procedente de «Cueva del Castillo» da fig. 78 de «El Hombre fósil» do Maestro Obermaier (3). Figura 16 (4). — Núcleo de cuarcita. O lascado foi feito d-um lado. Os bordes foram retocados pra fazer um gume afiado em todo o contorno, o que pressupõe a sua utilização como machada de mão. Foi recolhido em Sete Camiños. (1) Entregado à Sr. Rodríguez Elias com destino ao Museu Municipal de Formariz, de Vigo. (2) Id. à Sr. Cuevillas pró Museu de Ourense. (3) Entregado à Sr. Castillo com destino à Real Academia Galega da Corunha. (4) Em poder do Sr. Castillo com mesmo fim das anteriores.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/aa/aa9c/aa9c26c6-1ff1-474a-b769-8f44abeb4b76/115720913.xml NÓS Do alacrán dín os pais aos fillos que non s'arrimen a il, que a picadura é mortal. Pra demostralo, dín: Si te morde o alacrán, Busca viño e busca pan, Sacerdote e sancristán, Que mañá t'enterrarán. Cando pica un alacrán, friten o alacrán en aceite e póñeno na picadura, e sana, (1) A donicela, pra que non se bote a un, non chamarlle donicela quemada, senón bonitiña. Si te morde a donicela, busca camisa pr'a terra. O zorro, cando leva a galiña na boca e lle rezan o responso de San Antonio, sóltaa. Pra facelo fuxir, hai que lle berrar: -Á manela! (o rabo). O casamento da pulga e o piollo. O piollo e a pulga querían casar. Tan probiños eran, que non tiñan pan. E saiu a formiga debaixo da terra: -Sigase esa boda Que eu son panadeira. -Agora, mi vida, panciño temos; fáltanos bebida, donde a encontraremos? E saiu o sapo debaixo da cuba: -Sigase esa boda, que no haxa duda. -Agora mi vida, bebida temos; fáltanos madriña, donde a encontraremos? E saiu a lebre da sua camiña: -Sigase esa boda qu'eu serei madriña. -Agora, mi vida, madriña temos; fáltanos padriño, donde o encontraremos? E saiu o rato do pé do muíño: -Sigase esa boda, qu'eu serei padriño. -Agora, mi vida, padriño temos; fáltanos gaiteiro, donde o encontraremos? E saiu o zorro do pé do outeiro: -Sigase esa boda, qu'eu serei gaiteiro. Estando na boda, con tanto ruído, desprendeuse o gato, coméu ao padriño. (1) Xogo dos rapaces. A porca: Fan un buraco na terra, e un ponse ao pé do burato, e os outros arredor, todos con paus. O que está no burato, tira a porca, que é unha pedra grande, e ten que impedir que a porca vaia ao cortello, e tíralla aos outros, que están a uns dez pasos. Os outros danlle á porca cos paus, pra metela no burato, berrando: -Deixa entrar a porca no cortello! E il: -Non quero! (1) Similia similibus curantur, principio qu'informa a moite parte das vezes a medicina popular. Lembremos os estudos de Frazer en col da Magia homeopática. Temos lido tamén un caso real de curación da mordedura d'un cen pés d'éses da zona tropical pol-a aplicación do cen pés morto, mollado en alcohol. O aceite d'alacrán formaba parte da farmacopea antiga. (1) Cobecemos variantes d'Ourense e do val de Lemos deste romance, moi esteso en Galiza. Hai tamén versión castelán.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/aa/aa9c/aa9c26c6-1ff1-474a-b769-8f44abeb4b76/115720917.xml NÓS NÓS. A primeira, do ano 1926 esgotárase en poucos días, en moitos lados sen siquera pasar pol-as libreirias. Da d'agora, edizón popular e pra todos, hai xa moitisma demanda. No pabellón de Galiza na Esposizón de Sevilla trátase d'istalar unha bibrioteca de libros galegos modernos. O Seminario d'Estudos Galegos enviará total-as suas pubricaçóns. 0 noso Castelao áchase arestora en Bretaña, estudando os Perdóns e Cruceiros e outros aspectos de Arquitetura, Iconografía e Arte popular. Sorprendido das semellanzas coas nosas cousas, leva xa feito un labor enorme de deseños, apuntes e notas, ademais de tratar alí con total-as persoas enteiradas d'istes asuntos. LIBROS VAOSILVEIRO, novela, por GONZALO López ABENTE, A Cruña, NÓS, volume 20, 1929. V quí unha nova novela galega das chamadas a figuraren n-un posto de honra. O poeta de Muxía fai n-ela alarde de un estilo rico e abondoso de descripciós e de imaxes e d'unha fonda coñecencia da lingua. Dende O diputado por Veiramar, a obra en prosa de Gonzalo López Abente vai medrando e sendo cada día de mais longo alento. É dino de nota que apesar de ter buscado n-esta e en Buserana, temas de fondo dramatismo, o acento do prosista non sexa en dexamais tan grave e virilmente melancóneco, coma é o do poeta, senón mais ben brando e coma vencido da sensibilidade. En Vaosilveiro, López Abente —que é sempre un clásico no senso en que o era Pondal, seu parente, clásico sen deixar de ser romántico— colle un tema coñecido e espallado na literatura universal: o do rapaz namorado da sua madrasta, coma se dixeramos, a mitade do complexo d'Edipo, e dalle un desenrolo persoal, resólveo no mundo do espírito, sen freudismo, sen lixar co-a mais pequena nódoa de baixa paixón, a pureza da paisaxe que serve de fondo. D'iste xeito, o amor de Don Fins e Doña Elvira resulta tan puro e tan castamente bucólico —porque esta novela fai lembrar as novelas pastorales, e non sómente pol-o ambiente— como o d'Alberte e Sabeliña, que ali aparece como episódico, anque necesario pra presentar diante dos ollos de Don Fins a imaxe viva d'una dita pra il imposible. E apesar d'elo, a novela dá a impresión de ter n-ela romantizado o seu autor unha historia da vida real, semella que aquelo foi certo. SEGUNDO LIBRO DE COUSAS, por CASTELAO, A Cruña, NÓS, 1929. Cada cousa destas cousas de Castelao, dobladas de deseño e verba, é unha pequena obra de arte, pequena pol-o grandor, e xa van moitas, e ainda ten moitas mais producidas e moitas mais ainda por producir. Ten pra facer co-elas o poema inteiro da Galiza de hoxe. Xa temos dito outras veces que cada unha é unha novela n-unha páxina, porque n'en todas elas, anque co escrito abonda, atrás do escrito hai moito mais. De cada unha poderiase sacar unha novela, un poema, un drama, unha comedia, e outro escritor mais difuso farialo, mais il nono fai; dá o preciso, toda a intensidade do caso en poucas liñas, e por iso é o criador d'un xénero novo, que anque ten derivacións, é somentes d'il, pois-as derivacións xa son outra cousa. Será cecais qu'il procede com'humorista, e o humorismo require o esquematismo, e d'eiquí a sua técnica. Mais ser é unha técnica espontánea, por mais que il despois pule e refai e escribe cada cousa moitas veces, probablemente, sen quedar endexamais satisfeito de todo, por amor da perfeizón, pro é seguro que as cousas surten xa feitas así coma son do primeiro pulo. E cada unha ten a sua sorpresa; non hai ningunha que poida ser adiviñada, e sendo todas cousas de realidade, cousas da vida, que acontecen de certo, quese non aconteceron, han acontecer algunha vez por forza, son así e todo todas estranhas, como o é a vida, despois de todo. As Cousas de Castelao enseñan mais da psicoloxía dos galegos, e da psicoloxía de todol-os homes, que todol-os outros inquéritos quese poidan facer. Non somentes as verbas: os deseños o mesmo, porque están cheos de alma. Castelao é un grande artista e un grande escritor, un escritor e un artista cheo d'ideias, cheo de fonda sabidencia, un dos espíritos mais complexos e mais fortes que hai na nosa terra. E nas Cousas está o Castelao, anque o Castelao sexa ainda moito mais. Iste segundo libro, mais nutrido, e com'o anterior, moi ben editado. MONUMENTOS DE PORTUGAL. THOMAR. Porto, Litografía Nacional, 1929. Iste quaderno, primorosamente editado, é o segundo d'una pubricaçón que, posta

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/aa/aa9c/aa9c26c6-1ff1-474a-b769-8f44abeb4b76/115720910.xml 102 zazón. O P. Carballo (1) matina que a culturo asturiense é a do cuerquense, ou dos paraderos de Vilanova, coa variante local de unhas tribus pescadoras moi probes e atrasadas que poblaban toda a costa W de Europa. Agora ben: ¿as industrias d-A Guardia son realmente asturienses? Nós coidamos que si, mais coidamos tamén que non caben no cativo marco siñalado a ista civilización. Probabelmente veñen de mais atrás e de fixo alónganse hastra mais adiante. En Galicia non se conoce ningunha esta- ción paleolítica; todo o mais achádegos sol- tos. A natureza do chan galego, carecendo de rocas calcáreas, non permitiu a formación d-isas grutas maravilhosas ond'os sabios van remexendo as camadas ó igual que as follas d-un libro que se volvesen ó rivés; así que non é doado facer un concenzudó estudo metódico d-isas remotas idades, pois nas estazóns epigeas sin elementos faunísticos e sin poder siñalar un nivel xeolóxico, non se po- den sentar afirmazóns. Isto non quer decir que non fose habitada por tribus paleolíticas; tod-o contrario, pois estando en millores condizóns climatér icas que outras rexións veciñas non parece natu- ral que istas estivesen habitadas i-a nosa non. Pol-o menos, ista península do Trega, bisbarra vizosa, bañada pol-o mar e por un río caudaloso, ricos en peixe e marisco debeu estar poboada pol-o home do paleolítico inferior que, ó igual que o asturiense, tivo que empregar a cuarcita como primeira ma- teria, por falta de silex. Agora ben: no utillaxe das estazóns guardesas ¿hai mistura de industrias —acaso ele- mentos musterienses— como parece supór o P. Jalhay? ¿Trátase d-unha supervivencia de formas? ¿Ou será mais ben unha sinxela coincidencia de tipos, debida ó atraso evidente das tribus asturienses que empregaban tamén os seixos de cuarcita como materia prima? Non é doado, por hoxe, contestar compridamente istas perguntas, mais confiamos que non tardará en facerse algunha luz que permita tratar istas custions con mais segura- nza. Xa dixemos que istas industrias, na Guardia, chegaron hastra a segunda idade de fe- rro. Na citania do Trega aparecen con fartura poutadas, machadas e picos, os típicos picos asturienses, misturados cos refinamentos do Hallstat segundo; e tamén aparecen (1) J. Carballo. —Prehistoria— Fig. 9

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/aa/aa9c/aa9c26c6-1ff1-474a-b769-8f44abeb4b76/115720918.xml baixo o patrocinio da Associação dos Arqueólogos Portugueses, propõe vulgarizar a conhecência da riquíssima arte moimental do país veciño. Editada pelos Sres. Ignacio A. de Sousa e Filho, Litografia Nacional, do Porto, leva publicado dois volumes, o primeiro dedicado ao Mosteiro da Batalha, com descripção feita pelo Dr. Vergílio Correia —e que não cheguei a nós, a pesar do anúncio que nos fora feito, sen dúvida por se ter perdido— e o segundo que reseñamos, e anuncia outros em col do Porto, Alcobaça, Leiria, Cintra e Mafra. O adicado à história e moimental vila de Thomar, ven escrito pelo Dr. Vieira Guimarães, co texto em português, francês e inglês, 18 desenhos, 33 fotografias e uma vista panorâmica. Estuda-se aqui as igrejas de Santa Maria dos Olivais, Santa Iria e São João, e o Convento da Ordem de Cristo, verdadeira maravilha da arte manuelina, c’uma exposição clara e sinxela, persuasiva e cheia de engado, apropriada pra levar à gente a conhecência suficiente dos termosos momentos de Thomar. Esta coleição faráse indispensável a cantos queiram ter uma conhecência da arte portuguesa antiga, e significa um loubável esforço pra o que desejamos um êxito cumprido. Desejaríamos também que estas publicações tão doadas d’adquirir, s’espalharan na nossa terra pra que todos conhecêramos ben Portugal, e foran imitadas pra levar a todos à conhecência de Galiza. REVISTAS A NOSA TERRA, 1.º Mayo 1929. SUMÁRIO: Ao decorrer dos dias.—A cultura dos paisanos, por Ramón Otero Pedrayo.—Con ferreñas e pandeiro, por Damián.—O mimetismo arquitectónico, por Fiz Mosteiro.—No cerne dos pirineos, por Abel Demo.—A Galícia, (himno) do P. Celestino García Romero.—Comentarios, por Millobre Pinto.—A alborada dende lonxe, por Avelino Rodríguez Elías.—Faiscas, por Víctor Casas.—Dóas, por Antón Goy Díaz.—Follas novas.—Lecturas.—Carta aberta, por F. A.—En Bas Aires.—Lesta Meis.—Galicia na Academia Hispânica. BIBLOS, Coimbra, Março e Abril 1929. SUMÁRIO: J. Leite de Vasconcelos, O “Peregrino da América” de Nuno Marques Pereira, como fonte da investigação etnográfica.—José Maria Rodrigues, A dupla rota de Vasco de Gama em “Os Lusiadas”. NÓS V. 4-13 e as objeções do Sr. Almirante Gago Coutinho.—Vergílio Taborda, Maquiavel e Antimaquiavel.—Louis Papy, Uma sciencia nova: A geografia humana.—Francisco Morais, Da miniatura medieval e sua relação com os códices miniaturados da Biblioteca da Universidade de Coimbra.—Ernesto Donato, “Os Reservados” da Biblioteca da Universidade de Coimbra.—Varia.—P. José dos Santos Mota, Métrica de Camões. NAÇÃO PORTUGUESA, Série V, tomo II, fascículo 8. SUMÁRIO: Cesar d’Oliveira, À memoria de António Sardinha. António Sardinha demolidor e revolucionário.—Marcelo Caetano, Óbidos.—J. Mendes da Cunha Saraiva, A coroa de prata do túmulo d’El Rei D. João IV.—João Ameal, O verdadeiro perfil de El-Rei D. Miguel.—António Serras Pereira, Formação social da Nacionalidade portuguesa.—Das ideias das almas e dos factos. Serie V, Tomo II, fascículo 9. SUMÁRIO: Francisco Beliz, O amor da terra na obra de António Sardinha.—Santos Coelho, A questão romana.—Doutor Cabral de Moncada, “Ideal e facto sensível, política e sciencia, meios e fins”.—Marcelo Caetano, Tres livros.—Rodrigo de Sá Nogueira, O nome “Portugal”.—Das ideias das almas e dos factos.—Na feira das letras. AN OALED, 2.º trimestre, 1929. SUMÁRIO: Arguments en faveur de l’enseignement du breton, par Taldir.—Histoire de la Boulangerie bretonne, par Morel.—Impressions d’un soldat breton au Maroc.—La belle histoire de M. Saint Hervé, par P. Allier.—Un Philosophe Athée, Le Dantec, par Taldir.—Un barde jacobin, par Le Mercier D’Erm.—Reverie dans une église, par Abgrall.—Le Coeur, par Galoy.—An Oaled, gant Dirnador—Eurenjou Kana, gant Ch. Ar Braz.—Sant Gwella a Ruis, gant Ab Hernin.—Buez eur paour kes Koer, gant Godest.—Troien Iann Finen, get Potr Er Gemene.—Les Vedettes de chez nous.—Echos et nouvelles.—Bibliographie.—Souscription Yves Berthou.—Illustrations. GALICIA CLINICA, n.º II. SUMÁRIO: El pase al Estado de los Médicos Inspectores municipales de Sanidad, por Dr. A. Gutiérrez Moyano.—El problema de la herencia en la parálisis espinal espasmódica, por Juan José Barcia Goyanes.—Las

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/aa/aa9c/aa9c26c6-1ff1-474a-b769-8f44abeb4b76/11572094.xml XELMÍREZ, ORADOR Lémbrome dos días do Instituto cando algunha vez deixando o balbordo dos cráustros acougaba no silenzo da Bibrioteca de Ourense. A mesma cuias cinzas ollamos voar tráxicamente sobra indefrenza da cibdade o tristeiro día da Purísima do 1927. Ordeábanse as ringleiras de poderosos volumes; locian os tidoos da Patristica, do Dereito, da Mistica, da Historia no rexo lombo dos grandes libros. Había no local unha friaxe d'inverno na montana pois aquela era unha serra na que en valentes estratos se dispuña todo o esforzo das xeneracións hastra os comenzos do século dazanove. Pra que fuxira aquela friaxe sería preciso o que non foi: qu'a Bibrioteca fora o centro d'unha abia escola d'outos estudos. Entón, os libros non'os figurarían herméticos os rapazes do Instituto. Algún dos meus compañeiros coidaba que baixo os tidoos «Opera» se gardaban os libretos e as partituras da Tosca, do Rigoletto, do Sansone e Dalila. Eu confeso que agarrando algunha crónica vella sentía as poucas páxinas os ollos cheos d'area e unha envexa tola de pasear polos fondos camiños animados pol a primaveira ou de observar gozosamente os renovos dos castiñeiros d'Indias no xardin do Posío. N'isto tiña grande culpa o meu pouco e malo latín. Contodo, lémbrome ben, cando a casualidade fíxome coller o tomo XX da «España Sagrada». Apesares da miña iñorancia eu sentia na frouma pecha das páxinas, un latexar de vida, un intrés enorme. Alí xentes alonxadas de nós polo tempo e que nos anos da adolescenza figuran mais distantes, falaban e vivían, iban e viñan, atalegábanse por mil asuntos. Había impresións de paisaxes, longas camiñatas pisando camiños que se podían identificar doadamente no mapa. Con perdón dos crásicos aquelo era moito mais atraente que Tito Livio. Un noxo que se non traduxera na cátedra de Latin. O vello códice pubricado polo P. Flórez aínda agarda a necesaria edición crítica, e tamén a edición popular e anotada qu'a poña ó alcance do púbrico. Unha das maores fortunas da Galiza é dispoñer d'iste rico tesouro d'escritos antergos suxestivos hastra pros mais cativos voluptuosos das letras. No testamento de Odoario, na compostelán, na crónica troyana, nos canzoeiros, nos nobiliarios, hai vida e intrés. A poderosa enerxía da Galiza mediocval—o tempo en que forxóu noso carauter moderno—prestalles lediza incomparable. No latín da «Compostelana» hai verdes paisaxes, o ritmo das arquiteituras que s'erguen, o infindo rumor de pobo, paixós grandes e pequenas, cuquerias e procedementos de cacique, documentos que falan, unha familiaridade c'os camiños do mundo propio da crecedoira universalidade de Compostela. Un poema soilo houbera gardado feituras e además de calculada grandeza; na historia a firme intelixenza e a paixón guiadora do héroe non esquence isas mil cousas pequenas que compoñen o tecido da vida. Don Diego—Don Sant-lago—está presente en todal-as páxinas, dinamizándoas. Sintese pisar rexamente pol-as rúas, pol-os camiños, pol-os salós dos pazos. Percibese o encello enrugado pol-a vontade, o fino sorrir do político, as máscaras con que moitas veces recobre a sua labourada i-enérxica faciana galega, o pracer sportivo con que se mergulla nas compricacións, os además apaixoados ou prudentes, e sobretodo a grande voz do prelado mandando, aconse llando, improrando. Unha voz que coidamos familiar tanto no latín qu'il teima fazer elegante como convén á grandeza da sua Eirexa coma no romance que non coñecemos e aduviñamos novo, recendente com'un enérxico viño novo carregado de esenzas do agro, salgado de mar, e aberto ás verbas que viñan de fora nos beizos dos pelegrinos.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/aa/aa9c/aa9c26c6-1ff1-474a-b769-8f44abeb4b76/11572096.xml trunfo das arquiteiturass? Soñaba con erguer outra Roma de granito pra que fora raíña da mais lonxana Hesperia. Non foi preciso chegar ás istituciós representativas pra que o poder da palabra dinamizase o mundo. Na Edade Meia guiou ás moitedumes: o sermón de Clermont, o apostolado dos mendicantes, as verbas dos xefes dinantes da batalla, a tribuna ardente de Xohan Huss, os discursos das Dietas e os que mandaban os pobos en marcha. 1.113. No cerne da loita entre D.ª Urraca e o seu home. Loita na que se define com’unha potencia firme a personalidade da Galiza baixo o xogo múltiple das figuracións. Niste ano en Burgos a Raíña e os galegos fixeron as paces, na vila. O castelo ergueito no oute coto, axexador da planura e das correntes do Arlanzón coma nos tempos, ainda presentes, do campeador, estaba ocupado pol-as tropas d'Aragón. Un Burgos románico, apegado ó chan, fogar de labregos guerreiros inferior a León e a Galiza pol-a cultura e o señorío. Chegou o día do San Xohan e D. Diego bô galego afeito a sentir o miragre d'aquila única alborada do ano, toda mollada de paganía, quixo celebrar a misa. Entón a eirexa do S. Xohan estaba fora das murallas. A «Compostelán» precisa en dúas liñas enérxicas a situación da cidade. No meio da Misa do San Xohan diante «Civitatis Civis, Castellani, omnesque exercitus Gallaetiae, nec non Regina cum omnibus suis Proceribus» falou Don Diego da situación das Españas. Discurso de outra dinidade eclesiástica e tamén de finas e positivas apreciacións políticas: lembra a felicidade do bó tempo de Alfonso VI, espón con crúa nudeza os males presentes, e manexa o tema bíblico entón o soilo que tiña poder pra mover os ánimos: a disgraza da tribu de Benxamín contada no Libro dos Xueces foi o texto escolleito. Baixo o latín da Historia aduviñase unha elocuencia rexa, de grandes frores feridoras da maxinación c'a virtude das esceas esculturadas nos capiteles e nas arquivoltas: pra salvar a cristiandade española é preciso desfaguer as néboas do pecado «coMer o escudo da virtude, vestir a loriga da xustiza». Verbas mais fortes no esceario da guerra. Pois deseguida chega El Rei d'Aragón; no meio do estrondo da loita celébrase un concilio en Palencia. Deseguida chegan a Burgos legados d'Aragón con promesas de paz. A Raíña celebra unha gran xuntanza no claustro de Santa María; falan os legados do Batallador; as disposicións da Asambreia sonlle favorabres. Don Diego estaba alí, pedironlle que falara. Xelmírez estivo ademirabre sentindo a cada palabra medrar a sua impopularidade na asambrea; falou como representante de Deus; do dereito divino descoñecido pol-o tirano, das inxusticias, mortes, violacións do Rei, c'un pulo de valentía dino d'un Hildebrando, anatematiza a todol-os que queiran xuntar os esposos. Il representante de Deus, ten autoridade pra revelar de todol-os xuramentos e fortifica a orazón ardente c'as Letras do Papa. Ténse gabado a Xelmírez como fino político e has tra houbo quen o considerou unha especie de tipo de cacique de outura. Eiquí a postura de D. Diego tivo a valentía do espiritoal, un valor d'aquela non negado. Xulian Benda diría de que xeito foi D. Diego un bó clerc. A cousa púxose mal: os mais agarraron pedras e quixeron atacalo. Mais os soldados galegos rodearon o seu Pastor (*dominum suum armata mam undique muniunt*) e levárono sin dano ó acougo das tendas. 1116. Chegan correios a Compostela. Veñen de parte do Príncipe galego D. Alfonso; quer o que é seu; o xuramento de fidelidade e o señorío recoñecido da Galiza. D. Diego obrigado pol-a misericordia (n'ista verba temos que ver a simpatía pr'a lanzal i-espranzada mocidade) e «iusticia cogente» xuntou os señores, o clero e o pobo; verbas alcanzaron unha compreta unanimidade que non tivo en conta os perigos que s'aveciñaban nin a pouca edade do Príncipe. Os exempros poderían ser mais. Precisase un estudo psicolóxico do grande prelado e do seu tempo. Un tempo de paixós e de loitas entre fortes señores, un pobo que s'orgaiza, e novas cousas que bulen pol-o mundo. Xelmírez canaliza en certo sentido a historia da Galiza. Impón o ritmo da sua persoalidade. E n'ista laboura non tivo a

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/aa/aa9c/aa9c26c6-1ff1-474a-b769-8f44abeb4b76/115720912.xml Arquivo Filolóxico e Etnográfico de Galiza FOLK-LORE DOS CHAOS D'AMOEIRO As aves e as bestas. Ao rematar de pôr o óvo, dí a galiña: —Tanto poñer, tanto poñer e andar descalza! Tanto poñer, tanto poñer e andar descalza! (1) A anduriña dí: Fun ao mar e vin do mar, Vol as teas sin fiar, Lacoeiras, lacoar, chrrrrr... Do tínque cóntase que cando Noso Señor andaba pol-o mundo, escapado dos xudíos, os que o perseguían encontraron ao chasco e preguntáronlle si o vira, e o chasco dixo: —Chás, chás, por aí ben vas! Despois atoparon ao tínque, e dixéronlle: —Tínque, viches ao Noso Señor? Respondeu o tínque: —Tín, tín, o de Sodoma e Gomorra por eiquí non vin! O chasco non se pode comer, porque a mitá é do demo, porque guiou aos xudíos. A carriza era o paxaro maior do mundo, mais un día quixose rebelar contra Dios, e Dios castigouna a ser o mais pequeno. Pro- (1) Variante d'Ourense: —Pór, pór, pór, pór, e andar descalza. ba qu'era grande é o niño que ten. En troques, Dios conservoulle o canto. (1) O gayo olla pr'as cereixas, e di: —Xa raxaron. E o avión di: —Xa lle rubiron. E cando canta, xa nonas hai. O merlo pideulle pan á formiga, e ela respondeu: —Mentras andiveches pol-as silveiras, chirlo merlo, chirlo merlo, buscaras pan pr'o inverno! (2) O sapo e mais o zorro apostaron a quen corría mais. O sapo colleuse ao rabo do raposo, e cando chegaron, o zorro ollou pra trás pra ver onde viña o sapo, e namentras o sapo avantou por riba d'il e chegou primeiro. À barbantesa, os rapaces átana por unha pata, e dinlle: —Barbantesa, pon a mesa, Sinon rómpoche a cabeza. (1) N-outro conto, recollido por nós na Limia, a quen se atribuie a impiedade e o pisco, que decia: —Calja el cielo, calja el cielo sin cuidado, que mis piernas tendrán mano! E a carriza decia: —Señor mio Jesucristo, non vos fiedes das pernas do pisco, que son podres coma cisco! Hai unha relación indubidábel entre ambos contos. (2) Atopamos aquí o tema da coñecida fábula da formiga e a chicharra, somente que aquí varión o persoaxe folgazán.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/aa/aa9c/aa9c26c6-1ff1-474a-b769-8f44abeb4b76/115720914.xml B defende o burato. Si a porca entra, ten que sair do seu posto, e ponse outro. (1) A rodela: xógase c'unha roda de pau d'unha quarta de diámetro, e pondose catro ou cinco de cada lado, lánzana lonxe, uns aos outros. A la-ola: Fan un circo de vinte ou trinta, collidos das maus. Un ponlle nomes a todos, e dicelle ao que queda: —Ola, ola. —Vaya vaya. —Que buscas? —Un grano. —Cal grano? —Un (eiquí o nome d'un d'iles). Deixan a aquil e bótano, e o nomeado métese no seu sitio. OS REISES DAS CABRAS Parodia bulreira das cantigas de reises, que se canta polo mesmo tempo, co-a música de: Iban caminando, en conversación dizendo palavras de gran devoción. Os reises das cabras son como segue: Ven Maria blanca Batendo na cara, —Ay pobre de minhe, Roubáronme a cabra! —Xa que cha roubaron, Que lle has de facere, Rézalle un responso Qu'ha de parecere. E veu o rapaz co-a faldra fora, Dicindo qu'a cabra Era da sua dona. E veu a Teresa Co-a barba tesa: —Xa que cha roubaron Quen che ha por a mesa? N-aquél monte largo Hai dous bois bermellos, E saiu a cabra D'aqueles portellos. A cabra era boa Tiña dous cabritos, Gárdallos pr'o Xan, Cando veu de quinto. A cabra era boa Ten boas talladas, Unhas son pr'o cura, E outras pr'a criada. (1) (Comunicadas por D. Carlos Pulido Parada). Galiza no val de Arán. N-iste recanto pirenaico que pol-a etioloxia e o linguaxe patois mais pertence ó grupo das terras do Midi francés que á propia Catalonia ainda sumándolle o Rosellón; que no egrexiástico dependeu haste fai pouco de Cominges e que ten por metrópoli mercantil a Toulouse, a cidade dos troveiros, consérvase viva e quente a tradición de lonxana grandeza de que no medioevo se revestiu Compostela. E así eisiste a creenza de que, como os galegos ó San Andrés de Teijido (vide Ma rtiñeira: «San Andrés de Teijido), ou como os portugueses ó nosso señor Sant-Iago (vide os comentarios de Cabal en «Los dioses de la Muerte» e a impugnazón de Risco n-esta mesma revista), tense de ir a Compostela de morto si non se vai de vivo. E cando se topan dúas persoas e unha pregunta á outra ¿onde vas? (¿ta un vas?) como a outra non llo queira dicir contesta evasivamente como referíndose a algo remoto e inaccesíbel: a Sant-Iago de Galicia (en ta Santiago de Galisia). F. B. B. (1) N-Ourense, cando iban cantar os reises e lle non daban o aguinaldo, cantaban coa mesma música d'istes: Cantámosche os reises guedellás de cabra, cantámosche os reises, no nos deches nada. Nos dous casos intervén a cabra, o qual indica so cadra unha mesma orixe. (Notas de V. R.)

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/aa/aa9c/aa9c26c6-1ff1-474a-b769-8f44abeb4b76/115720916.xml sospeitado. E moito deberán cavilar os galegos desconfiados da potencia espiritual da Galiza. RAMÓN CABANILLAS NA ACADEMIA ESPAÑOLA Rea de Felipe IV: o Rei Poeta. Tod'o barro figura trazado por un romántico na idade da madureza outoniza. Millor por un Martínez de la Rosa que quixera paseiar o seu intemo desengano por frondas elegantes e arquitecturas ordeadas. Colunata do museo de Reproduciones onde o treito de Lucas Giordano arripiase do frio dos modelados crasicos, o bronze da Raíña que foi despedida somentes por un poeta moderado, casas sobrias, sin ostentación de luxo; o edificio d'Academia amolecendo na banalidade dos ladrillos a sua terrible seriedade lexicográfica e duas grandes veciñanzas: o Museu do Prado e o bosque do Retiro que tamén se fai un pouco académico na murcha graza do Parterre —mármores, pinos, eronimus poirentos— istrumentado en octava real de xardineiría. Cabanillas, bohemio do atlántico, dono de todol-os pazos d'ensoño de Cambados, poeta que no rosario do espadeiro ouve cantigar as forzas eternas da Galiza, e colle no verso o latexar da serra e da veiramar, o amigo da ceibe risada e o consoador da tristeza do pobo. Levou á xuntanza académica os ecos bárdicos da mar galega. Da mar que galga nos cóns e da mar que brúa, canta e dorme na y-alma infinda da Galiza. E como si entrara na Academia unha forza cósmica. Falou de Pondal. NÓS non vai a comentar o seu discurso. Tod'a Galiza leeuno nos xornais i-evocou a figura lanzal do poeta, os hourizontes sempre nosos dos «Queixumes», o canto mañanceiro dos «Boas» a través da prosa castelán, baril i-espresiva, do seu grande e querido poeta. Finas matizacións, ouservacións soilo propias de quen afondou esa y-alma céltiga da Terra e de Pondal, franca profesión de fé artísteca e moitas cousas mais, contén o fermoso traballo de Ramón Cabanillas, páxinas esquirtas de un pulo, xurdidas do corazón e do celebre acos tumados á presenza da inmorredojra Poesia. Un airiño de mocidade debeu correre por tod'o barrio doutrinal e aquila paisaxe de solpor que compón sobr'as masas de vexetación do parque madrileño, debeuse tinxir de un raio novo, d'abrente, mollado na comba do Grande Atlântico e na frouma rumorosa dos piñeirals de Bergantiños. O Sr. Marqués de Figueiroa esprimentou, de fixo, a mais fermosa tarde da sua vida académico. Pois il foi o primeiro en erguer diantos púbricos de Madri o prestixio da Poesia galega e agora como poeta e como catador esquisito dos valores da Galiza, tivo a alegría de tecer un saúdo emocionado en honra da Galiza, persoalizada no seu poeta de maor alento. NOS xunta o seu aprauso ó unánime aprauso da Galiza pra Cabanillas e Figueiroa. GORSEDD DOS BARDOS DA BRETAÑA DE 1929. Temos recibido a proclama espallada pol-o Colexio dos Bardos da Armórica invitando ao Gorsedd dos Druídas, Bardos e Ovates que se terá na pintoresca cidade de Huelgoat o Domingo 18 eo Luns 19 d'Agos to que ven. O Gorsedd é patrocinado pol-a Sociedade Anónima d'acción bretona Armórica, e acolhido pol-o Consello municipal e o Sindicato local d'iniciativas de Huelgoat. Eis o programa: O domingo 18, haberá festas bretonas: loita, cortexo, festa de teatro, concerto e danzas. Ao serán teráse o Gorsedd kuz en duas partes: 1.a de todol-os membros; 2.a do Comité. O luns 19, haberá unha misa pol-os Bardos difuntos, e despois ás 9 xuntaránse todos na Alcaldía pra iren procesianalmente ao bosque chamado Saoulec, onde, riba d'un dólmen natural, teránse as cirimonias do Gorsedd Digor. A meio día, xantar dos Bardos, Autoridades e Invitados, e despois, excursión á Capela de Saint Herbot e á Cascada. Prégase a asistencia aos Druidas, Bardos, Ovates, Discípulos e Recipendarios. Nós coidamos que Galiza debera mandar unha repersentazón a esa xuntanza, o qual había servir pra estreitar as nosas relacións espirituais co-aquela terra que tan ben sabe conservar as mals antigas tradizóns do pasado céltigo, e o senso espiritual da nosa raza. NOTAS ESPALLADAS. APARTE damos unha impresión do estreno de O Mariscal, ópera de Losada sobre o drama do Vilar Ponte e Cabanillas, o qual, apesares do pouco, exiguo, recramo de imprensa, foi un eisito cumprido e sin volta. O Mariscal ha dar a volta trunfal a Galiza, ha dar volta a España, ha percorrer a Europa. Co estreno, coincideu a saída da segunda edizón do drama, feita pol-a editorial

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/aa/aa9c/aa9c26c6-1ff1-474a-b769-8f44abeb4b76/115720915.xml 107 OS HOMES, OS FEITOS, AS VERBAS O ESTRENO DE «O MARISCAL» VICO. O 31 de Maio derradeiro. Unha agar da espranzada. A concencia d'algo torte, novo, e fondamente galego que se vai manifestar. Lediza un pouco angustiosa, dos poucos minutos que faltan. Os monies azúes, a badía centilante, o élan moderno das ruas, sintense a través d'unha emoción: —Si calquer cousa chegara pra impedi7... Xu aconteceu fai poucos dias na Cru... Non sabemos que misteriosas potenzas e borrallaran a nosa-espranza. O Mariscal esti feito ópera; unha partitura arrodea com'unha atmósfera musical e mundial os temas do poema. Qu'importa o estorbo d'un momento? Unha nova lingoaxe viste os versos e voará, azuda, pol o mundo. Agora non hai dúbida. O Tamberlick está aceso e a sala vaise enchendo... Unha ópera galega. Unha nova e necesaria faceta pra nos preseniarmos na Europa. Orgulosos co-iste pensamento, ocupamos a nosa butaca. O público, aínda o mais indiferente, decátase da gravedade do momento... Ainda hai xente no Teatro. Que se lle vai facer? A pesar dos xornais e dos anuncios, moita xente alfabeta ten os sensos pechados. Por outra parte, a xente bien... Mis somos tan rutina rios qu'inda nos lembramos d' xente hen? O mestre Losada bate as primeiras medidas. Pensamos na intema satisfación d'iste home admirable dirixindo a sua partitura. Cántase o prólogo. Fala a voz do pobo, a voz verdadeira, que non s'esguece nin minte, nin se deixa amolecer pol-a moda, a voz que sinte coma presentes todas as realidás galegas, a voz qu'inda se creba coa door e s'ergue coa paixón falando do Mariscal. A voz acusadora e vingadora, trunfando por r b1 dos folicularios e dos historiadores. A vos de Deus. O poeta traballouna en versos de flama, de metal e de sangue; Vilar diulle o ritmo escénico preciso pra faguela sentir pol-o público d'hoxe e de mañán. Losada, a fondura e a perspectiva orquestal; Camilo, a plástica das peisaxes e dos interiores. Dend'os primeiros istantes domina o sentimento d'una outra e rara dinidade artística. Levados pol-os versos e pol-a música, xa d'abondo afastados do día transitorio, entran e xogan en nós os temas da Traxedia. Resoa en cada espectador, e a Fadalidade da sorte galega voa pol-a sala e todos sabemos com'aquela música brilante, o himno de trunfo, de abrente e de forza ceibe do segundo acto, apenas durará un istante, poil-a treición calculada romperá toda baril resistencia. A Frouscira ergueita e prantada com'un azor axexador da primeira luzada, sobr'un coto afiado, non poderia ser conquerida pol-as armas. A pinga da pezoña mordeu o aceiro e abriu o camiño. Mais outro camiño trunfador dos tempos, móstrase franqueado car'o infindo do futuro, cando a Raza faise presente na prisión do seu mais puro paladín. Pol-as reixas do carce albiscanse as estrelas. No dooroso motivo musical hai unha fé no porvir. O músico fixo algo dino da grande traxedia, unha partitura que purificando dos lixos da terra fai alentar o tema do futuro. Música rica e comprexa, traballada i-espresiva, con todol-os recursos d'una mestría técnica postos ao servizo da idea, ondeante e precisa, opulenta e sobria. Ainda quen non coñeza a obra esprimenta primeiro a door da treición, un istante d'alegria diant'a forza do Mariscal—brio do paladín que sabe ollar outas metas—e a fidalguia de D. Alfonso. A música do terceiro acto é d'unha beleza malencónica poucas veces conquerida. Cando na peisaxe da Ponte do Pasatempo loce ao fondo a esgrevia arquitectura da Catedral, soilo animada pol-a raiolante rosa do fastial, a traxedia faise congoxosa e pisa a mala fada con graves pisares de Fadalidade. Agárdase un pendón negro na dureza das torres e ven entr'o dolente e apaixoado fuxir dos temas o seco golpe dos machadazos. Cuiron o esgrevio carballo e o carballizo. O berro de D.ª Sabela non quer recoñecer que se remata a obra das trevas. Mais todos sabemos que é obra emifera e o tema espranzado canta en nós. O 31 do Maio derradeiro, foi pra Galiza unha data de superior importancia. A beleza da obra, a concencia artística con que foi presentada, o esforzo dos ademirábeles cantantes, todos avencellados n-un pulo d'entusiasmo e de traballo da millor calidade, foi dina da Galiza. Moito agardaba a terra. Moito ten qu'agradecer aos que souperon franquearlle un camiño hastra d'agora non.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/aa/aa9c/aa9c26c6-1ff1-474a-b769-8f44abeb4b76/11572095.xml NÓS A idea do Pretado foi servida por unha calidade entón tamén necesaria pr'o trunfo; a elocuencia. D. Diego sabía falar. E os bur gueses, os feudales, os reises, os abades e os papas sentiron a forza da palabra mais conqueridora n'un tempo de ceibes e primiuvos caracteres, dispostos á emoción, no medio da sua violenza a materia de suxestión pra un temperamento forte e coñecedor da xente. Un místico do estilo do San Pedro Mezonzo non houbera, de fixo, chegado ós eisitos de D. Diego apesares da gaba da misticidade do tempo. Tampouco un legado retórico ou curialesco. Os creadores teñen que lixar as máns na terra da realidade. Lembremos algús istantes a dinamici dade das verbas de D. Diego. 1102. No outono vai cos seus millores fa miliares a visitar as cirexas que tiña en Portugal a Sé compostelán. Estaban en terra nemiga, no cerne da diócesis de Braga alongada da compostelán por isas loitas canónicas que endexamais s'esquecen. D. Diego decatouse deseguida da situación e quixo comprir suas arelas. Xuntando os familiares botoulles un discursiño que non ten perda. Estaban agasallados no pazo que tiña en S. Vitorio o arcebispo bracarense, estaban en parroquias suxetas a Sant-Iago, mais era preciso levar as santas reliquias. O episodio é ben coñecido. Don Diego falóu: meus amigos xa sabedes que viñemos a ordear e restaurar. Ben vichedes como están abandoadas as reliquias dos santiños.» E de súpeto espón a idea que a todos se lle ocurrira mais da que de fixo ningún s'astrevía a falare: levalas pr'a Sant-Iago. Aduvifiase a sadisfaución de todos e tamén o medo. De seguida D. Diego aconsella o único procedimento: «é necesario proceder con moito sagredo» xa non se precisou outra cousa. Todal as vontades estaban afeixadas. Aínda qu'a «Compostelán» non'o conte ben se vé o sorriso de D. Diego cando pasado o Miño qu'iba de monte a monte descansaron as reliquias na eirexa do S. Bartolomeu de Tuy. 1.107. Celebrábase concilio en León e tratouse do asunto xa vello dos arciprestádegos de Besoucos e Trasancos disputados entras diócesis de Mondoñedo e Sant-Iago. D. Diego estaba afeito a cruzar as serras medianeiras entre León e Galiza. Tamén acudiu, apesares da caducante vellez o bispo mindoniense D. Gonzalo; non se sabe si foi o santo qu'afundiu na mar unha escuadra normanda, mais ninguén dubida da forza que mostróu defendendo os dereitos da sua diócesis. Os preiteantes compareceron dian'un tribunal de bispos. D. Diego dianto Rei, e o concilio falou elegantemente en latín como compria á dinidade da Asambrea. Non se conservou a sustanza do discurso, mais debeu ser fino porqu'en fin de contas a eirexa de Sant-Iago cuáseque ganou un preito dos mais emtrambilicados. 1.104. D. Diego vai facer a visita ad sacra limina Apostolorum. Non'a fixera ningún prelado iriense. D. Diego ledamente transpirenem (transpirenaril) en Auch o arcebispo Pardiae recibiuno con pompa. Cadraba a festa dos Remedios e D. Diego foi o cleito pra predicar o sermón. Isto no meio das graves cavilacións que lle producía o pleito do pallío qu'iba demandar a Roma. Maxinase as longas latricadas de D. Diego c'o abade S. Hugo baixo as frolidas arcadas de Cluny. Tempos ditosos do románico, do abrente das línguas, da Europa xerminal. Logo as verbas de Xelmírez espallaron os prexudicios que Roma tiña acugulados sobra eirexa de Compostela; coidúbana quizais un perigoso patriarcado capaz de iniciar andando cs tempos un cisma d'Oucidente. Na Roma abombeada de cúpulas bizantinas, inzada d'unha vexetación de torres feudales que s'agarraba com'as montanas nas disformes estroituras do Imperio, romorosa d'augas craras e indefrentes da Sabina, a verba de Xelmírez, seu latín apenas encobridor do pulo d'un linguaxe novo, debeu resoar ispirando confianza como n'outrora aquiles ingreses, os primeiros católicos da Albión dos que dixo o Papa San Gregorio: «non Angli, sed Angeli». Xa non era novo o Bispo santiagués, mais levaba o capital d'esprencia d'unha rexa testa petrucial e a man que gobernaba dend'a sede os primeiros procles galegos da nova Era, sabía gardar a grandes golpes de báculo, o primado roman, nas beiras do grande mar. ¿Quén se resiste a siñalar os pensamentos que necesariamente tivo Xelmírez diant'ó