Bouza-Brey, Fermín
1901 - 1973
Cargando...
1
Artículos
Miscelanea : o emprazamento de unha célebre estátua Galaica
por Bouza-Brey, Fermín
Ano XIV Número 107 (1932); p 198-199
Da Alemaña. IV, museus de Berlín : (proseguimento)
Ano XIV Número 107 (1932); p 201-207
Ultreya, 1ª xeira : (Misión Biolóxica de Galiza)
por Roig Lestón, Miguel
Ano XIV Número 107 (1932); p 207-216
Páginas
Número publicación
Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano XIV Número 107 - 15 novembro 1932
Ano XIV Número 107
| Título | Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano XIV Número 107 - 15 novembro 1932 |
| Idioma | Gallego |
| Notas |
Reproducción electrónica. Santiago de Compostela: Biblioteca de Galicia, 2009 |
| Tipo de publicación | Publicacións seriadas |
| Otros autores | Sociedad Coral Polifónica |
| Otros autores | Seminario de Estudos Galegos |
| Otros autores | Nós, pubricacións galegas e imprenta |
Formatos de descarga
Exportar
Descubre más en:
¿Quién participó?
6b5a85a6-9a03-4e59-a2b4-2857c573b256
¿Qué otros autores fueron coetáneos?
¿A quién se menciona en esta publicación?
d4aceb71-3fb0-4975-9ab5-4af83511f62b
¿En qué otras publicaciones participaron estos autores?
¿Qué materias trata?
56114575-4654-41f7-b26e-a6f65f9c6afe
¿Qué instituciones aparecen?
¿Qué otras publicaciones hablan de estos organismos?
¿Qué lugares se nombran?
-
Bueu
-
Marín
-
Pontevedra
-
Ourense
-
Galicia
-
Noia
-
Vigo
Ejemplares físicos
| Biblioteca de Galicia |
Signatura: Public. 5 — NOTAS: Anotacións manuscritas nalgunhas contracapas. Comprende: Ano XIV Número 107 - 15 novembro 1932 Formato ePub Versión PDF |
Tanto la transcripción de los textos (OCR) como la identificación de las entidades mostradas se han realizado mediante inteligencia artificial. El resultado puede contener errores acumulados en ambos procesos; conviene verificarlo contra el facsímil original. Más información[aquí].
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/8d/8dfd/8dfd8da8-735b-4d00-8ffa-65b6874586bb/115722214.xml
208
Manuel é a máis dificil e importante pra os agricultores. Tomo nota de todo e da pasta ou lacre que se emprega pra os inxertos.
Vaixamos á Pontevedra ás dez, todos menos Rufo que se foi pol-a carretera na bicicleta. D. Alvaro incomódase moito por non topalo e decide que nos marchemos sin él. Eu xa sei o carácter de D. Alvaro, que é o meu profesor, e sei que lle pasará o incomodo, pero agora está feito unha furia.
Na entrada da cidade espéranos o Sr. Filgueira Valverde con algús ultreyas e xuntos todos imos á tas de cumprido: o alcalde, o gobernador, o presidente da Diputación, o direitor do Istituto, etc. Cando ibamos ao Goberno apareceu o Rufo e don Alvaro perdonóulle e quedaron tan amigos.
A visita que máis me impresionou foi a do Istituto, onde nos esperaban os profesores Sres. Borrás e Vilanova. O edificio é monumental. Vimos a biblioteca que ten máis de 10.000 exemplares, entre eles algús incunables preciosos. Vimos un impreso o 18 de marzo do 1450, sobre o que o bibliotecario Sr. López Villamil díu unha verdadeira conferencia. Este señor mostróunos o catálogo e diunos todo xeito de explicacións.
Visitamos logo o gran paraninfo, onde me emocionou ver a bandeira galega ao lado da bandeira da república, o gabinete de Historia Natural que é moi surtido, o de Física, o de Agricultura, etc. Na dirección vimos un retrato do glorioso profesor Ramón y Cajal e unha foto da parte da biblioteca vaticana que fai pouco se fundiu. Na aula de D. Ramón Sobrino vimos a sua formidable colección de esculturas e, entre elas, o noso triskele tal cual o facían os galegos antigos cinco séculos antes de Cristo.
Eran máis das dúas cando saímos do Istituto. Cada un de nós foi convidado pola familia dun compañeiro pontevedrés. A min tocóume ir a xantar á casa de D. Alvaro de Losada, tio de Santiaguiño Flórez de Losada, que é un gran señor, fidalgo, que me encheu de atenciós e cariños.
Cerca das tres xuntámonos todos outra vez no local de Labor Gallega, e saímos todos xuntos pra Monteporreiro.
No camiño vimos un pazo moi sinxelo onde viviu e escribiu o famoso frade galego
NÓS
P. Sarmiento, un dos máis amantes e gloriosos fillos da nosa patria, e vimos tamén o famoso carballo de Santa Margarita, que terá máis de cinco séculos, onde se xuntaban arredor do gran Faraldo os cospiradores da revolución galega de 1846.
Despois chegamos á granxa de Monteporreiro, descansamos un pouco, e visitamos as instalacións que son moi modernas e perfeitas; dá idea o saber que ao mes saen deiquí 18.000 ovos. Esta granxa é dun señor millonario que se chama D. Casimiro Gómez. A min góstame moito o saber que un home de tantos cartos se preocupa por crear unha industria máis no noso país. Vimos tamén o antigo balneario de Lérez, á beira do rio, moi feo e antiestético, e logo de descansar e xogar un pouco tempo, emprendimos o regreso á cidade.
Dadas as oito fumos á Coral Polifónica que ten un bo local, moi ben preparado, cunhas preciosas reproducións da Cantoría de Luca della Robia. Esta coral é a máis famosa de Galiza e acaso de España; seu director o ilustre Sr. Blanco Porto recibenos meigamente, non pode estar máis amabre con nós. En vez de ensaiar, cantan pra nós un programa que o Sr. Filgueira dispón. Ouvimos un precioso villancico do século XVIII, de Melchor López, unhas cántigas do Rei Sabio armonizadas por Tafall, un alalá de Ourense que canta moi ben o señor Bóveda, a maravillosa cántiga de Martin Codax.
Ondas do mar de Vigo....
e tres encantadoras copras populares armonizadas pol-o P. Luis Fernández. A que máis me gusta é unha que dí:
Vente sentar ao meu lado
ti nunha pedra i-eu noutra,
asi choraremos xuntos
a nosa fortuna pouca.
Regresamos en auto á Misión porque se fixo moi tarde e á pé aínda tardariamos moito en chegar.
Despois de cear D. Alvaro mostrounos o Album Nós, de Castelao, e foinos explicar.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/8d/8dfd/8dfd8da8-735b-4d00-8ffa-65b6874586bb/115722218.xml
res do mundo. Teñen unha máquina que lle bota aceite ás latas, outra pra cravar os calxós, outra pra facer as chaves, outra pra facer os cravos; teñen máquinas pra todo. Esta fábrica fundouse en agosto do 1880, e agora ten, soio en existencias, cerca de catro millóns de pesetas. Chama moito a atención ver que todos os letreiros pol-as paredes están escritos en galego. Que ben si en todas as fábricas de Galiza fixesen o mesmo. Creímos que nos iban á regalar latas, pro non está o dono e non nos regalan nada.
Anoitecido saímos pra Marín outra vez. Ao zarpar poñémonos todos en pé e cantamos noso himno, o Celtia, que foi feito polos Sres. Filgueira e Iglesias Vilarelle.
Ei Armórica, Cornubia e Cambria,
Escocia, Erin, Galiza,
e a illa de Man.
Son as sete nacións celtas
fillas do pai Breogán.
Miña pátria Galiza,
tí és e ti serás
cos teus verdes agros
o máis quente fogar.
Son os sete cisnes brancos
fillos dos Denanians.
Para ti miña pátria
nos beizos un cantar,
nos peitos a ledicia
da nosa mocedá.
Chegamos á Marín de noite. Como están en huelga pola cousa do ferrocarril, non hai tranvía e temos que volver tamén á pé. O camiño faise moi longo; os máis pequenos cánsanse, sobre todo Chalo Pardo que non pode consigo.
Chegamos moi tarde á Misión Biolóxica e moi estragados; oxe anduvemos máis de cinco légoas. Ceamos con pouco apetito. Despois firmamos o seguinte mensaxe que mandamos á Ourense:
—En nome propio e no das catro Liñas que representamos, e interpretando os dese xos dos oitocentos rapaces irmáns que nestas horas de desacougo pensan por riba de todo en Galiza, queremos adicar á gloriosa cidade de Ourense unhas verbas de alento; á ese Ourense inesquecibre que unha vez máis nos fai sentir o orgullo de ser galegos. Ei, Terral!
E deitámonos, mortos de fatiga. D. Álvaro non sei como aguantou tanto camiño.
Carlos R. Padín
VINTECATRO DE MARZAL.
ERGUÉMONOS tarde por causa do noso cansancio de onte; ó Remixio non hai quen o bote fora do leito; xa él de seu é moi dormilón, tanto máis cun día como o que pasamos. O derradeiro en erguerse é ó Isla; non estrana: acaso pasou a noite á lér nesa gran bibrioteca que trae na maleta. Bó rapaz, pro.... pouco rapaz. Xa fala de filosofía, de metafísica.... que sei eu.
A mañá entretémola traballando nos diarios e vendo as terras adicadas á labouras do millo. Xantamos e deseguida saímos pra Pontevedra onde nos agarda ó Sr. Filgueira pra mostrarnos ó museo.
O Museo é un belo pazo de estilo barroco do XVIII. Ó entrar óllanse uns caños colidos por Pedro Madruga. Está dividido en varios salóns.
Sala de pintura.—(Explicación do Sr. Filgueira). Bastante longa, con coadros da escola castelá, flamenca e italiana, especialmente. Orixinais de Zurbarán, de Correa de Vivar, de Metsys, etc. Copias de Teniers e moitos outros; gárdase tamén a copia máis perfeita que se fixo do Cristo de Velázquez, por Gregorio Ferro; hai outra, moi boa tamén, do Xuicio de París, do Veronés, e do Triunfo da Eucaristía de Rubéns. Nesta sala óllanse tamén louzas de Sargadelos, unha boa colección de vidros, e uns magníficos torques de ouro. Chámame a atención unha vitrina con lembranzas de Méndez Núñez; non di moi ben nesta sala, pro todo o disculpa ó recordo do glorioso marino.
Sala de arte galego.—(Deixamos á nosa vontade, sin expricarnos nada). Un tapíz persa que non sei por qué está eiqui; a Letreira de Eiroa, coadros de Souto, Pintos,
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/8d/8dfd/8dfd8da8-735b-4d00-8ffa-65b6874586bb/115722220.xml
214
ga tamén e pasai no comedor. A folga de Ourense vai á peor, houbo tiros, mortos e feridos, e agora dinme que na serán voaron aropranos sobre a nosa cidade. Vou tratar de confirmar estas noticias e si son certas o millor é que salamos os tres pra alá nesta mesma noite. Chegaremos ao romper o día.
Na miña vida pasei máis medo, nin sentín máis indignación. Asustame o saber que andan aropranos sobre o meu pobo, que hai mortos, que pode pasarlle algo á miña familia, e indigname o que haxa un Governo capaz de ametrallar a un pobo porque defende os seus dereitos. Quén me dera estar en Ourense pra andar tamén pol-a rúa loitando polo noso ferrocarril! Un dos que morreu foi Ortiz, meu compañeiro Ultreya, é matou-no á tiros a guardia civil xunto ós soportales da catedral. Pobre rapaz!
Desperto ó Remixio e xuntos os dous con D. Alvaro voltamos ao teléfono; D. Alvaro chama ó «Faro de Vigo» e «Pueblo Gallego» procurando máis noticias; chama tamén ao goberno civil de Pontevedra. Dos tres sitios din que non teñen apenas noticias, pro confirman o voo dos aropranos e ésto basta pra enchernos de angustia e intietú. Estrañados por nosas subidas e baixadas e tanto chamar por teléfono, vánse despertando os demás compañeiros. Don Alvaro pidelles que se volvan á deitar, pro eles, sabendo do que se trata, non queren ir ó leito e prefiren pasar a noite en pé con nós, pra ir tamén á Ourense no caso de que nós vamos. Moito nos emociona esta proba de compañerismo.
Despois das dúas, esmagados de fatiga, e visto que D. Alvaro recibía millores noticias, deitámonos. Eu non posso dormir co-a tristeza que teño e a preocupación de que lle pase algo á miña familia. Qué ben se portan os obreiros de Ourense!... Qué valente o probe Ortiz!... E que lástima non estar no noso pobo todol-os ultreyas pra loitar tamén por Galiza.
XOHÁN ASTORGA ÁNTA
25. VIERNES
DENTES das seis xa estamos todos en pé. Oxe visitamos o mosteiro de Poio e ouvimos os oficios que cantan os frades mercendarios.
Imos en auto. Chegamos moi cedo. Os oficios non comienzan haste as oito. A pé vai D. Xosé con Losadiña, Remixio e Astorga.
No adro da eirexa D. Xosé exprícinos o desenrolo dos oficios que costan de catro partes: 1) lectura da pasión; 2) adorazón da cruz; 3) procesión co Sagramento, e 4) misa de presantificados co cáliz consagrado.
Sinto unha sensazón tristeira e lonxana. O vello latín que salmodian estes padres, está embelecido por músicas celestiais ¡Oh vellos mosteiros de frades que gardades o recanto máis belo distes cantos relixiosos!
Entre nós hai algús que non se caracterizan moito pol-a sua devozón, mais con todo, a emozón é tan grande, que imos todos a adorar a cruz co-a fé dos vellos tempos.
Volta á pé. Finca de González Besada con ruínas do pazo de Sotomaior (casa dos Churruchaos).
Pontevedra. Dispensario antituberculoso. Propaganda. Sala de operacións. Rayos X (ollamos á caliveira dos compañeiros). Folletos.
Vou á xantar co meu irmán Ramiro que estes días anda por Pontevedra e asistiu con nós aos latis de Poio. Tróuxome unha má quina fotográfica.
Café Derby onde topamos á D. Alvaro co Remixio e o meu irmán Fidel.
Pasamos a serán no local de Labor Galega falando das nosas cousas. Estudamos con D. Alvaro o Decálogo dos Ultreyas. Leo algús libros da bibrioteca.
Remixo González Gándara é un dos dous ultreyas que viñeron de Ourense; é o máis ledo. Moi intelixente, moi bó amigo, 17 anos; estuda cuarto de maxisterio. Góstanlle moito os estudos pedagóxicos; a histórea tamén.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/8d/8dfd/8dfd8da8-735b-4d00-8ffa-65b6874586bb/115722211.xml
NOS
Das iguanas e basiliscos non quero falar. Desacóuganme e danme soños inquedos, co m’o tardo.
No meio da galería, hai unhas portas; entrando por elas, atópase un v-unha ponte botada riba do pateo central, coberto d'outo teito de cristais e cheo de plantas dos trópi cos, tanto de Cáncer coma de Capricornio. Non ben un entra, já encomenza á sudar á fio; a calor lenta e pesada, com'a que din que vai na ¡lla de Java, tolle o alento; é unha calor qu'abafa. Estamos n-unha zona tó. rrida artificial. N efecto, abaixo hai unha preguiceira corrente d'au peda en cula veira de terra mollada, debaixo da follateira tropical, embórcanse unha chea de cocodrilos cheirentos qu'un pod'ollar ao seu geito dend'a ponte de pau, namentras botan a sua longa siesta de nugallans desterrados.
Imos logo ao Insectarium. Ao despedirmonos d'iste andar, ollamos un fermoso e pantásteco peixe japonés, todo envolto en gasas, con manto e cola de cendal trasparente, com'unha noiva que vai e y la na y AU da Salomé qu'ensoñou A fin de século, ou da volvoreta alumenda de refleitores coorcados que pechaba as funciós do primitivo cinema: tógrafo Lumiére. Non coñezo o nome centífeco diste peixe; somentes lle sei o nome alemán; Scileferschwans.
Ainda vin alí preto peixes da China, d'es presión mongólica e barbas chinese confirman o dito en col das faur mes e dns artes, 40 tratarmos do Zoo.
Do Insectarium, irei nomeando:
A larva anguiliforme do Vrelfuss (Spirostreptus spec.), negra e serpentaria, da Africa oriental.
Vermes verdes, ccoreados de mil manet-
ras.
O estupendo Piryllinm siccifoliion, de Ceylán, grande inseito de cinco pulgadas de longo, inteiramente igual qu'unha folla de carballo verde, coma que, posto com'está na pónla d'un carballo con follas, traballo custa distinguilo. Ata as patas son follosas. Todo il é d'un feitío cumpridamente vegetal. Novamente unha repetición de formas vegetais superiores adentro do reino animal, sen qwisto responda ao darwinismo, nen moito
205
menos, senón ao mimetismo; ora qu'o mimetismo, pol-o qu'a natureza remédase á si mesma cando lle convén, é un d'ises fenómenos misteriosos qu'a cencia non atina á espricar, e que de tal geito trascenden toda espricadeira causal, e de tal geito fan matinar on finalidade e na ordeación inteligente das cousas, que debera desconcertar ainda mais do que desconcerta aos sabios mecanicistas, bioquimistas e agnósticos.
O raro Blabera fusca de Sudamérica.
A espantosa Vogelspinue, horrendo arahon americano (Avicularta), enorme, escura, peluda, canosa, rastreira, co corpo achantado contra da terra, a cintura baixa, c'unha
Cabrón do 7
parte do enorme abdomen pelado, calv e negro, semilustroso, inflado com'unha bota de viño. Hai varios d’istes infernais seres de pesadelo; a brasileira, a pior; outra negra de Santo Domingo, máis fina, non tan tremenda. Sexa coma queira, istes arañós gian O sangue nas veas dos qu'as están ollando; a úneca verba que sai dos seus beizos, é: Schrecklich!
Andaba un empregado abrindo as caixas de cristal nas qu'están pechados os inscitos, pra regalas plantas dos terrairos Cunha re gadeira. Non pasaba nada. Mais cando abriu as., todo dios se botou pra trás n-un movimento unánime d'horror e de noxo.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/8d/8dfd/8dfd8da8-735b-4d00-8ffa-65b6874586bb/115722223.xml
A hixiene nos nenos
é a garantía da sua saúde física e moral o día de maná. No diario aseo dos nenos empregue o “Jabón Sales de la Toja”, único que ás suas altas calidades meiciñás xunta toda a finura e prefume d'un xabón de tocador. Contribuie ó perfecto desenvolvemento das criaturas e evita o perigo da escrófula e o raquitismo.
JABÓN
LA TOJA
ÚNICO EN EL MUNDO
O Xabrón da Toxa
é o mellor.
Honra á Galicia no
mundo enteiro
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/8d/8dfd/8dfd8da8-735b-4d00-8ffa-65b6874586bb/11572225.xml
Borrador OCR local de apoyo. Úsalo solo como pista débil cuando la imagen sea ambigua; si contradice claramente la imagen, prioriza la imagen:
199
célticos. Conta a tradición que os descendentes de Hiar, fillo de Brigo, levaron esta raza sufrida e forte á Irlanda. Fala d'eles con alabanza Silio Itálico, e Justino, dí que eran tantos e tan lixeiros os cabalos de Galicia, que non sin razón parecían fillos do vento.
NOS
invernía, asemella ouvear de lobos adoecidos. D'aqueles lobos d'antano, que deixaron lembranzas tráxicas n-a tradición e n-o folklore.
A silueta d'as lombas, pérdese n-a lonxania esvaida n-a brétema. Grandes nubes pardas, dormen deitadas n-os cumes, aprei xando a penedía mais outa. A ollada, vai esmorecendo n as suaves liñas curvas que os chans alongan deica morrer n o confín.
Rompe o silenzo, vigoroso troupear de manadas mestas de cabalos bravos, que co-as testas baixas e as críns flotantes, fenden o vento c-o seu galopar vertixinoso. Son animais que viven en libertade dende fai miles de anos; vestixio vivente d'os tempos
O Corzán, ten perspeitivas de maxestuosa visualidade. É unha paisaxe amplia e descuberta, sin minucias qae entreteñan a olluda, nin perifollos de pintura naturalista. Unha paisaxe, ademais, virxe do turismo, que encerra tesouros prehistóricos, cuasi descoñecidos dos investigadores. Por eso é máis fonda, mais cordial a emoción pantesita que se sinte n-aquél que foi monte sagrado dos celtas.
M I S C E L A N E A
O EMPRAZAMENTO DE UNHA
CÉLEBRE ESTÁTUA GALAICA
Na «Historia del Apóstol de Jesus Christo Santiago Zebedeo» (Madrid, 1610) de Castellá Ferrer, aparez por vez primeira, no folio 159 v., referencia a unha estatua de guerreiro galaico atopada no Castro de Rubiás, non lonxe de Aranxo e do Mosteiro de Celanova, cuxa imaxe tiña o epígrafe ADRONO VEROTI F., era de igual feitío das conservadas hoxe nos Museus de Lisboa e Guimarães.
Ista nova aparez tamén no «Sumario de las antigüedades romanas...» (Madrid, 1832) de Cean Bermúdez, concretando o hachádego ó «Castro de Rubiás o Rubión, distante una legua al norte de la iglesia de Santa Comba».
Húbner na sua obra clásica repite o devandito tómándoo de Castellá; e Cuevillas nos comentarios ó Castro de Rubiás, no «Catálogo» dos da terra de Celanova feito pol o Seminario de E. G. (Cruña, 1928), entende non ser doada a identificación tópica, mais por ser semellante o nome e non existir outro pol os arredores debe ser atribui do ó Castro de Rubiás o guerreiro referido.
Mais precisa que as relatadas descripcións é a referencia por nós topada, con ser a máis antiga, pois corresponde ó século X. Figura na doación que Odoino fixo no ano 982 ó mosteiro de Celanova da casa de Santa Comba, documento insigne que transcrebe López Ferreiro na sua magna «Historia de la S. A. M. I. de Santiago de Compostela», na páx. 176 dos apéndices, e dí:
«...quomodo dividet cum uilla sancta columba, ermigildi et atanes et tranzit limia ad patrono intra mogaynek et sancta columba et feret in arca tras limia ad casam de domno et per suis terminis ubi inueneritis lacos anticos et mamolas. Vno laco qui est
https://biblioteca.galiciana.gal/es/catalogo_imagenes/descargarAlto.do?path=1157222&posicion=1
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/8d/8dfd/8dfd8da8-735b-4d00-8ffa-65b6874586bb/11572227.xml
NÓS
D A L E M A Ñ A
IV. MUSEUS DE BERLÍN
Por Vicente Risco
(Proseguimento)
Despois hai unha chea de monos grandes e pequenos que mete medo. Todo Bandar Log. Teñen unha enorme gayola-casino (Gesellschaftskäfig) pra juntárense e daren leicóns práticas de ginasia ao mundo moderno qu'os considera dend'afora.
Logo os paxaros. Coido que todo papagaio, pol-o mero feito de selo, é de dereito cidadán do Brasil, e todo paxaro zancudo, súbdito xaponés. Grande parte da arte xaponesa débese ás aves zancudas, senón resulta o contrario, porque se lle damos tino á Oscar Wilde n aquelo de qu'a natureza remeda a arte, teríamos que concruir qu'a arte xaponesa débese a eisistencia das aves zancudas. Se fora asina, moito teriamos que agradecer aos pintores de Kakemonos, por qu'as aves zancudas son do máis lindo que hai no mundo. Son en realidade, seres d'alta pantesia. Alta e pródiga. Moitas d'estas aves andan ceibes, no grande lago na veira do qual toca a Kappelle wunderbar de Fran Tornegg, fronte ás terrazas cheas de mesas d'un enorme café, ond'asegún o Canedo van pasar o tempo todal-as patronas e donas de Zimmern zu vermieten de Berlín. Mais enriba hai un restaurant bastante elegante, con orquestra e praza de baile ao ar libre, anque tamén se pode bailar adentro. As aves já están ufeitas e non fan caso ningún d'iste público. Elas poseen unha beleza, unha elegancia de formas e movementos inteiramente natural, son engebres obras d'arte viventes, a carón das quales, estes arredores de té danzante resultan d'una probeza lamentábel.
Os papagaios, co seu luxo de coores, pertencen á seixón barroca da natureza, que sigue prodigando os seus estilos: chinesco nas aves do paraíso, expresionista no paxaro rinoceronte, clásico nas águias e nas rapiñas.
Leós, tigres e demáis feras son coñecidas de máis. Sirven pra lembrar o libro de Rudyard Kipling. O que m'asombrou foi o gran
Macaco do Zoo
Rilladores do Zoo
oso gigante d'Alaska. Un oso pardo, coor escuro, talla, asegún a Führer, 2'55 metros, peso 800 libras. Na miña vida vin oso tan fenomenal; semella unha montaña peluda que se move. Móvese, co fuciño en terra, arredor da jaula, e pón medo; érguese en dous pés, e pasma a sua grandeza disconforme; abr'os brazos e semella que nos vai coller á todos e nos vai apachucar contr'o peito coma ratos. É ben máis grande, ten
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/8d/8dfd/8dfd8da8-735b-4d00-8ffa-65b6874586bb/115722215.xml
NÓS
do o significado de todol-os dibuxos, que son impresionantes. Un verdadeiro mitin que nos gustou moito. Eu creo que si todol-os galegos livesen na sua casa este album eran todos nacionalistas. Teño moitas ganas de conocer ao Sr. Castelao. Na cea acompañounos o capataz D. Manuel que é moi bó e nos quere moito; por certo que D. Manuel daba
VINTEDOUS DE MARZAL.
Cerca das nove despértame Carlos Padín que é o xefe de día; un rapaz de Vilagarcia moi simpático que foi o que quixo o outro día darlle un susto á Isla facendo de estadea, e me tuvo desperto non sei hastra que hora.
Pasamos a mañán traballando nos diarios, despois de visitar as cochiqueiras dirixidos por D. Manoel.
Despois de mediodía xantamos, e logo vamos á Pontevedra, onde en compaña dos irmáns da cidade imos á visitar os principais monumentos dirixidos pol-o profesor da Universidade D. Sebastián González. Por certo que un rapaz creía que este señor se chamaba Bastián Albor, acordándose dun libro de D. Alvaro.
Vamos primeiro á igresia de Santa María que é fermosísima. Vemola detenidamente e o Sr. González danos sobre ela unha conferencia que demostra o moitísimo que sabe. Hasta agora á min pareciame imposible que en galego se pudesen tratar temas científicos e resulta que o noso idioma préstase pra isto millor que o castelán. O que máis me gusta de esta igresia é a fachada, obra de Cornelio de Holanda. De esta igresia tamén fala moi ben o Sr. Filgueira Valverde na sua Guía de Pontevedra.
Fumos despois ás ruiñas de Santo Domingo onde están enterrados moitos cabaleiros antigos como D. Sueiro Gómez de Sotomayor e D. Tristán de Montenegro. Nestas ruiñas hai un verdadeiro e rico museo cheo de aras romanas, escudos, caños, capiteles, pedras de sacrificios, miliarios e moitas outras cousas. Sin duda é a millor colección de Galiza. Logo fumos á bela irexa de San Francisco onde se gardan as cinzas do inmortal
D. Payo Gómez Charino, troveiro e conquistador.
Despois fumos ao Casino onde nos obsequiaron con thé e regresamos á Misión. Traballamos nos diarios e ceamos.
Despois da cea D. Alvaro de las Casas pregúntanos, un por un, o significado de vinte palabras castelás que en Castela son de uso corrente. Estas palabras son:
Poyo terrado ajada
Alcor majuelo porche
Anaquel senara tahali
Teso cecina herrada
Collado ajuar alberca
Alifafes hito zafar
Zarco hogaza
Resulta que ningún o soupemos. Entón D. Alvaro nos dí:
«Hai moitos estúpidos que pregoan que na nosa Terra non hai un problema de idioma; din que eiquí todos sabemos o castelán e que a custión da lingua non ten importancia. Xa vedes que non é así. O senso destas verbas en Castela sábeno os analfabetos, e eiquí non o sabedes vós que sodes estudantes de últimos cursos de liceo, nin o saben os médicos, nin os abogados, nin o noventa e nove por cento dos galegos. Os señoritos das vilas creen que saben e falan castelán e din rustrido, esmagar, etc. e non saberían nin estas vinte nin vinte mil verbas castelás que lles dixésemos. Eu nego que a nós podan obrigarnos leises escritas en castelán, sin traducción galega, porque a maior parte dos nosos compatriotas non-as entenden» (o Hilario é de Logroño, non sabe ler nin escribir, e sin embargo comprobei que sabe todas estas palabras que non sabemos nós, e somos alumnos do Instituto.)
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/8d/8dfd/8dfd8da8-735b-4d00-8ffa-65b6874586bb/115722212.xml
206
Os escarabellos sagros do Egipto. O Egipto ten que ser lembrado sempre: co gallo dos babuinos, co gallo dos cocodrilos, co gallo dos hipopótamos, co gallo dos chacales, dos falcós, dos ibis, dos escarabellos. Dmitri Merejkocoski, sabe algo do que sinificou nos egipcios a divinización do animal. Nós temos perdido de todo a faculdade de comprendernos estas cousas.
O Eurycnema Goliath é un inseito da India, que semella un pau con patas. Hai equí n-unha das caixas de cristal uns cantos qu'ainda son larvas, e teñen de longo unha quarta das miñas ben cumprida, e contai qu'as miñas mans son as pezas meirandes do meu corpo. Já no seu grandor de larva, iste inseito é ben máis longo qu'as nosas lagartixas e os nosos ratos. E nós, os galegos, que presumimos tanto co grandor das nosas vacas louras! Non hai dúbida de que nas terras quentes, o reino animal tende ás formas gigantescas. Pois o Eurycnema Goliath adulto, que os hai n outra caixa, mede duas quartas boas. É cousa ben solprendente: istes Eurycnema Goliath semellan diaños verdes. E nono serán? Sabemos ben as influenzas que fan nascer estas formas estranhas? Non collerán corpo n elas verdadeiros diaños com'os que nascen d'un ovo de galo negro na nosa Terra?
Eu agardaba ver a barbantesa (Mantis religiosa), mais a barbantesa nunca se m'apresentou.
Vin, en troques un enorme saltón brasileiro, dende logo, ben máis pequeno qu'o Eurycnema Goliath.
As imensas caricolas (Achatina marginata) da Africa ocidental.
E pra qué máis. Fun collendo nota de todo aquilo que feriu a miña pantesia, ou que me fixo matinar. Unhas veces en serio, outras veces en serio semellando broma, fun apuntando as miñas consideracións e as verdades ou começos de verdades que tirei d'aquil mundo animado e prisoeiro. Agora, qu'as recolla quen poida.
V. MIUDENZAS DE BERLÍN
RÚAS
En Charlottenburg, as rúas son amplas, asfaltadas, con dúas aceras que cada unha é com'unha rúa d'Ourense, poño por caso. As aceras son de mosaico ou de terra, máis de mosaico de pequenas pedras brancas, com'as que se ven en Lisboa. Ás veces misturadas con pedras negras. Cada acera ten polo meio un andadeiro composto de dúas ringleiras de grandes lousas de pedra de grá escura, e pol-os lados, os circos ou semicircos nos que medran, en unha ou dúas fías, os albres grandes, ben medrados de ponlas máis que de tronco, dos qu'o verdor consola, máis que nada nos seráns de vrau, cand'o sol vai baixando e os alumea d'esguello faguendo cintilar as follas, e ven un airifo fresco qu'as abala soavemente, con ruxir d'axouxe.
Dá xenio, n-esas horas, coller pol a Kurfürstendamm abaixo, deica a ponte, e dar logo a volta por unhas rúas raras, estranhas de provincia, que hai por aló atrás, arredor d'Henrietten Platz, rúas caladas e desertas, e despois coller por outras cheas de garaxes de tipo moderno, pra voltar á Gervinussir. Nos seráns, ao baixar o sol, eu facía, en soedade, moitos d'estos viages a pé.
Un itinerario, por eixemplo, ir á Wilmesdorferstr, pasar por baixo da gran ponte de ferro do Stadtbahn, sostida en moitas colunas, sintindo tronar por enriba da testa o bronco estrondo dos trés eléitricos, coller logo á esquerda, pola leda Stutttgarten Platz, recendente a jardins, Leonhardtstr, deica dar co edifizo grande e tristeiro d'un Tribunal istalado n-unha plaza con jardins onde jogan nenos, torcer á dereita, por Suarezstr deica o cabo, ond'hai unhas casas d'estilo moderno, sen atopa á ningúen en toda a rúa, dar a volta por Witzleben, igualmente silandeira; indo por ali un serán, pasón riba da miña testa un grande Zeppelin, semellante a un charuto envolto en papel de prata que voase pol-o ar c'un zunido d'abesouro. Chegar ao Lietzensee e ali ollar unha miga pr'as barcas e pr'os cisnes. Nos arre-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/8d/8dfd/8dfd8da8-735b-4d00-8ffa-65b6874586bb/11572228.xml
por dous, do alifante do Congo; é tan grande com'o alifante da Rhodesia.
Despóis as zebras raxadas e pintarrañadas, os cabalos salvaxes, os poneys; os onagros de Persia que cazaban os sasánidas, qu'as veces enganchaban nos carros, dos que dicían de se tiñan un corno com'os licornios, dos qu'as uñas teñen virtudes mági-
cas; os búfalos de Borneo; os búfalos bermellos da Africa, propios pra lembrar as empresas tan singelamente referidas no li-
bro de Teixeira de Vasconcelos; os carabaos das Filipinas e das illas Malayas; os bois zebú da India, brancos, co-a sua joroba e os seus cornos pra riba e pra trás, os bois sa-
grados dos brahmans; os bisontes de longas barbas com'as cabras e jorobas com'os dro-
medarios; os dromedarios e camellos; os llamas e as gamuzas; os antílopes e gacelas fermosisimas; o gnu, image do fatal catoble-
pas, cujos ollos non pod'un mirar seu mor-
rer...
E digo eu: o P. Feijóo gastou unha ma-
de tinta pra probar que non existia o catoble-
pas. Despois, as esproraciós descubriron a existencia do gnu, que corresponde na sua aparencia externa bastante ben á descrip-
ción que do catoblepas fixeran os autores antigos. Non se sabe, porén, que mirar os ollos do gnu, teña causado a morte de nin-
guén. Mais non estamos libres de que, se cadra o dia de maña nou se comprobe algún caso, e de que resulte qu'algús indivi-
dous d'esa especie posean esa tristeira propie-
dade. Encomenzada a comprobanza da ver-
dade da fábula, porque non ha chegar deica ó fin?
As girafas, com'as zebras, son de puro estilo africán; acaen perfeitamente co-a arte negra. Unha estupenda estilización animal,
dina dos pintores prehistóricos, e o gerenuk d'Abisinia, verdadeira mistura de girafa e gacela.
O capitulo dos cervos está moi ben repre-
sentado. Hai alí lindismos animais da nosa Jungle europea, da India e de Siberia, d'Africa e de moitos máis sitios. Das bestas de catro pés, os veados e os antílopes son os únecos que se poden por en elegancia co-as aves zancudas. O estilo é o mesmo, ou moi emparentados. Cecais os cervos represen-
tan o gótico antr'os estilos da natureza.
Hai renos, pra qu'os prehistoritás con maginación vaian aló, soñaren cos cazado-
res quaternarios e pintadores de covas; hai pitas e pombas de nobres castes e pruma-
ges de pantesía; hai cabras e ovellas; hai
cas; os búfalos de Borneo; os búfalos bermel-
los da Africa, propios pra lembrar as empresas tan singelamente referidas no li-
bro de Teixeira de Vasconcelos; os carabaos das Filipinas e das illas Malayas; os bois zebú da India, brancos, co-a sua joroba e os seus cornos pra riba e pra trás, os bois sa-
grados dos brahmans; os bisontes de longas barbas com'as cabras e jorobas com'os dro-
medarios; os dromedarios e camellos; os llamas e as gamuzas; os antílopes e gacelas fermosisimas; o gnu, image do fatal catoble-
pas, cujos ollos non pod'un mirar seu mor-
rer...
E digo eu: o P. Feijóo gastou unha ma-
de tinta pra probar que non existia o catoble-
pas. Despois, as esproraciós descubriron a existencia do gnu, que corresponde na sua aparencia externa bastante ben á descrip-
ción que do catoblepas fixeran os autores antigos. Non se sabe, porén, que mirar os ollos do gnu, teña causado a morte de nin-
guén. Mais non estamos libres de que, se cadra o dia de maña nou se comprobe algún caso, e de que resulte qu'algús indivi-
dous d'esa especie posean esa tristeira propie-
dade. Encomenzada a comprobanza da ver-
dade da fábula, porque non ha chegar deica ó fin?
As girafas, com'as zebras, son de puro estilo africán; acaen perfeitamente co-a arte negra. Unha estupenda estilización animal,
dina dos pintores prehistóricos, e o gerenuk d'Abisinia, verdadeira mistura de girafa e gacela.
O capitulo dos cervos está moi ben repre-
sentado. Hai alí lindismos animais da nosa Jungle europea, da India e de Siberia, d'Africa e de moitos máis sitios. Das bestas de catro pés, os veados e os antílopes son os únecos que se poden por en elegancia co-as aves zancudas. O estilo é o mesmo, ou moi emparentados. Cecais os cervos represen-
tan o gótico antr'os estilos da natureza.
Hai renos, pra qu'os prehistoritás con maginación vaian aló, soñaren cos cazado-
res quaternarios e pintadores de covas; hai pitas e pombas de nobres castes e pruma-
ges de pantesía; hai cabras e ovellas; hai
cas; os búfalos de Borneo; os búfalos bermel-
los da Africa, propios pra lembrar as empresas tan singelamente referidas no li-
bro de Teixeira de Vasconcelos; os carabaos das Filipinas e das illas Malayas; os bois zebú da India, brancos, co-a sua joroba e os seus cornos pra riba e pra trás, os bois sa-
grados dos brahmans; os bisontes de longas barbas com'as cabras e jorobas com'os dro-
medarios; os dromedarios e camellos; os llamas e as gamuzas; os antílopes e gacelas fermosisimas; o gnu, image do fatal catoble-
pas, cujos ollos non pod'un mirar seu mor-
rer...
E digo eu: o P. Feijóo gastou unha ma-
de tinta pra probar que non existia o catoble-
pas. Despois, as esproraciós descubriron a existencia do gnu, que corresponde na sua aparencia externa bastante ben á descrip-
ción que do catoblepas fixeran os autores antigos. Non se sabe, porén, que mirar os ollos do gnu, teña causado a morte de nin-
guén. Mais non estamos libres de que, se cadra o dia de maña nou se comprobe algún caso, e de que resulte qu'algús indivi-
dous d'esa especie posean esa tristeira propie-
dade. Encomenzada a comprobanza da ver-
dade da fábula, porque non ha chegar deica ó fin?
As girafas, com'as zebras, son de puro estilo africán; acaen perfeitamente co-a arte negra. Unha estupenda estilización animal,
dina dos pintores prehistóricos, e o gerenuk d'Abisinia, verdadeira mistura de girafa e gacela.
O capitulo dos cervos está moi ben repre-
sentado. Hai alí lindismos animais da nosa Jungle europea, da India e de Siberia, d'Africa e de moitos máis sitios. Das bestas de catro pés, os veados e os antílopes son os únecos que se poden por en elegancia co-as aves zancudas. O estilo é o mesmo, ou moi emparentados. Cecais os cervos represen-
tan o gótico antr'os estilos da natureza.
Hai renos, pra qu'os prehistoritás con maginación vaian aló, soñaren cos cazado-
res quaternarios e pintadores de covas; hai pitas e pombas de nobres castes e pruma-
ges de pantesía; hai cabras e ovellas; hai
cas; os búfalos de Borneo; os búfalos bermel-
los da Africa, propios pra lembrar as empresas tan singelamente referidas no li-
bro de Teixeira de Vasconcelos; os carabaos das Filipinas e das illas Malayas; os bois zebú da India, brancos, co-a sua joroba e os seus cornos pra riba e pra trás, os bois sa-
grados dos brahmans; os bisontes de longas barbas com'as cabras e jorobas com'os dro-
medarios; os dromedarios e camellos; os llamas e as gamuzas; os antílopes e gacelas fermosisimas; o gnu, image do fatal catoble-
pas, cujos ollos non pod'un mirar seu mor-
rer...
E digo eu: o P. Feijóo gastou unha ma-
de tinta pra probar que non existia o catoble-
pas. Despois, as esproraciós descubriron a existencia do gnu, que corresponde na sua aparencia externa bastante ben á descrip-
ción que do catoblepas fixeran os autores antigos. Non se sabe, porén, que mirar os ollos do gnu, teña causado a morte de nin-
guén. Mais non estamos libres de que, se cadra o dia de maña nou se comprobe algún caso, e de que resulte qu'algús indivi-
dous d'esa especie posean esa tristeira propie-
dade. Encomenzada a comprobanza da ver-
dade da fábula, porque non ha chegar deica ó fin?
As girafas, com'as zebras, son de puro estilo africán; acaen perfeitamente co-a arte negra. Unha estupenda estilización animal,
dina dos pintores prehistóricos, e o gerenuk d'Abisinia, verdadeira mistura de girafa e gacela.
O capitulo dos cervos está moi ben repre-
sentado. Hai alí lindismos animais da nosa Jungle europea, da India e de Siberia, d'Africa e de moitos máis sitios. Das bestas de catro pés, os veados e os antílopes son os únecos que se poden por en elegancia co-as aves zancudas. O estilo é o mesmo, ou moi emparentados. Cecais os cervos represen-
tan o gótico antr'os estilos da natureza.
Hai renos, pra qu'os prehistoritás con maginación vaian aló, soñaren cos cazado-
res quaternarios e pintadores de covas; hai pitas e pombas de nobres castes e pruma-
ges de pantesía; hai cabras e ovellas; hai
cas; os búfalos de Borneo; os búfalos bermel-
los da Africa, propios pra lembrar as empresas tan singelamente referidas no li-
bro de Teixeira de Vasconcelos; os carabaos das Filipinas e das illas Malayas; os bois zebú da India, brancos, co-a sua joroba e os seus cornos pra riba e pra trás, os bois sa-
grados dos brahmans; os bisontes de longas barbas com'as cabras e jorobas com'os dro-
medarios; os dromedarios e camellos; os llamas e as gamuzas; os antílopes e gacelas fermosisimas; o gnu, image do fatal catoble-
pas, cujos ollos non pod'un mirar seu mor-
rer...
E digo eu: o P. Feijóo gastou unha ma-
de tinta pra probar que non existia o catoble-
pas. Despois, as esproraciós descubriron a existencia do gnu, que corresponde na sua aparencia externa bastante ben á descrip-
ción que do catoblepas fixeran os autores antigos. Non se sabe, porén, que mirar os ollos do gnu, teña causado a morte de nin-
guén. Mais non estamos libres de que, se cadra o dia de maña nou se comprobe algún caso, e de que resulte qu'algús indivi-
dous d'esa especie posean esa tristeira propie-
dade. Encomenzada a comprobanza da ver-
dade da fábula, porque non ha chegar deica ó fin?
As girafas, com'as zebras, son de puro estilo africán; acaen perfeitamente co-a arte negra. Unha estupenda estilización animal,
dina dos pintores prehistóricos, e o gerenuk d'Abisinia, verdadeira mistura de girafa e gacela.
O capitulo dos cervos está moi ben repre-
sentado. Hai alí lindismos animais da nosa Jungle europea, da India e de Siberia, d'Africa e de moitos máis sitios. Das bestas de catro pés, os veados e os antílopes son os únecos que se poden por en elegancia co-as aves zancudas. O estilo é o mesmo, ou moi emparentados. Cecais os cervos represen-
tan o gótico antr'os estilos da natureza.
Hai renos, pra qu'os prehistoritás con maginación vaian aló, soñaren cos cazado-
res quaternarios e pintadores de covas; hai pitas e pombas de nobres castes e pruma-
ges de pantesía; hai cabras e ovellas; hai
cas; os búfalos de Borneo; os búfalos bermel-
los da Africa, propios pra lembrar as empresas tan singelamente referidas no li-
bro de Teixeira de Vasconcelos; os carabaos das Filipinas e das illas Malayas; os bois zebú da India, brancos, co-a sua joroba e os seus cornos pra riba e pra trás, os bois sa-
grados dos brahmans; os bisontes de longas barbas com'as cabras e jorobas com'os dro-
medarios; os dromedarios e camellos; os llamas e as gamuzas; os antílopes e gacelas fermosisimas; o gnu, image do fatal catoble-
pas, cujos ollos non pod'un mirar seu mor-
rer...
E digo eu: o P. Feijóo gastou unha ma-
de tinta pra probar que non existia o catoble-
pas. Despois, as esproraciós descubriron a existencia do gnu, que corresponde na sua aparencia externa bastante ben á descrip-
ción que do catoblepas fixeran os autores antigos. Non se sabe, porén, que mirar os ollos do gnu, teña causado a morte de nin-
guén. Mais non estamos libres de que, se cadra o dia de maña nou se comprobe algún caso, e de que resulte qu'algús indivi-
dous d'esa especie posean esa tristeira propie-
dade. Encomenzada a comprobanza da ver-
dade da fábula, porque non ha chegar deica ó fin?
As girafas, com'as zebras, son de puro estilo africán; acaen perfeitamente co-a arte negra. Unha estupenda estilización animal,
dina dos pintores prehistóricos, e o gerenuk d'Abisinia, verdadeira mistura de girafa e gacela.
O capitulo dos cervos está moi ben repre-
sentado. Hai alí lindismos animais da nosa Jungle europea, da India e de Siberia, d'Africa e de moitos máis sitios. Das bestas de catro pés, os veados e os antílopes son os únecos que se poden por en elegancia co-as aves zancudas. O estilo é o mesmo, ou moi emparentados. Cecais os cervos represen-
tan o gótico antr'os estilos da natureza.
Hai renos, pra qu'os prehistoritás con maginación vaian aló, soñaren cos cazado-
res quaternarios e pintadores de covas; hai pitas e pombas de nobres castes e pruma-
ges de pantesía; hai cabras e ovellas; hai
cas; os búfalos de Borneo; os búfalos bermel-
los da Africa, propios pra lembrar as empresas tan singelamente referidas no li-
bro de Teixeira de Vasconcelos; os carabaos das Filipinas e das illas Malayas; os bois zebú da India, brancos, co-a sua joroba e os seus cornos pra riba e pra trás, os bois sa-
grados dos brahmans; os bisontes de longas barbas com'as cabras e jorobas com'os dro-
medarios; os dromedarios e camellos; os llamas e as gamuzas; os antílopes e gacelas fermosisimas; o gnu, image do fatal catoble-
pas, cujos ollos non pod'un mirar seu mor-
rer...
E digo eu: o P. Feijóo gastou unha ma-
de tinta pra probar que non existia o catoble-
pas. Despois, as esproraciós descubriron a existencia do gnu, que corresponde na sua aparencia externa bastante ben á descrip-
ción que do catoblepas fixeran os autores antigos. Non se sabe, porén, que mirar os ollos do gnu, teña causado a morte de nin-
guén. Mais non estamos libres de que, se cadra o dia de maña nou se comprobe algún caso, e de que resulte qu'algús indivi-
dous d'esa especie posean esa tristeira propie-
dade. Encomenzada a comprobanza da ver-
dade da fábula, porque non ha chegar deica ó fin?
As girafas, com'as zebras, son de puro estilo africán; acaen perfeitamente co-a arte negra. Unha estupenda estilización animal,
dina dos pintores prehistóricos, e o gerenuk d'Abisinia, verdadeira mistura de girafa e gacela.
O capitulo
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/8d/8dfd/8dfd8da8-735b-4d00-8ffa-65b6874586bb/115722213.xml
NÓS dores do Lietzensee, ouvin cantar aos do Exército de Salvación. Tornar pol a Neue Kantstr, onde, afundido n un imenso pateo interior, hai un Colexio e unha eireja de Jesuitas ond'ouvín a misa un domingo de chuvia desfeita. Outra vez estivemos alí o Canedo e máis cu, e falamos c'un padre:
—Enantes da República —díxonos,— non había n iste barrio máis qu'unha soila eireja católica; hoxe hai sete. O Kaiser botóunos fora, e tivemos qu'ir pra Holanda; veu a República, e il está na Holanda, e nós estamos eiqui.
A outra Kantstr, é unha rúa ampla e cosmopolita, onde viven moitos chinos, xaponeses e balkánicos. É longa e leda; n-ela hai librarias, tendas japonesas e chinescas e restaurantes extremorientais; alí está o tan soado Tien-tsin, onde fumos cear unha noite. Os autos corren por esta rúa coma demos. Collendo por Weimarerstr, chégase a unha placinha romántica, que ten no meio unha eireja ojival moderna, evangélica, a Trinitatiskirche. Polo Norte dela vai a Goethestr, e pol o Sul, a Pestalozzistr., rúas tranquilas, de casas novas e pouco movemento. Seguindo a Kantstr. atravesa un a Savigny Platz, que ten xardíns onde baixo das glorietas d'enredadeira, hai bancos de pau onde se sentan os velliños, as amas de cría e as nais dos nenos. Biqui a arquitectura varia moito da da Kurfürstendamm, Waitrstr e rúas veciñas, onde predomina o estilo macizo, o pardo escuro do cemento vello, e o decorado do tempo chamado modernista; eiquí non: as casas son máis craras, teñen antepeitos de balagustres, e non macizos, e certa aparencia parisiense. Por fin chega un á Augusta Victoria Platz, o máis seguro, cand'as luces xa están acesas, e aquelo ten o seu aspecto lumioso de festa. E já pode un dar volta pol-a Kurfürstendamm, que, sobre todo de noite, cos seus cafés alumeados e con música —Café des Westens, Wiener Café, etc.— seus cines —Gloria Palast, Alhambra, Univers, etc.—, suas mulleres pintadas, seus vendedores de xornais, tamén seus mutilados e seus mendigos, é collida pol-os escritores coma imageresume da gran cidade mundial.
O que cobize impresións d'esta sorte, debe máis ben coller o camiño seguinte: Tauentzienstr, co-as suas greas de mulleres ben vestidas e as suas cristalarias imensas, solprendentes d'efeitismo escenográfico e de luz, seus aliches lumiosos de toda-as cores, e o KDW no cabo, grande almacén ond'un se pode precurar toda-as cousas imaginábeles, Wittemberg Platz, chea de movemento, Kleiststr. longa, ampla, manifeca; n-ela está a libreria ocultista Inocha, que vende toda caste de libros antigos e modernos sobre das diferentes materias da enciclopedia das vedadas ciencias. Nollendorf Platz, Bülowstr., e logo por Potsdamerstr., pasando a ponte por onde din que botaron á Rosa Luxemburgo, á Potsdamer Platz, o nó do tráfrego do Berlín central. Hai alí un tal entrambilicamento de camiños e unha de carros, taxis, autos, autobuses, carros eléitricos, bicicletas, motos e xente da pé e non sei se d'acabalo, que semella qu'a praza enteira, con casas e todo, anda a dar voltas arredor de un, e á pouco qu'un se mova d'un lado pr'outro, remata por non saber por ond'entrou nen por onde vai sair.
U L T R E Y A
1.ª XEIRA (Misión Biolóxica de Galiza)
LÚS VINTEÚN
DESPÉRTAME ás sete e media Manoel Rei Lado, que é o xefe de día, e ás oito xa estóu no xardín. Don Alvaro parez que ten moito sono e non baixa, e entón poñémonos á traballar nos diarios Rufo, Isla e máis eu, enquanto os demáis fan a ximnasia. Van chegando os xornaleiros da Misión. Un rapaz ven en bicicleta, pidolla emprestada e dou unhas voltas dun sitio pra outro.
O capataz D. Manuel Martínez expricanos como se inxerta. Eu nunca vira esta operación que parez moi fácil e segundo nos di Don
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/8d/8dfd/8dfd8da8-735b-4d00-8ffa-65b6874586bb/115722221.xml
NÓS
Os pedagogos que máis lle gustan son Pestalozzi e Rousseau, os escritores Tolstoy e Victor Hugo, e os poetas galegos Curros por enriba de todos. Pensa que pra refacer Galiza hai tres camiños:
Ultreya.
Politica revolucionaria.
Seminario de Estudos Galegos.
Seus dous polos son: galeguismo e universalismo.
* * *
Filgueira Valverde. Diuse ao galeguismo despois de escoitar unha conferencia de Otero Pedrayo.
Seu mestre foi Lousada Diéguez.
Parécelle heroica a labor feita pol os intelectuais galegos.
As suas figuras galegas históricas son: Prisciliano, Xelmírez; dos precursores, Pondal; dos contemporáneos Otero, Risco e Castelao.
¿Orientación á seguir? Ultreyas e Seminario de Estudos Galegos.
Escritores ibéricos: Maragall.
Extranxeiros: Chesterton.
Seus poetas galegos son Amado Carballo e Bouza-Brey.
As suas obras preferidas son:
Queixumes dos pinos.
Pelerinaxes e Arredor de si.
A fiestra Valdeira.
Pancho de Rábade.
* * *
O ollo de vidro.
Seus estilos preferidos: románico e barroco.
Seu filósofo, S. Agustin.
Traballa aos poucos, despois de cear. O mes máis fecundo, marzal.
Paisaxes: Ulla e ria de Pontevedra.
Aficións: ler, andar e parolar.
Música: popular, gregoriana e polifónica.
Seus odios: os cuartetos, o café e o socialismo.
Seus gostos: primitivos flamencos, vidros e lenzos.
* * *
Os de Ourense son os máis algareiros desta xeira. Andan sempre á desbotarse un do outro, pro son moi bós amigos e quérense ben.
* * *
Que pena non poder coñecer ao Sr. Garcia Vidal de quen todos falan tan ben.
* * *
Que simpático é o Chalo Pardo! É o rapaz máis pequeno, traveso e xoguetón dos ultreyas de Pontevedra; loiro e forte semella un rillote dos antigos tempos celtas, nado nas montañas e criado no mar.
Xaime Isla Couto
MARZAL, DÍA 26
Isla Couto, que é o xefe de día, espértanos ás oito; ás nove xa estamos todos preparados, desaunados, e traballando na granxa da Misión.
Pasamos a mañá traballando nos diarios e tomando as últimas notas. Don Alvaro manda á cidade ao Agra pra que traia catro pesos de dulces, e puros; oxe ven á xantar con nós D. Alvaro Xil e agardamos unha excursión do noso pobo. Hai que atendelos ben e D. Alvaro, noso rexente, é moi exprésndido.
Cerca do mediodía chega un autobús coa excursión de Vilagarcia; veñen máis de corenta, con D. Xosé Núñez Búa. Cada un
trae a sua comida e nós soio temos que darle auga. Visitan a Misión (os nosos cuartos gústanlle moito á todos) e póñense á xantar. Chega D. Alvaro Xil e tamén nós nos póñemos á comer na cociña, onde se está moi ben. Un verdadeiro banquete. Hai dulces pra todos.
Despois imos todos xuntos, en autobús á ollar a repobración forestal. Sábado de gloria! Gloria á Terra e á Natureza!
Os viveiros da repobración son estupendos e riquísimos. Todo é obra de D. Alvaro Xil (co enxeñeiro Sr. Basanta) que é un home moi bó e moi entusiasta. Con nós tivo amabilidades que non podremos esquecer na vida.
Xa de noitiña regresamos á Pontevedra
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/8d/8dfd/8dfd8da8-735b-4d00-8ffa-65b6874586bb/11572223.xml
BOLETIN MENSUAL DA CULTURA GALEGA
Ano XIV ★ Ourense 15 de Novembro do 1932 ★ Núm. 107
ROMANCE DA ENTRANA DA CAMPÍA
Por Xosé Luts PARENTE.
Vai a entrana da campía por corredoiras estreitas, esmagoada de cárrega de tumbo en tumbo nas pedras.
Vai o carro lentamente por corredoiras estreitas, deixando un*choro na tarde com'unha estela de brétema. O pescozo atenazado pol-a garra das troiteiras xeme longo, xeme rduco, c'unha cousa d'alma en pena.... Muxen os bois com'un eco do berro da prisocira i-o ouro vello da tarde colle un pano de tristeza...... Hai algo de maldizén n aquela nota irredenta da branca gorxa de vido entr'as garras das troiteiras.
Onde van os vidueiros?!. Qué d'aquelas carballeiras?!. Quen te viu e quen te ve carne da touza galega!!
Quen te recorda de moza, verde, frondosa i-ergueita; cando baixo os teus douseles falaban nas asambreias craros varós de xustiza, valentes homes de guerra; cando orlaban tuas follas a paganía das festas nas que a ceibe mocedade bordaba ledas muiñeiras;
cand'o ar inmaculado bruando na tua peneira enchía os foles das gaitas i-as entranas dos poetas, que marchaban polo mundo levando a i-alma galega, rendendo liras de reises e curazós de princesas!
Quen-t'ademirou fragante no teu escano de reinal.... Quen te ve murcha i-escrava con carrancas é cadeas!. A voz que cantou na musa do sabio rei de Castela é hoxe rouco xemido d'unha cautiva irredenta..... Apertante desdoidos!. Vótanche a cárrega alleal. Lévante de tumbo en tumbo por corredoiras estreitas!
Alzai o eixe galegos qu'india ten savia a madeirall. Volvei a i-alma ó regazo dos verdes campos da Céltiga! Galegos os de Galiza!. Fillos da pátrea galega: Votai a entrana no agro, qu'está impacente d'espera. Xurai todos libertalal. Xurai todos defendetal. Ídelle decir ó Mundo qu'a escrava volve ser reina! Cada labrego un soldado! Cada guerreiro un poeta!
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/8d/8dfd/8dfd8da8-735b-4d00-8ffa-65b6874586bb/115722224.xml
MERQUE VOSTEDE Plumeiros RAFIUM
De máis dura qu'os de pluma e limpan millor.
Véndense en todos os establecementos do ramo.
ANDRÉS PERILLE --- OURENSE
Sanatorio Quirúrgico de San Lorenzo
Santiago de Galicia
De los Profesores
D. Fernando Alsina y D. Antonio M. de la Riva
CIRUJANO GINECÓLOGO
FOTOGRABADO
Si quer qu-os seus fotograbados sexan o mais perfeito posíbeis, convénlle envialos a s
Talleres de fotograbado ESPASA-CALPE S. A.
Ríos Rosas, 24-Apartado, 547 MADRID
A sua biblioteca non será
unha biblioteca galega,
mentras non adeqüira as
obras editadas por
NÓS
PUBRICACIÓNS GALEGAS E IMPRENTA
HORTAS, 20 SANTIAGO
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/8d/8dfd/8dfd8da8-735b-4d00-8ffa-65b6874586bb/115722222.xml
NÓS
216
pra inaugurar a exposición de pinturas dun compañeiro noso: Mario Granell. Fannos fotos, o mesmo que nos viveiros. Gran éxito. Todos din que a exposición é estupenda; só neste momento Granell vende sete pinturas.
Cerca das nove vanse os excursionistas. Como nosa xeira remata oxe, Padin váise con eles aproveitando o viaxe.
Voltamos á Misión. Ceamos. Todos estamos moi tristes. Mañán acábase ésto; vámonos cada un pol o seu lado, e acaso non volvamos á convivir nunca, e dende logo nunca será con esta fraternidade que agora nos xuntou á todos.
A cocinieira Emilia, esta muller tan boa á quen non olvidaremos nunca, está máis triste que nós; colleunos cariño e dóelle apartarse de nós; o noso D. Álvaro sóltanse lle as bágoas. Todos estamos calados, cheos de tristura. Quén puidera vivir sempre nesta xuntanza! Agora decátome de que Ultreya fai milagros e que só a nosa patriótica organización pode conseguir esta unión íntima entre todol-os rapaces galegos. Cando seamos homes, temos que devolverlle todo o ben que nos fai agora.
Ninguén quere deitarse. Todos quereriamos millor pasar a noite paseando pol o xardín. Como temos de madrugar D. Álvaro fainos ir ao leito.
Eu non podo dormir e penso que á todos lles acontece a mesma cousa pois noto que hai luz en todol-os coartos. No leito de Padín durme agora Granell que se quedou pra marchar mañán comigo. O Granell está fala que fala dándome un mítin, apropósito dos ultreias. Di que si todos os mozos galegos estivesen na nosa organización Galiza sería outro pobo, unha verdadeira nación como debe ser. O Granell é comunista, pero en moitas cousas ten razón.
Eiqui temos de todo: rapaces das dereitas e das izquierdas, xentes de familias ricas e probes, pero nos levamos tan ben, querémonos tanto, que entre nós non hai disgustos e todos somos como verdadeiros irmáns.
No cuarto de D. Álvaro das Casas tamén está a luz encendida; o probe está máis triste que nós; él sí que quixera vivir toda a sua vida nesta comunidade.
Xa son as tres. Remato o diario e vou ver si podo dormir.
Manuel Rei Lado
NOTA.—Na páxina 215 liña 10 segunda columna di:
Seus ollos: os cuartelos, o café e o socialismo.
Debe decir:
Seus ollos: os cuartelos, os cafés e o suobismo.
OS HOMES, OS FEITOS, AS VERBAS
UN LIBRO DE AMADEU SERCH
Amadeu Serch, acaso o colaborador máis eficaz de Batista i Roca (eixe do movemento das xaventudes catalanistas), rematou de publicar un interesantismo libreto «L'Exemple de Txecoslovaquia» que foi a minoria ententa e catro da colección Barcino.
Estudo rápido, certo, aleccionador da nova república, coñecida en abundante bibliografía e ollada de perto na expedición de Palestra cando asistiu ó IX campamento de Solcova. Nesta edición daqueles belos artigos publicados na Publicitat, no vran derradeiro.
Un pouco de xografía, un pouco de historia, e unha clara da loita arredista que con vitoria conquistou o novo Estado, e o estudo —detido, repousado, crasismo— do que supón a formidable organización dos sokols.
A obra de Serch é de por si un notable documento que por forza ten de ser estudado por quantos queiran coñocer Txecoslovaquia, é unha cor máis pra o cadro da grande Europa que se está á facer; mais, con todo, seu interese maior fica en ser un guieiro pra os mozos que, no vello estado noso pasan por libe rar as antigas terras. Pra Cataluña (Palestra) o libro é un anaco de crónica; pra Galiza (Ultreya) ten xelto de ser un libro de profecías.
Cismem en col deste librito de Amadeu Serch os nosos rapaces, que pol-as suas páxinas val o derroceiro do noso millor peripio.—A. DAS C.
* * *
O Ministerio de Instrución Pública e Bellas Artes da República hespañola, por Orden de 22 do Outono de Iste ano (Gaceta do 26), concede ó estilo á unha obra prima do arte galego medieval. A «Sintindo saudades» estaban no Museu Arqueolóxico de Madrid as tres pezas capitales da nosa escultura románica dos plares de San Paio de Antealtares de Compostela, como dixo o seu historiador o arqueólogo D. Xesús Carro; mais agora, espertadas, co desagocho polo-lo xonxo, galegas i-emigran tes ó fin, sepiranse as tres irmáns marmóreas, pols a cola que ten representados en releve os apóstoles Simón, Matias e Xudas vai pra os Estados Unidos á figurar ante as xolas do «Fogg Art Museum» de Cambridge. Na sua compañía van un capitel doble do s. XIII de Aguilar de Campoo e vintecas votos de bronce de Despeñaperros e Castellar de Santisteban con máis doce pezas de cerámica pintada da necrópole de Galera e Peal do Becerro. O sacrificio da nosa peza suprema servirá pra que o Fogg Museum devolva o ártigo de Alfonso, fillo do Conde Pedro Ansúrez que foi levado de Sahagún. ¡Malia de quen nos brinda protección e maidona as alfulas da nosa espiritualidade! De igual en adiante Simón, Matias e Xudas, dende o seu marmore galego venuriro avivarán o remorso proedor na nosa alma desleixada.
Imp. NOS, Hortas, 20.—Santiago
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/8d/8dfd/8dfd8da8-735b-4d00-8ffa-65b6874586bb/115722216.xml
210. NÓS.
Os ulatrexistas na primeira xesta no Vivero Forestal de Pontevedra.
Os ulatrexistas que fixeron a xesta da Misión Biolóxica con Dona Almura da Casa.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/8d/8dfd/8dfd8da8-735b-4d00-8ffa-65b6874586bb/115722217.xml
NÓS
Logo deitamonos. Na cama aínda traballei no diario aproveitando que a luz estaba encendida, pois o Isla, meu compañeiro de cuarto, dalle por ler hasta moi tarde. Oxe anda á voltas cun gran librote que se titula *Estética* e que está escrito por Hegel. Non me interesa; non son home de Letras. Sempre prefiro as Ciencias.
Olvidaba dicir que tamén vimos oxe a igrexa de San Bartolomeu, pero non me gustou nada.
RUFO P. GONZÁLEZ
VINTETRÉS
O xefe de día Xohán Astorga espértanos ás sete. Como oxe temos de andar moito non facemos ximnasia. Saimos pra Pontevedra e dende ali camiñamos cos camaradas pontevedreses, o Sr. Filgueira e algús amigos máis, pra Marín. D. Alvaro váise directamente alá co Astorga, monte atravesa por Salcedo e os altos de Lourizán.
Detémonos á descansar en Lourizán, vendo o palacio que foi de Montero Rios; tamén vemos o colexio dos Placeres, onde estudan as rapazas de nosos fidalgos e xente rica.
Cerca das dez chegamos á Marín e comezamos a visita ao polígono de tiro de Janer, dirixidos polo segundo comandante Don Teodoro Leste, cabaleiro moi amabre, gran marino e entusiasta amigo dos ultreyas. Este señor é bondadosísimo e dunha gran cultura. Sabe moito o que di.
Vemos o hangar dos hidroavións e damos conta do seu mecanismo, vemos a galería dos telémetros, o cuarto do relóx de correccións de tiro, a sala de punterías, os pañoles de pólvoras, as aulas de estudo o pabellón de oficiais, os cuarteles de marinería, os comedores, etc. etc. Noto que os marifeiros viven moi ben, con calefacción e todo. Tamén vemos o casco do Conde de Venadito, vello barco de guerra que estivera nas batallas de Cuba e Filipinas.
Rematamos a visita á unha, quedando todos entusiasmados co que vimos, que é cousa nunca vista e que nunca máis volveremos á ver.
Imos á xantar no piñeiral da praia de Portocelo. Cada un trae a súa comida, pro falamos algunhas cousas e van por elas á vila tres ultreyas con D. Xosé Filgueira. Xantamos moi ben e moi alegres e contentos.
Cerca das tres embarcamos en Marín nun-
ha motora pra ir á Bueu. A motora custa dez pesos, pro convidanos D. Alvaro e non nos custa nada a ninguén. Apenas desatracamos D. Alvaro fáise cargo do timón e todos pasamos algún medo pois non sabemos si nos estrellará contra algún baixo; menos mal que o patrón vai ao seu lado.
A travesía é preciosa pois vese un paisaxe bellísimo. O que máis nos gusta é Loira, un pobo todo branco que parece feito de palomares. Todos vamos cantando e cada un procura facelo o mellor que pode pra quedar ben. Os de Noia cantan unhas cántigas preciosas que me gustan moito.
Indo polo mar abaixo
o aire rifóume a vela,
nosa Señora da Creba
diume o pano para ela.
Pasei a ponte de Noia,
paseina de pedra en pedra;
co-as lágrimas dos meus ollos
fixen encher a mareia.
Nós cantamos aquelo de
Ai Sálvora! Boca da ría
que xa entrou a escuadra
en Vilagarcia.
Os únicos que non cantan son os de Ourense, pro son moi bos rapaces, o Astorga moi culto e intelixente e o Remixio moi parrandeiro que nos fai rir sempre cos seus chistes e bromas.
Don Alvaro quere facer a atracada en Bueu, pro o patrón non o deixa e todos quedamos máis tranquilos. Eso que o fixo moi ben e portouse como un mariñeiro de verdade.
En Bueu visitamos detenidamente a fábrica de conservas de Massó, que é das millo-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/8d/8dfd/8dfd8da8-735b-4d00-8ffa-65b6874586bb/11572229.xml
NOS AQUARIUM
No Zóo se non esgota o reino animal. Pra iso temos ali d'un lado o Aquarium, que son tres andares: Aquarium, Ophidiarium e Insektarium.
A istalación é estupenda. No baixo, hai unha galería escura que dá a volta todo arredor, e d'unha banda e d'outra da galeria, as cristaleiras alumeadas por adentro que deixan ver as piscinas e os peixes nadando na y auga. Estranos e fermosos peixes. Se pantesia despendeu a Natureza por riba da terra, mais ainda debaixo da xerfa do mar. Hai peixes d'ouro e de prata, outros que semellan cobertos de brilantes, de zafiros e de topacios; hainos d'un bermello brilante, ou de varias coores, ou raxados, ou pintados.
Teñen formas rarisimas, dend'o fermoso Pterophyllum scalare, que semella cousa de bruxeria, e o espiñento Chilomycterus schöppi.
Hai polbes, careys, cabaliños de mar, cangrejos hermitaños, e toda caste de bestas mariñas ou d'auga doce, ata chegarmos ás formas indecisas, que já non se sabe se son peixes ou son anfibios, peixes con pernas e pintigas sen elas, figuras que dan cougoxa, qu'ainda véndoas pintadas, vai un pasando, mais véndoas reás e viventes, desacougan, e decide un de vez contra dos escepticismos do P. Feijóo, porque sospeita un qu'a creación é inesgotábel, qu'a Natureza non ten lindeiros, porque nonos hai pr'a mau qu'a move, pra a qual non hai imposibilidades de ningunha caste, qu'o mundo é un abismo que somentes aquela mau pode encher.
Rubimos pr'ond'os reptiles, e ollamos nos vas maravillas. Hai ali novos aquariums e terrariums dispostos do mesmo geito qu'os d'embaixo, d'unha banda e d'outra da galería escura.
As máis abondosas son as cobras e serpentes, de todas castes, coores e grandores. Gran pantesía d'arabesco nas peles: en gris, en pratá, en ouro, en marelo, en leonado, en marrón, en verde esmeralda, en verde sucio, en coor de ferruxe, escalrata, en coor de viño, en azul. Hai serpes de pel lisa, coma meial pulido; outras de cintilar cambeante, coma s'estiveran cobertas d'abalorios; outras aterciopeladas e mate; outras co brilo discreto do raso fino. Eu lembrábame da coñecida adeviñanza:
*Una señora deitada n-un prado,
vestida de pano labrado;
non era pano, nen era seda,
e o qu'a vé, pasmado se queda*.
Están deitadas, com'adormentadas da calor, encollidas, co longo corpo retorto en ángulos e circos e figuras, ou envoltas nas gallas da ramallosa, ou meio soterradas na area, ou solagadas na y-auga. As veces hai moitas juntas, revoltas e entrambilicadas unhas nas outras; hainas qu'andan misturadas cos lagartos.
Vin viboras alemás. Vin a serpe de cascabel. Vin a terrible jararaca brasileira. Vin a serpe coral. Vin a Amphisbena alba. Vin as enormes pítons, e a formidábel anaconda do Brasil, que por certo, con ser tan tremenda, non me resultou tanto coma m'a pintara nos meus tempos o capitán Mayne Reid.
Por fin, cheguei diante da serpe de Brahma, a cobra capella, qu'ali estaba c'outras compañeiras, parte do corpo ergueito, a capucha estirada, amostrando os anteollos, o sinal que Brahma lle puxo no corpo, terrible, asañada, enfurecida. Unha señora qu'a estaba ollando, emprincipiou á acenarlle co bolso que levaba na mau. A cobra botábase com'unha centella, cun movemento súpeto de corage; botábase pra diante, com'una flecha que se fose chantar na mau da provo-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/8d/8dfd/8dfd8da8-735b-4d00-8ffa-65b6874586bb/11572226.xml
200
tras limia unde uenit liniolo qui tranzit, per limia et uenit inter sancto martino de Cálidas et feret in cima de villa ad alio laco maior per suo liniolo ubi facit efigtem homt nis sculpta in petra que vestificat de laco in laco, et inde per suos moliones firmissimos ad arca maior ad castro de uemes et ait tor nat... etc.
Un esperto conocedor dos lugares da demarcación poderia seguir ésta e quezaves non lle fora dificultoso topar ca estatua do guerreiro calaico que estará no chan tombada e non ergueita, sin dúbida.
Cima-de-Vila citado no documento é ain da hoxe un logar da parroquia de Cadós. Dempois de pasar por él, indo dos Baños de Bande e antes de chegar ó castro de Vemes e ainda, antes de éste, á un moimento me...
COMPOSTELA NA «LÉNDA DOURADA»
Lendo as páxinas que o benaventurado Xacobo de Voragine adica na sua soada obra á San Pedro o Novo, mártir, atopéi o relato de un miragre, que ten pra nós o intrés de estar localizado na vila de Sant-lago. Por se algún leitor sinte curiosidade de coñecel-o o testo do piadoso arcebispo de Xénova, reprodúzoo á continuación.
«Había na cidade de Compostela un home, chamado Bieito, que tiña as pernas abaloufadas coma pelexos de viño, o ventre igual que o de unha muller preñada, o rostro desfigurado por un tumor horrible e inflamado de tal xeito todo o corpo, que semellaba un monstro horroroso. Camiñaba a apoiarse nunha binguela e pedía esmola; un día imploróu a caridade de unha dona que lle dixo:
"No estado en que te atopas, a morte sería un beneficio pra tí; sigue o meu consello: vai ó convento dos irmáns pregadores, e confesa os teus pecados, invocando a asistencia de San Pedro". Chegóuse á mañá seguinte ó convento e, como atopase a porta pechada, tumbóuse diante e ficou dormido. I eis que un home de aspeito venerabre e cuberto co hábito dos irmáns pregadores aparecéuselle i, estendendo sóbor de il o seu manto, fíxolle entrar na eirexa. E o mendigo, ó despertarse, alcontróuse no interior do templo e notóu que estaba completamente guarido. E foi enorme o asombro da moitedume cando veu completamente ceibe das suas lacras á un home cuio estado era tan miserabre».
C.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/8d/8dfd/8dfd8da8-735b-4d00-8ffa-65b6874586bb/11572224.xml
O MONTE SAGRADO DOS CELTAS
Por MAGARIÑOS NEGREIRA.
O vento que galga pol-as lombas do Corzán, trai ainda sabor de algas atlánticas. As erbas longas das brañas, abalan con movimento de ondas mariñas, que morren brandamente nas praias, e as gándaras espidas, fuxen n-a lonxanía como un mar afundido n-o horizonte.
O Corzán, é un mar sin auga, perdido n-a soidade. Os toxos e as carrouchas, enverdecen a paisaxe e satúran-a de monotonía, como un leit-motiv cromático, que á forza de repetirse, chega a adormental-a retina. O Corzán, está cheo de léndas, de misterios, de lembranzas históricas. Monte sagrado dos celtas, lle chamou Murguía.
Alí, n-as antergas fragosidades, criouse o mórdago, que rememora as poéticas e lexendarias prácticas panteístas, n-o claro das carballeiras, en noites de luar. Queda ainda pra atestigal-o, a maravillosa mámoa de Espiñeredo, de oito grandes lousas, ateigadas de siños e dibuxos misteriosos, que agarda impasible á quen queira escoitarlle o segredo das suas confidencias históricas. Días, anos e séculos pasaron acarifiando o manto de musgo d-aquelas vellas pedras célticas; e o vento adoecido das invernias, e a choiva asolagante do travesío, ainda non poiden-o esvair o arume secular do visco sagrado.
Os tamaricos, poblaron noutrora, os deserticos chans do Corzán. Entón, non salou caban soidades as arpas eólicas dos pinos solitarios, nin os corvos fuxian acadando paisaxe, nin a tristura das peladas lombas fendía o lonxano ceo azul. Verdecentes carballeiras e adores piñeirales, soavizaban o hirto panorama. Rebumbio de xentes curtidas pol-o sol, pol-a i-auga, e pol-a loita, amostraban os corpos louros e fortes, ateigados de pechadas fridas. En cada claro do bosque, unha ergueita mámoa, agardaba as noites de plenilunio pra servir de ara á aquél misterioso culto druídico, esquencido n-a escuridade dos séculos. Aldeas mestas, de casas circulares, servían de acougo á primitivos grupos patriarcales, de sinxela moral e ríxida disciprina familiar. Rechouchío de paxaros, barullo de voces, murmurio de augas, e zoar de ventos, cantaban á Natureza, n-a sua forza estoupante de vida e saturada de relixioso panteismo.
Pero aqueles ecos, esvaironse, perdidos n-as vaguedades dos tempos prehistóricos. Hoxe, o Corzán, envolveito en vagarosa e triste soidade, é, somentes, arcano de lembranzas. Pedras antergas, guindadas entr-os piornos e toxeiras, erguidas nos cumes, ou semi afundidas n-os brañales. Valados circulares, cubertos de cunchelos e chuchameles, restos inmorrentes de vella citanía. Castros evocadores de loitas titánicas. Espetados menhirs que semellan xigantescas estátuas de pedra. Todo silencioso e quedo. A Historia, parece dormir n-o Corzán.
Corren, en troques, lendas tráxicas e misteriosas pol-a ríxida chaura; contos medoñentos de lobos e ladróns; relatos de pantasmas, defuntos e aparecidos. O viaxeiro inglés Jorge Borrow, que n-o ano 1837, se perdeu unha noite de luar, n-os chans de Corzán, describe n-as suas memorias a desolada paisaxe, e conta o medo arrepiante que as xentes sentían pol-a Estadea.
N-os días calmos, o vento maino, asubía melodías n-o oco dos penedos, e n as abalantes guias d'as xestas, pero en tempos de
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/8d/8dfd/8dfd8da8-735b-4d00-8ffa-65b6874586bb/11572222.xml
Borrador OCR local de apoyo. Úsalo solo como pista débil cuando la imagen sea ambigua; si contradice claramente la imagen, prioriza la imagen:
NÓS BOLETÍN MENSUAL da CULTURA GALEGA
Direitor Literario Vicente Risco
Direitor Artístico Alfonso R. Castelao
Adeministrador ANXEL CASAL
DIREICIÓN E REDAUCIÓN: ADEMINISTRACIÓN:
Sto. Domingo, 47—OURENSE Hortas, 20 — SANTIAGO
ABONAMENTO NOTA
Doce númaros, na Península 600 pesetas.
Fora da Península 800
Númaro solto 0'70
Este boletín non publicará mais orixinas que os que foran directamente solicitados pol-a Dirección. Tampouco se fai solidario das ideas n-eles emitidas, a non ser dos que por non iren rubrados, enténdense que son da Redacción.
Os pagos son adiantados e os gastos de xiro de conta dos suscritores
SUMARIO
ROMANCE DA ENTRAÑA NA CAMPÑA, por XOSÉ LUÍS PARENTE.
O MONTE SAGRADO DOS CELTAS, por MAGARIÑOS NEGREIRA.
MISCELÁNEA: O emprazamento de unha celebre estatua calaica, por BOUZA - BREY; Compostela na “Lenda Dourada”, por C. ULTREVA, por MIGUEL ROIG LESTÓN; RUFO P. GONZÁLEZ; CARLOS R. PADÍN; XOHAN ASTORGA ANTA; XAIME ISLA COUTO e MANUEL REI LADO.
DA ALEMÁNIA, por VICENTE RISCO (proseguimento).
OS HOMES, OS PRITOS, AS VERDAS, pola REDAICIÓN.
IMPRENTA “NÓS”
Facturas - Estados - Libros - Revistas e toda crás de traballos tipográficos
Trasmitanos os seus encárregos
Hortas, 20 SANTIAGO
Santo Domingo, 47-2º OURENSE
Vicente Risco
Abogado
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/8d/8dfd/8dfd8da8-735b-4d00-8ffa-65b6874586bb/115722210.xml
cadora. A dona repiteu tres ou catro veces o chiste co mesmo resultado, e n-isto, d'enriba caíu unha presiana que tapou inteiramente a cristaleira, e concruíu o divertimento. Gracias ao qual, vin eu sen perigo de que geito ataca a serpe sagrada. En troques non puiden facel-o esprimento de facela beilar.
Agora, e já que citei enantes ao P. Feijóo, por que non het citar agora á D. Jesús Rodríguez López? Iste autor di qu'o de qu'as cobras mamen nas vacas e máis nas mulleres, non pode ser certo, porqu'as cobras, pol-a conformación do bico, non poden practicar a succión. Ora, é un feito coñecido qu'as cobras sagradas na India, póñenlles os devotos, com'ofrenda, unha cunca de leite. Pois se non poden mamar, por non poderen practicar a succión, cómo é que poden beber? Porque brazos non teñen pra ergueren a cunca e beberen por decantación coma facemos nós. A non ser que fagan com'as pitas, sen teren peteiro, ou qu'elas teñan un geito especial de beber, tamén o poden ter de mamar. E ben sabido é as evolucións que fan co esófago pra enguliren, de maneira que tamén poidera ser que por mejo de contracción do esófago, zugaran o leite dos tetos das vacas e das mulleres, meténdoos moi adentro na gorja, cousa que sen dúbida poden facer.
Hai moitas castes de lagartos, lagartos espifentos, com'o Zonurus gigantens do Sul d'Africa, e lagartos dos outros. Ningún me fixo o efecto de estrana friage com'o Varanus comodoensis das illas malayas, longo de 2'20 metros e todo liso. Semella mismamente un sobrevivente do tempo dos saurios gigantescos, millor ainda qu'os cocodrilos. Os cocodrilos son cousa coñecida já, namentras qu'iste ser desacougante air da foi descoberto n iste século. Esquí teño que lembrar a tradición galega, recollida por min ca máis d'un sitio, e dada coma posible por persoas ben asisadas e cultas, d'esistiren ou teren existido na nosa terra lagartos d'un graudor considerábel, senon tanto com'o Varanus comodoensis. Costes lagartos inmensos de Galiza relaciónanse deude logo os lagartos heráldicos dos Lousadas.
Sapos e rás, hai cousas lindas. A Hyla arboreas, d'un verde ledo e brilante; a Hyla faber, moi grande e de coor castaño; rás verdes e negras, preciosas; sapos gigantes cos, en especial o Bufo marinus, que cand' está recollido, semella un daquiles bolsos de señora que se levaban hai poucos anos. Despoixas, hai o demo de sapos conchos, tortugas enormes, a tortuga Aquiles, etc. Pra min é merecente de capidoo especial o camaleón.
Eu son curioso distes seres indecisos, de dúplice natureza, seres fronteirizos, ou de reino aparte, ou que repiten adentro d'unha división formas correspondentes a outra división. Por eixemplo, os armadillos repiten formas de reptil adentro dos mamíferos; os muricegos, adentro dos mesmos mamíferos, repiten formas das aves; o camaleón repite as formas dos monos, adentro dos reptiles. Isto, que non ten nada que ver co darwinismo, pode ser un caso da lei das correspondencias, e ademais pod'abrir novos vieiros á síntese centífeca, o cal había ser, ao meu ver, moito máis axeitado ao feitio que hoxe vai collendo a ciencia, a qual, coscentemente ou non, começa já á aprical-o método fisiognómico, qu'endejamais había estar millor no seu lugar que na interpretación das formas animais.
O camaleón é o simio dos reptiles, nas suas formas e nos seus movementos, no geito de trepar pol-as ponlas e de s'agarrar á elas co as catro mans e co rabo.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/8d/8dfd/8dfd8da8-735b-4d00-8ffa-65b6874586bb/115722219.xml
NOS 213
Campo, Llorens, Sotomayor, Sobrino, o gran Castelao e outros máis.
Secretaría (moi discreta), sala de privile-xios e recordos da vella Pontevedra, sala de pesca (etnografía e folklore) cocina do pazo (galeguisma), e sala das cruces. Esta ten unha das millores colección da Hespaña, chamando a atención as bizantinas, esmalta-das, e unha de cristal de roca elegantisima.
Teño a impresión de que este é o millor museo da miña terra, pola sua riqueza e sobre todo pol o gusto e modernidade con que está disposto. Téñolle ouvido ó Sr. Cuevillas que en Ourense temos cousas preciosas e de gran interés, pro non hai modo de dispoñelas con este arte europeo con que ciqui as amosiran. Paréceme que esto todo débese ó entusiasmo e constancia do señor Filgueira, e á protección do Sr. Sánchez Cantón, ilustre galego que en ésto é das máis grandes autoridades dos nosos tempos. Todos saímos encantados desta visita. Nas explicacións alternaron co Sr. Filgueira, D. Alvaro das Casas e D. Sebastián González. Lástima é que na sala de arte galego non teñan nada de noso Parada Justel.
Despois, xa anoitecido, fumos á casa do señor Iglesias Vilarelle, onde coincidiron D. Alvaro Xil, o Sr. Martínez e outros amigos máis. Leváronnos á galeria, apagaron as luces, e fixéronnos ouvir no gramófono uns discos preciosos que nunca máis voltei á ouvir na miña vida. Qué delicia! Escoitamos primeiro unha conferencia, unha verdadeira conferencia do Sr. Iglesias, en col da historia da música. Logo escoitamos de todo: emocionantes páxinas de música sagra cantada polos bieitos de Solesmes, os coros de Petrushka, o minueto do D. Juan de Mozart, cousas en clavizzémbelo por Wanda Landouska, páxinas de Bethoven e Wagner, e os famosos romances de Doña Alda e Camiña Don Saucho que canta a Polifónica e que non lle poidemos oir na nossa visita ó seu local porque lle faltaban elementos. O romance de Don Sancho gostou-me inmenso.
Camiña Don Sancho
mañanciña fria,
a terra de mouros
por librar cautivos.
À beira da fonte,
da fonte belida,
as vendas de liño
lavaba a mociña.
De terra de mouros
Don Sancho volvía,
a ialma na fonte
deixara cautiva.
Estas xoias, tan ben cantadas, é lástima, como di o Sr. Iglesias, que non se poidan ouvir en discos máis perfectos.
Regresamos á Misión Biolóxica todos moi emocionados. D. Alvaro non fala de outra cousa que dos bieitos de Solesmes e entusiásmase falando deles con toda pasión. A verdade é que esta música relixiosa, ben cantada, é unha maravilla. Namentras parez que ó Rufo diulle un pouco de sono.
Noite de xoeves santol... Arestora na nosa terra de Ourense andarán as xentes na visita das irexas. Ten certo encanto a nosa cidade nesta noite. Eu lémbrome dela e con todo síntome feliz nesta paz da Misión Biolóxica, entre estes amigos e compaňeiros á quen un quere como si foran amigos de toda a vida.
Ceamos. Como mañán temos de erguer-nos ao romper o día pra ir aos oficios de Poyo, en quanto rematamos a cea ímonos todos á deitar. Ademais estamos moi cansos.
Quando chego ao cuarto o Remixio xa está durmindo; noto que en todol-os cuartos a xente deitouse logo. Sin embargo eu non teño moito sono e póñome á ler o precioso libro Pelerinaxes do Sr. Otero Pedrayo. De súpeto oio o timbre do teléfono, baixo ao escritorio do Sr. Gallástegui, e vexo que preguntan por D. Alvaro.
—Xa está no leito, digo.
—Pois que se levante.
—Non sei si xa estará durmindo.
—Pois que o desperten.
O asunto delte ser grave e subo á chamalo. Don Alvaro acábase de deitar e está léndo nun libro; tírase do leito e baixa mandando que me acoste. En pasados así como dez minutos, volveu arriba D. Alvaro, pre-sentouse no meu coarto e dixome:
—Érguete, desperta á Remixio, que se er-