Aznar, Xan
-
Cargando...
1
Artículos
Encol dos estudos modernos de antropoxeografía
por Otero Pedrayo, Ramón
Ano VIII Número 27 (1926); p 3-4
Da renacencia céltiga a moderna literatura irlandesa : (proseguimento).
Ano VIII Número 27 (1926); p 4-12
A Edade de Ferro na Galiza : proseguimento.
por López Cuevillas, Florentino
Ano VIII Número 27 (1926); p 14-18
Quod nihil scitur : (proseguimento).
por Sanchez, Francisco, Aznar, Xan
Ano VIII Número 27 (1926); p 18-19
Os homes, os feitos, as verbas
Ano VIII Número 27 (1926); p 22
Páginas
Número publicación
Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano VIII Número 27 - 15 marzo 1926
Ano VIII Número 27
| Título | Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano VIII Número 27 - 15 marzo 1926 |
| Idioma | Gallego |
| Notas |
Reproducción electrónica. Santiago de Compostela: Biblioteca de Galicia, 2009 |
| Tipo de publicación | Publicacións seriadas |
| Otros autores | Nós, pubricacións galegas e imprenta |
| Otros autores | Imprenta Lar |
| Otros autores | Sociedad Gallega de Publicaciones |
Formatos de descarga
Exportar
Descubre más en:
¿Quién participó?
6b5a85a6-9a03-4e59-a2b4-2857c573b256
¿Qué otros autores fueron coetáneos?
d4aceb71-3fb0-4975-9ab5-4af83511f62b
¿En qué otras publicaciones participaron estos autores?
¿Qué materias trata?
56114575-4654-41f7-b26e-a6f65f9c6afe
¿Qué instituciones aparecen?
¿Qué otras publicaciones hablan de estos organismos?
¿Qué lugares se nombran?
-
Moeche
-
Ortigueira
-
Ourense
-
Rairiz de Veiga
-
Verín
-
España
-
Galicia
-
Lobeira
Ejemplares físicos
| Biblioteca de Galicia |
Signatura: Public. 5 — NOTAS: Anotacións manuscritas nalgunhas contracapas. Comprende: Ano VIII Número 27 - 15 marzo 1926 Versión PDF Formato ePub |
Tanto la transcripción de los textos (OCR) como la identificación de las entidades mostradas se han realizado mediante inteligencia artificial. El resultado puede contener errores acumulados en ambos procesos; conviene verificarlo contra el facsímil original. Más información[aquí].
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3571/35713bf6-e1dd-4fab-a627-563b2eeaacda/115717425.xml
Sanatorio Quirúrgico de Ourense
Direitor: Don MANUEL POL PIÑEIRO Cirugía
co-a colaboración dos Doulores
D. FRANCISCO JOSÉ RIONEGRO DÍEZ e D. MANUEL BOUZO FERNÁNDEZ
CIRUGÍA PARTOS E DOENZAS DA MULLER
Situado na carretera da Loña, prauticase n-8 toda craz d'operación de Cirurxia xeral, especialidades, xinecoloxía, etc., etc.
A pensión é de 10 pesetas diarias, inclusa n-ela a manutención, material de curas e visita médica diaria. As operacións e tratamentos especiais serán custio de trato anterior.
Hai Gabinete de RAYO X, aparato de DIATERMIA (pra traial-as anexias, etc.) e o material eléctrico preciso pra diagnósticos.
NOTA: Hai de cole material esterelizado pra operacións durxenciais praos enfermos que non se poidan traxer ó Sanatorio.
e mais pra partos, adentro e fora da cidade.
Pra informes, pódese escribir a calquera dos médicos do estabelecimento.
OURENSE Carretera da Loña Teléfono 179
Lea L A R Ademinis-
vostede tración e a novela Subscripción a 6 números imprenta
mensual 1'60 pesetas Real 36-1.
A CRUÑA
Fabricación especial de toda sorte de Cristaes ópticos
Execucion esmerada das recetas dos seño-
(MARCA REGISTRADA) res Médicos
Oculistas
Praza Mayor, 18 - OURENSE
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3571/35713bf6-e1dd-4fab-a627-563b2eeaacda/11571746.xml
NOS
titulado: Politische Geographie. Berlin 1925 (1.ª parte: O Estado como fenómeno xeográfico. 2.ª Geografía política analítica [Morfografía e Morfoloxía do Estado: o medio natural como espacio do Estado]. 3.ª Geografía Política sintética). Avanzando da cuasque escriva dependencia do Estado respecto do medio físico, que era o pensamento central de Ratzel, Manll considera a forza vivente, o pensamento creador do Estado traballando no medio natural. O importante traballo de Almagiá «La Geografía política. Consideración e metodiche sul concetto e sul campo di studio di questa scienza» define un sistema neoratzeliano de Antropogeografía e define a Geografía política: «Estudio do Estado asegún a sua forma xeográfica e asegún o desenvolvemento e siñificación das súas condicións no espazo en tanto ditas condicións dependen dos factores xeográficos». A xeografía política vaise determinando como unha poña a máis privilexiada sobre todo pros autores xermánicos da Antropoxeografía.
Como aplicación do método antropoxeográfico á historia poucostraballos tan sucesivos como o de Siegfried Passarge: Politische geographische Betrachtungen über die Entstehung des Gross fürstentums Moskau. Establece tres categorías de problemas: 1.º de Geografía política comparada. 2.º O estudo d'un determinado espazo xeográfico. 3.º O estudo da verdadeira Geografía política do grupo de que se trata: a sua base especial en relación cos feitos de Raza e de cultura. Reconoce que esta derradeira parte contén os problemas máis difíciles e tamén os fundamentales pra Xeografía scencia que soilo pode ter vida cando a Historia descansa na Xeografía traballando as dúas sen se perder de vista*.
A formación dos novos Estados ten sido un dos fautores de grande importancia dos estudos xeográficos. O ademirabre libro de Leacewicz: Kurs geografii Polski. Varsovia, 1922, estuda a Polonia como unha indiscutible individualidade que ten seus límites e carácter na natureza xeológica do chan patrio determinada pol-a composición e releve creados nos períodos glaciais.
Vese craramente que a crecente intensidade dos estudos xeográficos, no senso moderno, ten un valor fundamental na creación d'un novomundo político sobre as indiscutibles bases naturaes i-efernas. Sollo co seu trunfo completo pode aspirar a Humanidade a un ciclo de vida superior.
R. OTERO
Da renacencia céltiga
A Moderna Literatura Irlandesa
(Proseguimento)
VI
O meirande dramaturgo d'Irlanda, é John Millington Synge, que naceu en 1871 en Rathfarnham, condado de Dublin.
Primeiro, Synge quixo ser músico, deprendeu o violín e viaxou por Alemaña, Italia e Francia. Por fin, veu dar a París. Non tiña mais de corenta libras de renta ó ano, e viveu probe, dicindo quen en París podía andar porco se lle petaba. Leeu toda a literatura francesa, especialmente Flaubert, Maupassant, Anatole France e Pierre Loti. Quería sel-o crítico das letras francesas na Gran Bretaña.
En 1898, estando Yeats en París soupo d'il e folno ver ó fayado do Hotel Corneille, por frente ó Odeón. Estaba preparando uns estudos en col da estética do simbolismo, mais os traballos qu'escribia pra revistas e xornais ingleses, ás veces non llos publicaban. Yeats adevifioulle o xenio, e dixolle que xa deprendera d'abondo cos franceses, que liña que
https://biblioteca.galiciana.gal/es/catalogo_imagenes/descargarAlto.do?path=1157174&posicion=1
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3571/35713bf6-e1dd-4fab-a627-563b2eeaacda/11571748.xml
den amosirar endexamais da vida os qu'aló com'eiqui o querem buscar nos contubernios da podre e imbéclle misluranza cosmopolita. Nas obras de Synge amóstrase o universal e o eterno. Ningunha cousa se pod'alopar mais lonxe e mais por riba do ambente moderno. qu'o dos dramas de Synge, ond'as almas mó-vense diante d'un fondo costante de Natureza, fondo qu'obra n-elas, e do qu'elas son un anaco. A Natureza é un persoaxe de cote presente nas obras de Synge: d'ela estáse falando n-elas a cotío. Hal quen pensa qu'a Natureza dos poetas é a mesma da ciencia e dos novelistas naturalis-tas, enxoufados coma Zola en preconceitos centificistas. Non hai tal cousa. A Natureza da ciencia é unha aparencia, unha das aparencias da Natureza, artificialmente arredada das ou-tas pol-a mente dos sabios, qu'a coula pra traballar n-ela. Esa Natureza aparencial, esco-lleita, ven corresponder non esautamente co mundo sensible, estreitamente interpretado. Mais a Natureza real e verdadeira non remata no qu'abranguen os sensos fisicos, senon que ten un fondo prolongamento no alén, e amos- trasenos lnzada de fontes acochadas de forzas segredas qu'obran unhas sobr'outras e sobre nós lamén. Eso que souperon os antigos, que souperon os Druidas - coma qu'o erro dos an-tigos non foi mais qu'o d'adouraren esas for- zas, segredas coma se foran deuses, inorando o Deus qu'as nove - sinteno ainda hoxe os peisanos e os poetas. Poida qu'o pensamento de Synge chegara na busca d'aquil plasma pri-mieval do pensamento, do que falamos enan-tes, á etapa anterior á descoberta da Causa Pirmeira, que se manifestara Ela mesma, des- pois do Diolbo, á caste d'Abraham - anque haxa certa sospella de si os mesmos Druides fixeran tamén a descobería. Anqu'asi sea o paganismo de Synge sempre viría acaer co pa- ganismo sinxelamente estético de tantos dos nosos escritores galegos de hoxe. Coma bon irlandés, coma perfecto ouciden-tial, Synge é decididamente un romántico, e coma tal, aborrécelle a nosa civilización arlifi-cial y-escravizante. Com'o noso Pondal, sim-patizanlle os rebeldes, os vagamundos, os iso-lados, todol-os que acenan revoltándose con- tra a artificialidade moderna. Houbera tido en- vexa tamén dos «feros corvos de Xallas» - ise vello símbolo céltigo - e sen dúbida cantou tam- póus «sonorosos e vagabundos bardos». Tampouco había ir descamiñado quen pu- xera en comparanza o seu humorismo lírico, xeneroso e cruel co do Castelao. Imitantes no fondo e na forma, os dous de cepa peisana, os dous espresados sinxelamente e sen retórica, porque un e outro foron dos que lle retorceron o pescózo á elocuencia. Os dous sacan os seus temas direitamente da vida, e fan co-iles cadriños pequenos, sinxelos e punxentes, do mais líreco e do menos literario que poida haber. O estilo de Synge, deprendido nas illas Aran, é estilo aldeán, todo imaxes, estilo ditado pol-a pantesia e pol-o curazón, e non pol-a mente mecanizada, com'o da xente das villas: estilo a un tempo lírico e plástico, interpretado por un múseco de fonda cultura coma é Syn- ge. Estilo de poeta cambeante e variado, en tempos diferentes, d'una poesía e unha vida que non doadamente se pod'Igualar. Escribe no dialeito anglo-irlandés, que é o que falan os irlandeses nas bisbarras ondo erse se perdeu. N-il, as verbas son cáxeque todas inglesas, mall-a espresión e a sintaxe son ir- landesas. Dialelto rico, concreto, cheo de xiros espresivos e pintorescos e d'imaxes, cum'o das leendas. Non é coma Yeats, qu'emprega o inglés verdadeiro. Non sabemos o que durará o Se patoís, o que Synge deu consagración lite- raria, si a Irlanda chega a rehabilitar, coma pretende, a sua léngoa nacional. Synge fol mol combatido pol-o estrevemen- to do seu humorismo. Puxérono de decadente e d'estranxcirizado. Por fin trunfou. Temos vislo un relrato d'il, en folograbado e posto de perfil. Ten o cabelo longo; frente bolada pra tras; naris dos que din sinuoso, con depresión no nacemento; o bigote acocha os beizos; a queixada e cadrada e saínte. Simone Téry alopa o realismo espresado na parte in- ferior da face, e o idealismo nos ollos e na fronte. Nin se detén molto Simone Téry no es- tudo das fisiognomias, nin semella qu'esica moió tanto do asunto. Eu penso que non esiá de mals deixar postos Istes datos; a cencia da fisiognomia é moi importante, y»eu cando leña vagar hei ensaiar un estudo des faces d'algús.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3571/35713bf6-e1dd-4fab-a627-563b2eeaacda/115717418.xml
Fig. 20
Fig. 21
Fig. 22
Fig. 23
Fig. 24
Fig. 25
Fig. 26
Fig. 27
Fig. 28
Fig. 29
Fig. 30
Fig. 31
Fig. 32
Fig. 33
Fig. 34
Fig. 35
Fig. 36
Fig. 37
Fig. 38
Fig. 39
(Do alto a baixo)
Fig. 20 - [?] (Manta Têxtil)
Fig. 21 - [?] (Manta Têxtil)
Fig. 22 - [?] (Manta Têxtil)
Fig. 23 - [?] (Manta Têxtil)
Fig. 24 - [?] (Manta Têxtil)
Fig. 25 - [?] (Manta Têxtil)
Fig. 26 - [?] (Manta Têxtil)
Fig. 27 - [?] (Manta Têxtil)
Fig. 28 - [?] (Manta Têxtil)
Fig. 29 - [?] (Manta Têxtil)
Fig. 30 - [?] (Manta Têxtil)
Fig. 31 - [?] (Manta Têxtil)
Fig. 32 - [?] (Manta Têxtil)
Fig. 33 - [?] (Manta Têxtil)
Fig. 34 - [?] (Manta Têxtil)
Fig. 35 - [?] (Manta Têxtil)
Fig. 36 - [?] (Manta Têxtil)
Fig. 37 - [?] (Manta Têxtil)
Fig. 38 - [?] (Manta Têxtil)
Fig. 39 - [?] (Manta Têxtil)
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3571/35713bf6-e1dd-4fab-a627-563b2eeaacda/115717428.xml
NON DEIXE DE MERCAR
COV[?]AS
PO[?]
CAP[?]EI[?]O
2.º volume da Biblioteca do Seminario de estudos Galegos
EDICION LAR
PREZO catro PESETAS
F. ROMÁN E SACO
DROGUERÍA
E FARMACIA
Pereira, 19
Teléfono 28
OURENSE
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3571/35713bf6-e1dd-4fab-a627-563b2eeaacda/115717423.xml
NOS
apricado, non ó que é seco de cames, sen de caraute, de modo de ser.
Com'un espeto e com'un pau empreganse tamén coma comparanza de teso. O qu'anda moi dereito e moi leso, din que semella que tragou un espeto.
Com'unha uva e com'un figo empréganse mais ben con mirriado que con delgado ou seco. En Portugal din tamén séco como uma mirra; eiquí do qu'está moi delgado, din que está feito unha mirria. Com'en Portugal, din eiquí tamén chapado, no senso de delgado.
Con seguranza habíamos atopar moitas mais con qu'alongar as listas, s'os nosos leitores nos quixeran axudar na recolleita
V. R.
Casos de posesión por espíritos das mortes
1. Un caso de que falou a imprensa de toda Galicia, y-en col do que s'emitiron diferentes opinións, foi o que se deu a coñecer por Xanelro do ano pasado na parroquia de San Xurxo de Moeche (Ortigueira). No corpo d'una moza chamada Manuela Rodríguez Fraga, meteuse o espirito d'un crego d'Ortigueira morto había pouco na Habana. A moza deu probas de cultura teolóxica e litúrxica, e practicaba moi ben á moitísima xente qu'a viña ver, e fixo algunhas profecías. Falaba con acento americanizado, cando falaba castelán.
Iste caso, pol-o que certamente tiña de pasmoso, ergueu na xente entendida algunhas porfi as, sendo de notar un artigo publicado en Galicia de Vigo, onde alguén enteirado das modernas teorías dametapsíquica, e das doutrinas oculistas, aseguraba a autenticidade do caso.
2. D. Xosé González, alumno da Escola Normal d'Ourense, comunica o seguinte caso que refiren en Bousés, concello d'Oimbra, partido de Verín, ond'il o recolleu:
«Unha muller ofreceu unha promesa d'ir a pé e levar unha gallina con pitos á Santa Mariña das Augas Santas, e morreu sen cumpril-a promesa, e o seu espirito meteuse n'outra muller, á que dábanlle ataques ó falar d'ela, e outras veces sen falar, faláballle o espirito adentro d'ela, e pergunábanlle por algún que morrera, e ela dicía s'estaba no ceo, no purgatorio ou no inferno, e dixolle que tiña que
cumpril-a promesa, ela cumpriuna, e dend'enlón xa se lle marchou o espirito.
Confróntese iste caso co que contan das ofertas ó San Andrés de Teixido, ond'o que non val de vivo — anque se non ofrecera — ten qu'ir despois de morto, si ben alí o vehículo mortal que levan as almas é un corpo d'unha besta, e elquí é unha persona e unha persoal viva, ademais. (Véxase: San Andrés de Teixido, por Federico Maciñeira, e Murguía, en Galicia e Historia de Galicia, vol I).
3. Do concello de Lobeira (partido de Bande) ven esta historia e a seguinte:
«Un mozo de Sabariz, parroquia de San Xosé de Lobelra estaba neurastenico. A xente aseguraba que se lle metería no corpo a y-alma d'un seu abó que morrera.
Perguntando s'outras veces se ten dito n-aquela terra alguma historia d'estas, responden que si, que se confan moitas.
4. Unha delas debe ser esta outra:
«A unha moza qu'estaba munguindo a vaca, metéuselle o espirito d'un seu primo morto. A cousa foi do xelto seguinte: Estaba ela munguindo, e apareceu un cadelo negro, e ela dixolle:
— Marcha can!
E no instante de decilo, o cadelo, qu'era o espirito do morto que tomara aquela figura, metéuselle no corpo, e ela quedou neurasténica.
5. Na Limia, na parroquia de Congostro (Rairiz de Veiga) había tamén unha espiritada que xa fora onda moitos médicos, e ningún a poidera sandar. Enton chegou un americano, visitouna, e fixolle falar o espirito que tiña dentro, qu'era o d'un mozo qu'ela tivera en Vigo, e morrera. O espirito respondía a total-as perguntas que lle facian. Non di si o americano a curou ou non
Cerveza MAHOU A Millor do España
ALONSO e ALBERTE
OURENSE
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3571/35713bf6-e1dd-4fab-a627-563b2eeaacda/115717427.xml
Augas bicarbonatado-sódicas de
MONDARIZ
FONTES DE GÁNDARA e TRONCOSO
Propiedade dos FILLOS DE PEINADOR
MONDARIZ—BALNEARIO está situado a 35 quilómetros de Vigo e a 20 das estacións de Porriño e Salvatierra de Miño
O Hotel do Estabrecimento está aberto do 1º de Mayo a 31 de Octubre
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3571/35713bf6-e1dd-4fab-a627-563b2eeaacda/115717422.xml
20
com'os meus zocos
com'o Demo
com'a campana de Coiro (Vigo)
Das que tral de Portugal, lembramos ter ou-
vido:
Vello com' Adán
com'o andar a pé
com'a sarna
Com'a arruda temol-o ouvido apricado a
oulra cousa: coñecido com'a arruda.
Alén d'esas, temos ouvido as seguintes:
Vello com'a Matusalén (corrente en toda Eu-
ropa
com'a fame
com'o c...
com'o mundo (dicese tamén en Francia)
Outras espresiós pra Indical-a antiguidade, im-
liantes ás de Portugal, son:
Do tempo dos mouros, ou da mourindá
No tempo en qu'as bestas falaban
No ano un
Outras coma:
No tempo de Mari-Castaña
No ano da Nanita
semellan collidas do castelán.
II
Sobre a estimanza da came de carnelro, tral
o Dr. Basto os seguintes refrás:
A pescada de Xaneiro
val un carneiro.
En Xaneiro
berza vella val carneiro.
En Xaneiro
a raia val calneiro.
Todos antigos, sen dúbida.
III
Comparanzas referentes a chorar:
Chorar com'un neno (dicese tamén en Francés)
com'una fonte
com'un tellado
com'as nubes
com'una Madalena
Todas correspondentes ás portuguesas. Non
tral
com'un perdido
que tamén hai en Portugal, e que é elquí co-
rrespondente.
IV
Comparanzas referentes a xordo:
Xordo com'una porta
com'un arado
com'una pedra
com'un canto
com'una tapia.
Todas iguais ou correspondentes a outras
portuguesas.
V
Comparanzas referentes a magro ou del-
gado.
Delgado com'un bimbio
com'un espeto
com'un guizo
com'un Xirelo
com'un canivete
com'un canizo
com'una bicha
Seco com'un rabo de bacalau
com'un pau
com'una uva
com'un figo
com'un anganido
com'una acha
com'unhas pallas
Todal-as hai en Portugal, agás o do bimbio
e o do anganido.
O anganido velciqui com'o define o Dicio-
nario da R. A. G.: «Enfermedad que ataca a
los niños hasta dejarlos extenuados. Es pro-
ducida por el mal de ojo, según los supersti-
ciosos». O P. Sobreira define o asombramento
d'iste xelto: «Sombra, miedo de los niños que
causa el enganido».
Seco com'as pallas témolo ouvido de cote
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3571/35713bf6-e1dd-4fab-a627-563b2eeaacda/11571744.xml
Morreu a morna cantiga
¡Ai Deus!, do meu corazón
e o seu amante salaio
en ningures se escoitou.
[Brancos peitos de almasí,
amerceaivos de nós!.
Teño aínda abertol-os beizos
onde finou a canzón
que agora quere ser bico
xa que leixou de ser voz.
¡Ai Deus!
¡Oh, donas, ¿non zugaredes
o mel do meu corazón?
Nao, milleiral, cantiga,
froitos que pra ninguén son,
pulos esterils do esprito
que non ecoa un cramor,
que non recolle unha i-alma,
que non acompasa un vó;
vieiros que non tén termo,
lumes que non tén quentor,
sementeiras sin seitura,
roseiras sin frorazón....
Rosas, grans, moxenas, pedras...
infinito, eterno pó.
¡Ai Deus!
¡Saudades do nunca nado
e do que nunca finoul
F. BOUZA BREY
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3571/35713bf6-e1dd-4fab-a627-563b2eeaacda/11571742.xml
BOLETIN MENSUAL da
CULTURA GALEGA
DIREITOR LITERARIO DIREITOR ARTÍSTICO
Vicente Risco Alfonso R. Castelao
DIREICIÓN E REDAUCIÓN ADEMINISTRACIÓN:
Sto. Domingo, 47 - OURENSE Real, 36 1.°-A CRUÑA
ABONAMENTO
Doce númaros, na Peninsua 6 pesetas.
Fora da Peninsua 15
Númaro solto na Peninsua 1
Na Arxentina 60 cenlavos
En Cuba 30
Pagos adiantados
Este boletín non pubrica mais orixinás qu‘os que foran direitamente solicitados pol-a Direición. Tampouco se fai solidario das ideias n-eles emitidos, a non ser dos que por non iren rubrados, enténdense que son da Redaución.
SUMARIO
Trova infinita, por F. Bouza Brey.
Encol dos estudos modernos da Antropoxeogratia, por O. Pedrayo.
A moderna literatura irlandesa, por Vicente Risco.
Encol da novela galega, por Leandro Carré.
A Edade do Ferro na Galiza, por Florentino L. Cuevillas.
Quod nihil scitur, (continuación), tradución de Xan Aznar Ponte.
Archivo filolóxico e etnográfico de Galiza
Os homes, os feitos as verbas, pol-a Redaución.
LEA VOSTEDE A N O ÓS A T E R R A IDEARIUM DAS
IRMANDADES
Administración Real, 36—A Cruña
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3571/35713bf6-e1dd-4fab-a627-563b2eeaacda/11571743.xml
BOLETIM MENSUAL DA CULTURA GALEGA
Ano VIII ★ Ourense 15 Marzal 1926 ★ Núm. 27
TROVA INFINITA
Con treu de espranzas navega,
jai Deus!, o meu corazón
soñando portos iñotos
onde ninguén arribou.
Nin estrelas, nin buxolas,
nin áncoras no seu prol.
Mariñan os mariñeiros
do pensamento e o trebón
guinda ca nao senlleira
nas abisales paixóns.
¡Ai Deus!
¡Salvade, louras sereas,
ao meu corazón!
Os milleirales froridos
jai Deus!, do meu corazón
están na maturidade
nas íntimas estensión,
os seus froitos resequidos
por todo queimante amor,
as follas enrrequentadas
por todo lírico sol
e as fouces irtas á espreita
co seu gume feridor.
¡Ai Deus!
¡Mozas, vinde á desfolla
do meu corazón!
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3571/35713bf6-e1dd-4fab-a627-563b2eeaacda/11571749.xml
NOS dos nosos escritores en comparanza coas suas obras e co que se sabe das suas vidas.
XII
Un dos escritores de mais sona na Irlanda é George Russell, coñecido por A. E.
Místico, poeta, filósofo, pintor, economista, polígrafo. Sábese toda Irlanda, condado por condado, vila por vila, aldeia por aldeia.
Onde din que se manifesta mais especialmente é na suxestión personal.
É un espírito de natureza solar, qu'aluma os camiños dos demais y-esparexe unha forza magnética benfeitora. É un home de vida pura, d'unha calma e unha ledicia tranquila e perfecta, d'unha lucidez extraordinaria. Todol-os qu'o tralaron - o mesmo George Moore que ten sona de ser unha lingua que fura as paredes - falan do engado misterioso d'iste home.
Igoal que Yeats, A. E. é teósofo: cree nunha verdade acochada en todol-os libros sagrados, na trasmigración das almas e nos procedementos de Yoga. A suafé o panteísmo dos libros indios e dos libros alemás do século XIX. Nunha ocasión, un ser Invisíbel che-gouse a il e deitou n-il unha nova vida, mentres il sentía coma si lle bateran con trazos eléctricos. Lémbrase das vidas pasadas, e asegura com'os Rosa-Cruz, que por cada home que hai na terra, hai no ceo un deus.
É ainda a y-lama célliga, que busca esas doutrinas estranhas pr'acalmar-as suas saudades do Alén.
A. E. publicou tres libriños de versos, en 1894, 1897 e 1904, e non volveu escribir mais poesías. Todas son inspiradas pol-as súas conceicids filosóficas. Non teñen a rareza nin a novedade das de Yeats, o seu acento vagaroso nin as súas coores de brélema: A. E. é craro com'os clásicos, e com'iles sereo. Veleiquí algúns anacos escolleltos:
Primeiro unha evocación da sua vida en Babilonia.
«...Sobros leitos dos tempos e dos pazos, o fouro reflexaba as rayolas D'un sol-pór bermello, morto hai millós de días A torre celeste fíxose d'un azur mais sombrízo, unha cintilación estrelada alxiña comenza; O misteiro e a manificenza, a beleza e os pecados
Volven a min. Camiño baixo a chea som- [briza de torres;
Na sombra, a fonte lanza a sua páleda bré- [tema en froles liliaes.
As augas aválanme e o recendor de moitos [xardís, y-escoito.
Voces coñecidas, e a voz qu'eu amo mur- [múrame na orella.
Ou, todo é real coma n-un soño; e de súpe- [to unha man pousa na miña mente:
A ola do tempo pantasmal retírase: y-esta [moza Babiloniana.
Bágoa de beleza deixada pol-a ola da marea. Óllame cos mesmos ollos e atópase aló na [Irlanda ó pé de min.
Ou, lene era a nosa vida en Babilonia, mais ¡Babilonia voou!
E nós ficamos na calmada procesión das [cousas eternas.
Imos ver agora un canto d'Espranza: «Ven, porqu'o Ceo chama pol-a Terra.
Escolta a voz da Terra que responde, agui- [xan os espritos.
Ven ó País da Mocedade: alí os árboles ca- [rregados.
Delxan cair na ola bermella o froito estrelado. Bebe: as augas imorrentes matan a sede do [fesprito.
Non és ti agora, amigo, toda door esquecida. [en éstase.
Remozado de gozo, soberbio d'esta inmensi- [dade.
Ond'o teu esprito no seu vóo, pasa as estrelas [escurecidas.
E vaise perder na Luz das Luces en ardente [adoración?
E agora un canto d'amor:
«Veleiquí a flama d'amor que che mando de [lonxe:
Nin un beixo che mando, nin unha verba ó [ouvido.
Mail-o mesmo amor, voandocom'unha estrela [d'as brancas.
Deixáo ficar alá, déixao pousar alá, no teu [curazón, na sua casa;
Levado en ás d'ouro, é o mesmo Amor, á [Pomba.
Non é o deus das flechas que firen d'amar- [gura.
Nin os paxaros púrpura de lume dá morte é [do amor.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3571/35713bf6-e1dd-4fab-a627-563b2eeaacda/115717413.xml
NÓS
ramente por il, onde rixen as leis feéricas de que tanto ensoño tirara Chesterton. Din qu'a sua inspiración ven d'Homero e da Bibria, e por certo que ten molto de épico, ó xeito dos Bardas da sua terra: é bárdico, eminentemente, na sua entraña.
Os que busquen imaxes novas, relacións inagardadas, sorpresas de pensamentos e d'espresión, os cazadores de descobertas poéticas, teñen pra se fartaren nas obras de Lord Dumbany, onde nos atopamos ben lonxe dos camiños que tripan a cotio os adocenados das letras. Eiqui respira un o ar puro, fino coma na montana, fresco e salgado coma no mar.
Todos poden lér A Dreamers Tales, na versión castelán que Pubricou a Revista de Occidente, eprobard'iste xeito algoendexamais sospeitado.
Veleiquí coma principal un d'istes contos, Poltarnees, a que mira caro Mar:
«Toldees, Mondalh, Arizim, estas son as Terras Interiores, as terras cujos vixias, postos nos lindeiros, nón ven o Mar. Mais alá, pol-o Leste, hai un deserto qu'endexamais trubaron os homes; y-é marelo, lixado está pol-a sombra das pedras, e a morte xace n-il coma leopardo tumbado ó sol. Están pechadal-as fronteiras. Ó Sur pol-a máxia; ó Oeste por unha montana, e ó Norte pol-o berro e a carraxe do vento Polar.
Rara terra ond'asfronteiras áchanse gardadas pol-a maxia, e ond'a morte é un leopardo tumbado ó sol... chocante e novo; mail-o ecoar das leendas de Cuchulaim e de Fingal, chega a nós n-estas pasadas derradeiras que sonan tan a novo, e tan ben acaen co que a y-alma mocema degara, cansade repeliciós monótonas de modulacións d'unha escala fixa a cuio son a inspiración e a inventiva fóranse adormentando pouco e pouco.
A y-alma celta aínda ten as chaves de moitos mundos descoñecidos.
IX
Lennox Robinson é un dos mais, gabados autores do Teatro Nacional Irlandés, Conia Yeats, coma Synge, conqueriu lamén ó público de Londres, onde os cómicos de Abbey Theatre de Dublin, no que hay partes tan boas coma Miss Maire O'Neill e Miss Maire Nic Schiublaigh, puxeron con moilo éisito en 1921 a sua comedia The Whiteheaded Boy.
Lennox Robinson amóstrase práuticamente conforme cos principios que en col da arte tráxica, espuxo Yeats en The Cutting of an Agathe, e por elo é un verdadeiro tráxico. Thumas Mac Greevy di qu'a sua arte ven de Corneille, pasando por Strindberg. O seu asunto é a loita do home co Fado, na qu'o home ven ser de cole vencido e asoballado. Nas suas obras a vida amóstirase cruel, e veleiquí a traxedia. Se non detén pol-o tanto na pintura dos carauleres, e cecais por elo sexa o seu teatro mais humán pois pensa con Yeats, e ainda co criteco Nac Greevy, que nos istantes de suprema eisallacién, que é cand'a traxedia se produz e xurde diante de nós, a persoalidade, no seu senso ordinario, esvaise na ola d'enoción qu'a solaga e fai desaparecer, coma acontez no estáse relixoso y-en toda apalxoada experiencia, total-as outras emociós e istintos que non sexa aquela que n-alquel istante nos leva. Eu non sei s'esta maneira de pensar non é de abondo discutibele dend'a cencia psicolóxica, con perdón de Yeats e dos demais: o que si sei é que non hai conceución filosófica ou d'outra crase, por Irabucada qu'esica, que non poida dar nacencia e grandes obras d'arte, a arte sendo, ata certo punto, e alnda asi non sem-pre, independente da verdade. O caso é qu'as de Lennox Robinsón, sono.
Dazanove anos tiña Lennox Robinsón, cando escribeu a primeira peza, que non tiña mais qu'un auto, e que se puxo por primeira vez no Abbey, seica pol-o ano de 1909. Titúlase The Chancy Nami (1) e o asunto é o aforro da sona local d'unha familia peisana irlandesa pol-a morte d'un d'iles, un mozo que ven de decrarar á sua nai a sua intención de s'entregar ás autoridades com'autor d'unha morte comelida no distrito. O mozo morre tratando de salvar a un neno.
Despois estreou The Cross Rods (2), en dous actos. A filla d'unha peisana do condado de Cork, traí de Dublin ideas estranhas: lée libros d'agricultura y-economia y-en col da Irlanda, e quer ter unha granxacentifeca, e co enfusiasmo, deixa o amor d'un estudante de Dublin, e co
(1) O nome da ches
(2) O atallo.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3571/35713bf6-e1dd-4fab-a627-563b2eeaacda/11571745.xml
NÓS
Encol dos estudos modernos de Antropoxeografía
lalar de Antropoxeografía pensamos no problema central e xa crásico d'esta cencia: a determinação e graduación das influenzas do medio natural sobre das sociedades humanas. O nome inda non é admitido por todos, mais o tema é o mesmo, e a cada dia unha trascendencia mór hástra chegar a ser a soila arela das cencias xeográficas en canto éstas teñen unha vitalidade propia e diferente dos dominios das cencias naturaes. Nos anos derradeiros, homildemente envoltos no estopor xeneral da post-guerra, os estudos de xeografía humana teñen desenvolvido unha actividade e unha eficacia fundamental. Estase traballando no xeito que facia mais falta que nada: monográficamente. Os países da vella e da nova cultura estúdanse en anaquinhos, fundamentalmente e sólo ansí vai xurdindo da fisonomía xeral dos continentes e dos cadros históricos a real e verdadeira multiplicidade das rexións naturaes. Misións americanas (do Norte), inglesas, xaponesas e rusas fortemente equipadas d'omes e de diñeiro traballan nas estepas, nas montañas da enorme Asia misteriosa. Xa pasou o tempo dos grandes viaxes polo estilo de Sven Hedin ou do duque dos Abruzos. Pra chegar a entender a terra e os homes fan falla fondas labores apricadas a pequenos grupos naturaes. Todas as nacións cultas da Europa, has» tra a pequena Holanda, multiplican o estudo xeográfico das terras máis lonxanas. O mesmo tempo renovarase o coñecemento de Europa; as rexións que parecían completamente acabadas — Os Alpes, por exemplo — son sometidas a novos tratamentos metodizados. Soilo así se pode chegar ó coñecemento preciso do planeta, cobrindo d'una rede de completos estudos ouxetivos somellante ás minúsculas triangulacións da cartografía. A mór porción das vilas de Europa son estudadas no seu xerme e desenvolvemento como organismos viventes. Por exemplo o traballo de I. Gallois: «Le site et la croissance de Lyon» (Annales de Géographie, Novembre de 1928); o de G. Erdmann «Upsala». Monographie einer schwedischen Stadt (publicado nos Estudos nórdicos da Universidade de Greifswald, 1924); sólo sobre das vilas hai unha forte bibliografía e o xeógrafo é dono d'un método. O mesmo pasa co estudo das rexións naturaes, dos feitos humanos (o comercio, a emigración, a casa). «Das germanische Haus in vorgeschichtlicher Zeit» de Schulz, 1923) considera en función da Xeografía. Dentro de poucos anos o mundo estará maduro pra aparición de un Ratzel que faga a «Orgánica» da Antropoxeografía moderna. De feito o Natzel segue inspirando os traballos dos especialistas. A sua grande obra baixo o título de Antropogeografía comprendendo dúas partes: Fundamentos da aplicación da Xeografía á Historia e A distribución xeográfica dos Homes, 1899 foi pros xeógrafos algo parecido a «Der Antiz der Erde» (o rostro da Terra) de Suess pra Xeofísica, unha Suma e un faro pr'os tempos novos. Ratzel non quixo doumatizar e sempre presenta a Antropoxeografía como unha cencia descritiva. O seu espírito sempre orientou ós verdadeiros xeógrafos; tivo momentos de descresto inxustos, dos que é boa expresión o libro de Febvre «La Terre et l'Evolution Humaine», que forma parte da Historia Universal publicada baixo o título ben dogmático, de «L'Evolución de Humanité» dito libro foi agudamente comentado por Vicente Risco na «Nosa Terra». Decíamos que cicais non ten chegado o instante d'una nova síntese; mais non faltan os intentos e todos teñen a Ratzel por punto de partida. Un dos mais notables e comprestos é o libro de Otto Maull modestamente
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3571/35713bf6-e1dd-4fab-a627-563b2eeaacda/115717419.xml
NÓS (fig. 27), rosáceas (fig. 28), circos concéntricos (fig. 29), e radiados con liñas reulas (figura 30), curvas (fig. 31), ou petaliformes (figura 32), e sinos espirás emparellados (figura 33).
A moor parte d'estas figuras teñen unha eslensión case universal nos tempos prehistóricos e protohistóricos. A cruz, a ese, o chevron, o losango y-a espiral alcóntrans'o mesmo na Grecia predórica e na Idade do Bronze escandinava, que na Italia dos periodos etruscos e vilanovianos, e nas civilizacións céltigas da Francia e do Danubio, y-o pechos ollos ant'iste feito facilmente comprobabre y-o non siderar cóm'aborige de Galiza, (1) Si o noso material dos fîs do Bronze fora mais abundante, si contáramos co-algúnha laxe grabada, s'as espadas y-os machados d'aquell período estiveram moi decorados, cecais poderiamos facer luz n'esta escuridade. Mais coma as informacións fallan en absoluto, non poderemos arriscar en col d'el, ningunha hipótese, cinguiñonos a siñalar qu'a moor parte dos elementos xeométricos das nosas pedras esculpidas, teñen correspondencia nos países céltigos, consinando qu'as rosáceas foron vistas por Leite de Vasconcellos en lápidas funerarias de Museos franceses e belgas, qu'o ese decorar tino ó resto do material recollido nos Castros, levou a algús arqueólogos portugueses e franceses a buscal-o orixe de taes representacións na Mycenas do século - XV e nos Suevos da VI centuria.
En realidade, o tratar de resolver iste problema dos orixes da arte castrexa fixándose sollo n-ela e facendo abstracción d'outras fontes de coñecemento, que poden servir pr'estabrecer relacións e sinerismos, é pretender un imposíbel; mais ainda reducindo a cuestión a termos mais sinxelos, non se pode determinar con esaulitude si a formación de tal arte é debida sollo ós Celtas, ou produto da sua unión co povo ligur ou capsiense que podemos con-
Fig. 34
Fig. 35
Fig. 35 bis
decora a parte inferior da pedra de Kermaría, e figura case constantemente nas cerámicas gaulesas, e qu'os triskeles e tetraskeles qu'andan entre nós tan vastos, son a orixe da decoración céltiga e perduran na Irlanda deic'os anos medievais.
Acerca do destino pra que foron grabados todos estes sinos, estamos na mesma incerteza que respecto ó seu orixe. Relacionados co culto dos mortos, estaban sen dúbida os qu'aparecen nas estelas funerarias, e cecais lamen os qu'a-
(1) Asegur Alves Pereira. Cinexética y Arqueológica, loc cit. as liñas curvas son características da Idade do Ferro de Portugal.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3571/35713bf6-e1dd-4fab-a627-563b2eeaacda/115717415.xml
NÓS
monótona, cando a riqueza da literatura está precisamente na sua variedade infinida. Ade- mais de que a mesma vida rural galega e-mail os seus problemas, e ainda as suas particularidades mais enxebres, son igualmente asuntos que te- nien a mesma realidade entre os camponeses de moltos países; de sorte que nin eso daríanos un tema ou un asunto escrusivamente galego.
Nunha ollada que Jean Lorentowicz fal á li- teratura da Polonia co gallo do premio Nobei concedido ao romancista polaco Ladislas Rey- mont no 1924. di: «A literatura e as artes, á pe- sar do espírito de tradición, e mall-o seu ar- dente e afincado amore ao pasado nazonal, vi- rones forzados á tomar os seus temas da no- va organización das forzas vitaes do país (vida vilega e industrial). O sentimentalismo facil dos romancistas d'antano que inspirábase na vida simpático «Kmiotek» (paisaniño) co- ma unha curiosa variedade etnográfica, é hoxe *demodé*, ata o ridículo.
Nós non somos contrarios á novela rural; temos escribido moltos contos e comedias de ambiente labrego; mais coldamos que tamén as vilas galegas poden nos proporcionar avao asuntos e tipos interesantes, e pol-as razós de- vanditas estimamos comenente derivar por este camiño a novela galega.
Agora ben: en total-as literaturas de todo- l-os países, as obras escritas orixinariamente no seu idioma súmanse cómo propias Inda que os asuntos ou os personaxes que nelas figuran non teñan nada que ver co país. ¿É que «Los cuatro ginetes del apocalipsis» non é unha novela española?
Fica, pois, sentado que novela galega é toda novela escrita pol-o seu autor en galego, sexa o que for o seu asunto e mail-o ambiente que ela refrexe. O contrario sería como afirmar que «O Pescador d'Islandias», de Pierre Loti, non pertence á literatura francesa, ou que só- mente poden se considerar como novelas es- pañolas as de majas e toreros. O dito que unha novela escrita na nosa fala «non é gale- gas» delxounos de cote abrayados. Endexa- mais alinamos có que queren dicir quens tales cousas escriben.
Se ensaminamos a abra de ezlquera dos grandes romancistas estranxeiros onde a lite- ratura len xa de vello un grorioso camiño per- corrido vemos que produxo un número gran- de de novelas, e nen todas elas son do mesmo valer, nen todas son, pol-o mesmo, igualmen- te ademiradas. Todol-os escritores precisaron moito tempo, moitos anos de intenso traballo, para que a sona do seu valer fora estendéndo- se e afincándose. ¿E imos pretender nós que nas letras galegas, nadas hai poucos días á prosa, apareza xa, e sen laboura preparatoria algunha, o xenital novelisia asombro de todos?
Non aparesceu ainda, non, o gran romancis- ta galego. Non xurdiu pol-o d'agora o prosis- ta que na fala da Terra trazara uns centos de páxinas que todol-os galegos léran con avidés para satisfacel-o seu degoro. Mais non é, tampouco, o tempo de refugar aqués en- saios que riscaron nunhas llanas alguns dos nosos escritores para iren esperimentando a sua abelencia e afacendo ao público.
E como ata o d'agora cáseque as poucas novelas aparescidas foron esas noveliñas que en pubricacións como «Terra a Nosa! Céltiga, Alborada e Libredón, xa mortas, e LAR, que ainda val dando un número cada mes, poden lér os afeizoados, á elas referimonos xa que outros libros romancescos raramente vense pubricados.
Estas noveliñas pol-a sua mesma condición periódica e pol-a sua baraleza leñen pouca extensión, e en poucas páxinas pouco é o que se pode facer. Non é nun callvo pachareco onde se colleitan as farturentas anadas; mais o que pretenda acadar algún ouxeto len por forza que se esperimentare, loitar, matinar, ata chegar á abranguer o resultado apetecido. Se a novela é froito do maxin inxertado de ponlas da vida cotiá, ou ben pitelos de costumes e problemas vitaes acendidos pol-as faíscas d'unha Intelixencia creadora, como dixo con frase pintoresca Williamson, non van desce- minados alguns dos primeiros ensaios da no- vela galega, e eles fan agardar unha prólsima e mals froitifera colleita.
Votemos unha ollada atrás e comparemos as noveliñas hoxe pubricadas co'aqueles pri- meiros ensaios en prosa, que non hai tanto tempo trazaban os escritores galegos, e nota- remos a diferencia. A prosa galega deu un for- midabele pulo. Hoxe contamos c'un comezo de literatura romanezsca, na que pódese apre- ciar alguns trechos de ben orientado creacio- nismo.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3571/35713bf6-e1dd-4fab-a627-563b2eeaacda/115717420.xml
18
NOS
tes á que s'atopou en Morgade cubrindo unha incineración; mais respecto dos restantes, incruso dos qu'enchen a pedra formosa de Briz leiros, en col da qual tanto se ten escrito, non sabemos de fixo nin qu'apricación tiñan nin con qu'oujeto foron traballados.
Direl emporiso qu'as figuras domiñantes son o ese e mais a roda radiada con triskeles, te-traskeles ou liñas curvas e reutas e cruciformes, e qu'estas repersentacións tiveron durant'a Edade do Ferro, y-ainda na do Bronze, un valor amulético costante relacionado con crenclas hellolátricas, podendo pol-o tanto supoñer qu'ás mesmas crencias aluden as pedras castrexas, pero sen que selpamos enxergar o alcance dos seus sinos y-o poder especial que se lles atribuía, nin xiquera s'eran sinxelas lembranzas que tiñan já perdida a sua sinifcanza religiosa, y-estaban soilo traballadas pra un uso decorativo.
Esta derradeira suposición, está así e todo contrariada pol-a rudeza da facies general da nosa Edade do Ferro e pol-a pobreza dos seus lugares d'habitación qu'afasta toda idea de decorado suntuario. Y-en vista d'elo, e dando ó ese y-á roda o valor profilático que lles da Dechelette, (1) poderemos arriscal-a hipótese de qu'as figuras eran esculpidas nas pedras pra preservar-as casas, as citanias y-os recintos fortificados do infruxo malino dos ruis espritos das tréboas e da noite qu'as distintas repersentacións do sol radiante debían afuxentar.
XI! O VESTIDO
En dúas ocasiós fala Sirabon do traxe dos
(1) Manuel, t.. II
galegos: unha ó decir qu'os homes levaban vestidos de liño, y-as mulleres teas de coores, (1) y-outra cando descrebe ós habitantes das Cassilérides, semellantes ás furtas da tragedia, envoltos en mantos escuros, cinguldos no peito e longos hasira'os pés. (2)
As vestiduras de liño que menciona o geógrafo grego son sen dúbida as túnecas qu'aparecen cobrindo o corpo das estatuas de guerreiros. Túneca estreita, apegada ó torax, que non baixaba da mitade do muslo, e coas mangas cortadas á outura do biceps, e que n-unhad'aquelas esculturas, a de Cendufe, aparece coberta de dobres losangos c'un punto no meio, quitando a parte inferior que é lisa, e forma unha especie de cenefa (fig.34). Taes losangos, coma demostrou Alves Pereira (3) n-un erudio traballo, non poden repersentar outra cousa que debuxos do tecido, que cecais estiveran trazados con fios de difrentes coores. O dito arqueólogo portugués compara istes dibuxos cos d'unha tea do século III alcontrada na turbeira de Thorsbjerg e lamen con figuras de vasos gregos y-etruscos e de placas gaulesas qu'ostentan nas suas roupas delalles imitantes, sendo moi dino de se nolar asimesmo a iste respecto, a semellanza da estatua de Cendufe co-a greco-céltiga de La Roche Perluse (figura 35), semellanza que non soilo se refire ó geilo losanguico dos labores da túneca, senón lamén á sua forma y-a franxa qu'a remata.
Continuaráse
(1) III, III, 7
(2) III, V, 2
(3) Loc. cit.
QUOD NIHIL SCITUR
(Proseguimento)
Non dariamos co cabo, se quixéramos pasar revista ós costumes de todol-os pobos. Vas tl xusgar qu'a sua razón é inteiramente igual qu'a nosa? A min non meparez verosímile. Ningún dos dous sabe nada. Has neger se cadra qu'algús d'ises sexan homes. Non hel discutir: así o ademitiron outros; d'estas cousas están cheos os libros dos antigos e dos mo-
dernos, e non parece imposible: quen sabe si n-alguuha parte do mundo ainda non descoberta por nós, eisistirán se cadra homes mais difrentes de nós qu'a ises, ou eisistiron, ou han eisistir. Quén pode dicir algo certo tocantes ó que fol, ó que é ou ó que ha ser?
Dicias onte na tua cencia, perfeita dende' hai moitos séculos, qu'a terra toda estaba
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3571/35713bf6-e1dd-4fab-a627-563b2eeaacda/115717424.xml
NÓS
OS HOMES, OS FEITOS, AS VERBAS
E ten razón quía leuhira das Cousas, colleila de pnemes en prosa d'itifitida seudade, d'un neo-romantismo cheo de sentimento e de sabencia. breves e punxenies coma coitelos, xustos, intensos ata Chegar á crueldade, ala ser asañados e revolver nas erltranas coma cers frases de Beelhioven. millor pide o silenzo qu'a retórica.
FILOMENA DATO MURUAIS
As figuras da antiga xeneración palega van unha por unha fuxindo disnle dos nosos ollos: Eurique Labasia, Don Florencio Vaamonde, Filomena Dato. Semella coma se foran dando por acomprido O seu rol. e se foran retirando do teatro da vida. No que compre pensar, cattdo nos lembramos diles, é no herdamento que nos deixaron pra nós acreces, e na tarefa qua nás nos quedou. Acomprila é o nose millor homaxe e ises queridos morlas,
A portada é un estupendo deseño a pruma, tratado con piedosa miudeza, detalle por delas ile, ata facer vivir — e pensar 6 probe cego —os cegos son nosos fakires — qutali pide «e. mola,
Filomena Dato, esprito eulto e sinxelo, poetisa de due e delicado sentimento, sen drrantos que foran alén dos lindeiros da crara e normal psicoloxía, salientou o seu nome antre» meio das grandes figuras da renacencia, que se honsaron abrindalle sitio a caron seu, Estivo de core onda chamou o deber do seu tempo. Delxou un nome Husice na noss historia literatia, e un mangado de versos, frescos coma rosds, Na nosa antoloxía.
Logo veñen sele cadriños escritos, de terra e alma, A caron da Natureza, pros qu.o aulor deseñou unhas Intelás Renaclmento, de por. tentosa belidez que os editores de Lar. que coldaron diste libro co meirande agarimo, tiveron o acerto d'imprentar en azul.
E dispois, dazavite contos — hai dous ou tres que se non poden chamar contos: poemas é O que millor lle cadra — cada un co-a sua ilustración. A emoción d'istes contiños 2n poucas verbas, emoción tráxica ou tráxico humotismo, O arreguizo de misigiro que penetra al» gis dieles, levan a marca forzosa da grande are, e dinos ben coma Castelao sebracadal-os cumes mais ergueitos da poesia.
O sentimento quien todos causou a sua morte, indica bén qu’andaban co-eta a afelzón, o cespelto e a ademiranza dos galégos, en culos peilos deixa agora a saudade do seu talento. Nona esquecerá Galiza.
O Profundador, ó Rifante, a siña Sinforosa, O americano do ichavo, han chegar a seren ti pos proverbiás na nosa terra. Son merecentes d'eisisienza eterna. A done encantada leva o simbolo inmorrente da coñecencia humán encarada co misteiro de sempre, pols nefse conto, precisamentes, cando mistelro semella qu'esta xa espricado, desfeito en vulgaridade. € cando s'amostra pol-a contra mais fondo, mals escus FO, mais arrepiante: o maravilloso eisiste. E alnda hal o M. Lavalel, da Novela de Rar món Carballo, home espantoso, que Castelao fai viver en calro ringuilós incompretos. E hai todo.
LIBROS
COUSAS, por CASTELAO
Eiquí temos un libro en quia dobre atilvida do Castelao - o pintor e o escritor, de cote a mesma éneca, podente e forte persoalidade, cecals a mais esgrevia persoalidade da renacencia galega — amóstrasenos en síntese: Cas. telao dibuxante, autoglosado por Castelao poeta.
«Hai neste pequeno volume — breviarlo para ler mais d'unha vez — algo que impón silenzo como unha nolte estrelecida, chea de adiviñanzas e de señas distantes, Tudo o que n-1l se dí fol longa e revesgadamente amado, Agora fica istas páxinas co-a quietude espellante dun relanzo. Unha trisiura serea —sommbra de pinelro soedóso baixo enfarinado luar - alonyase na izalma cardo finan as verbos derzadelras..
Un estudo das ideas e das afetzds do Castelao, feito na sua obía pintada y-escrita é unha das cousas mais atentadoras, e unha das obrigas que lemos co-a posteridade,
Non deixe de mercar
-O espirila das lembranzas ben amadas fuxe en imenso curva e vaise espejare no ceo. Ali queda a fremer como un dardo de praias.
COUSAS por CASTELAO
Prezo CATRO pesetas Imprenta LAR. Real, 36- A CRUÑA
Driste xelio fala das Cousas un escritor nove que, con pudor británico. pou debatxo dos sens escritos R. D.o
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3571/35713bf6-e1dd-4fab-a627-563b2eeaacda/115717411.xml
NOS
Canedo, baixo o rótulo: Irlanda por dentro y por fuera. O seu nacionalismo all é, no fundamental, tan imitante ó noso, que non podo por menos de repetir eiquí un parrafiño.
«Onde radican os tumultos d'Irlanda? O pobo irlandés quer ser libre. Porqu'arela a liberdade? Penso que ha ser porque sinte en si un xenio que se non ten manifestado ainda n-unha civilización, com'o dos gregos, romanos y-exipcios s'esteriorizou, no tempo pasado, n-unha cultura, unhas artes e unhas ciencias propias de seu. É o mesmo pulo que move ó rapaz listo a fuxir do axexo d'una familia convencional...
Así pensa A. E., e o seu pacifismo non lle quita que sexa un admirador antustlista dos héroes da Semana de Pascua de 1916. En 1922, constituído o Estado libre d'Irlanda, o Goberno quixo facer senador a A. E., com'o foi Yeats, e A. E. non quixo; millor s'atopaba na escuridade. II deu a Irlanda o esforzo de seu xento, e non quixo qu'o premiasen.
Pol-o derradeiro, ten un libro teosófico: O Fachón da visión, onde fala das suas experiencias místicas.
VIII
James Stephens, novelista e poeta lírico, é ainda un d'ises rideiros e homildes irlandeses, bébedos d'ideal e d'humor, un empregado de comercio que A. E. foi buscar a un escritorio onde traballaba pra ganal-o pan. Simone Téry compárao c'un leprechaun, «petit lutin» ou trasno irlandés, cos que pol-o visto leva moito trato o alegre bardo.
Stephens publicou en verso Insurreición, 1909, e O outeiro das Visións, 1912; e varias novelas, coma A filla da 1912; O pote d'ouro, 1912; Velexiquí unhas señoras 1913; Os semi deuses, 1914; Senmas Beg, 1915; e Deirdre, 1923.
Stephens é un humorista: é un trasno en pintura que con todo se mete, despreciando todas as comenenclas literarias, sociás, relixiosas e políticas, faguendo a bulra de tod'o qu'os demais toman en serio. Pégall'a risa e non respeita ren. E mais emporiso, os irlandeses todo llo pasan, parecéndolle ben cant'il fai, aínda que lle non perdoan a un Yeats ou a un Synge. Stephens ten privilexo pra dicir cousas que nos demais parecen mal.
Non delxa, porén, de ser un filósofo. Un filósofo, crar'está, anti intelectualista, coma pol-o demais, ten que ser hoxe todo verdadeiro filósofo novo, moderno, enfrentado co-a vida, e ollando pr'o porvir. Cando ainda na intelectual e sistematizada Alemaña trunfa esta nova corrente no mesmo campo da filosofía, con Spengler, Rathenau, Noller, Hiller, Steiner e o Conde de Keyserling, e no da estética con Fechter, Hoffmannstahl e George, ben se pode creer. A Francia presenta aínda, a pesar do bergsonismo, unha estrutura racionalista impermeábel. Mail-a Irlanda, coma calquera provincia Céltiga, non pode por menos de ser do signo oposto ó racionalismo, con sobras d'abondo pra chegar a ser neo-románteca.
Com os novos d'Alemaña, millor: com'o novo mando pensante. Stephens desconfía da intelixencia, da razón raciocinante, que ten pervertido o espírito dos homes, e vaise co corazón e co instinto: a verdadeira luz natural.
«Ond'eu din un beixo — di Angus Og, o deus céltigo do amor no Pote d'ouro — un paxaro voou; ond'eu pisel, abriuse unha frol. Mail-o Pensamento alrapou meus paxaros na sua rede e vendeunos na praza. Quen me val libertar do pensamento, da vil santidade do Inteleito, facedor de cadeas e d'ichós».
O amor e o instinto son a y-alma da Natureza, que se corrompeu no home. Stephens sinte o achego maternal da terra, sinte a garimosa e lene sensación d'esa Suprema Maternalidade que nos abala y-aloumiña e danosa fraternidade con total-as suas criaturas: homes e paxaros, herbas e fadas, arbres e peixes, frolas e mulleres, trasnos e bestas, nenos e venlos, todo vivindo nas suas obras a mesma vida trunfante e fondamente sinificaliva, misturadol-os seres vivos cos persoificados e cos seres elementais da tradición irlandesa, e cos fillos da sua pantesía miragreira, endemexais canso de criar, de cote co mesmo humorismo a un tempo fondo e sinxelo.
«No melo do piñeiral que chaman Coilla Doraca — escomenza Pote d'ouro — vivian, non hai tanto, dous filósofos. As suas faces semellaban felas de pergameno, tiñan tinta nas ullas, e cada dificuldade que lles presentaban, ainda que fosen mulleres, eran capaces de resolvela súpetemente. A Muller Gris de Dun Gordin e a Muller Fraca d'Inis Magrath puxéronlle as
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3571/35713bf6-e1dd-4fab-a627-563b2eeaacda/115717416.xml
14
Creacionismo. Vel'ahí a verba. Mais non un creacionismo consistente en dislocar as frases ou escribir cousas enrevesadas, senón un creacionismo que trace cadros cheos de realidade nos que presente tipos tan definidos que ao létor parézanlle persoas coñecidas.
E romatamos coas verbas de Schiller nunha das suas cartas encol da educanza estética do home. O ouxeto do impulso sensible, espreso nun concepto universal, é a vida no seu mais amplo sentido, concello que sinifica todo ser material e toda a presenza inmediata nos sentidos. O ouxeto do impulso formal, espreso nun concepto universal é a figura. Pois coa vida e as figuras galegas estas formando xa a nosa novela, e asi imos por todas partes adentrándonos na alma do noso pobo.
LEANDRO CARRÉ
Na Cruña, Febreiro 1926
A EDADE DO FERRO NA GALIZA
(Proseguimento)
XII
A ESCULTURA
No Levante peninsular, nas tribus ibéricas veciñas dos establecementos gregos da costa, a escultura atinguiu un xúrdio desenvolvemento. Os ex-votos de Despeñaperros, as pequenas figuras cerámicas da provincia d'Albacete, e derradeiramente, as estatuas d'Elche e do Cerro dos Santos, amosiran a estensión y-hastra perfeición artística das obras escultóricas d'aquiles povos.
En vao buscariamos na nosa civilización dos Castros nada semellante. Longe das correntes culturais que chegaban pol-o Mediterráneo, as gentes da Galiza protohistórica non podían recibir ningún influxo forasteiro mais que serodia e vagorosamente, y-asi, as suas manifestacións artísticas responderon con inleira fidelidade á ruda sinxeleza do seu caraule.
Pol-o qu'a escultura se refire, taes manifestacións pódense reducir a tres elementos: pedras con releves xeométricos, estatuas de guerreiros, e porcos esculpidos.
A área xeográfica d'istes últimos, non sabemos aínda fixamente si collía ou non a Galiza. Atoparonse restos d'un en Sabroso; hainos d'abondo en Traz-os-Montes y-esténdense por terras de Castela y-Extremadura, chegando esporádicamente pol-o Sul, a Linares, pol-o
N a Durango, e pol-o E a Segorbe, coincidindo case en absoluto a sua distribución co-a dos povos céltigos e celtiberos, mais no noso país, soilo s'alcontrou no monte Tecla unha cabeza qu'o Sr. Calvo descreve n-estas verbas: "Dos agujeros hechos al buen fun-tun, simulan los ojos y una línea escarbada con dos agujeritos, indica que aquella parte representa el hocico. Tal cabeza, anqu'o seu pequeno tamaño parece facer dudar d'elo o Sr. Calvo, pudo pertenecer moi ben a unha figura semellante ós Berróes portugueses, que non presentan na sua feitura meirandes primores. Esculpidos en pedras graníticas enteirizas, grandes en xeral d'un metro ó longo por 60 e tantos centímetros d'outo, co-as palas tesas e pousadas no chán, os ollos y-o fuciño imitados con catro buralos e un risco, e sen case mais indicacións da sua anatomía, son istes berróes un prototipo de rudeza e primitivismo, denunciadores d'unha arte nos primeiros días da sua infancia. (fig 19).
En col do seu destino hai dados pareceres ben diferentes. Fernandez Guerra cría qu'eran lindeiros; (1) Vicente Paredes (2) qu'eran guías pra marcal-o camiño á avenza emigrante; os Siret sospetaron si serían soilo fantasias decorativas, e Hubner, con culo dictame está
(1) La Leite de Vasconcellos, Religioes da Lusitania, T., III
(2) Historia de los Framentanos Ibericos
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3571/35713bf6-e1dd-4fab-a627-563b2eeaacda/11571747.xml
NOS
voltar á Irlanda, e irse ás Illas d'Aran, no estremo Oeste, pol-a badía de Galway, onde vive alnda a tradición gaélica, nos mariñeiros tidos por melo salvaxes. Synge foi aló, y-estudou a fala e os costumes, os contos e as baladas. Sobre d'aquelo escribeu un libro: The Aran Islands.
En 1903, púxose no Abbey Theatre de Dublin, sede do Teatro Nacional Irlandés, a sua primeira peza In the shadow of the Glen (1). N-ela, Nora Burke, peisana de Wicklow, casa da c'un bruto d'un vello que se fai o morto pra ver s'ela o quer, luxe c'un andarín.
En 1904, foi Riders to the Sea (2), que pasa pra moitos pol-a millor das suas obras. O poeta Xan Ramón Jiménez e a sua muller puxérona en castelán (Madrid, 1920). Maurya, unha probe muller das illas oucidentás, leva perdido xa o home e seis fillos. A todos llos levou o mar. Un a un, foron montando a cabalo e alá van a morrer no mar. Michael acábase d'afogar, e o derradeiro, Bariley, marcha tamén, e ó pouco Iran o corpo morto. E Maurya fica ó fin tranquila, porqu'o mar xa non lle pode levar mais fillos...
The well of the saints (3) estreouse en 1905. Dous cegos qu'andaban a pedir pol-as portas, vólvelles a vista por un miragre, e d'aquela láyanse do feo que é o mundo, e do millores qu'eran os seus soños, cando podían vivir sin traballar, escoitando os paxaros e os sinos lonxanos, e aldráxanse o un ó outro.
The Playboy of the Western World (4) é de 1907. Pegeen Mike, unha moza da aldeia, está aborrecida do seu mozo. Shawn Keogh, que se non estreveu a irlle quitar o medo unha noite, porque alnda non estaban casados e pecaba. N-esto aparece un rapaz que ven fuxido porque pensa que matou ó seu pai. Chámase Christy Mahon. A Pegeen énchelle o ollo Christy, e cando están sollos, Christy cóntalle coma matou ó seu pai. Esto dalle moita sona na aldeia e as rapazas todas véñeno ver admiradas. Todos o agasallan. Mais despois chega o pai, e meu gozo n-un pozo: Christy non era parricida e ten medo de perder-a sona; entón, pra facer algo sonado, pégalle ó pai diante da xente. Mais a xente e Pegeen, qu'o qu'ademiraban era a cousa lonxana e novel ra, non queren xa ver mais qu'o felto rún de Christy.
A derradeira peza repersentada vivindo Synge, foi The tinkers wedding (1) en 1908. O ano seguinte morreu d'un cancro, n-un sanatorio particular, ós 38 anos, deixando escrita outra peza: Deirdre of the Sorrows, que puxeron despois d'il morrer. Aínda deixou outro libro de viaxes: Wicklow and Kerry, e outro de versos seus e alleos traducidos: Poems and Traslations.
Escritor eminentemente realista, — por tal o leñen os seus critecos — non deixan as súas cousas de teren un fondo d'idealidade e de misteiro superior ó de Maeterlinck, por elxémpro, e dende logo mais imitante ó dos escritores nórdicos: Strindberg, Bjorsonn, Ibsen; por mais qu'il non fora de ningún xeito, afeizoado ó teatro social e de tésis, cousa qu'il desbota dende logo, especialmente no prólogo de The tinker's wedding. O principio, antes de Synge principiar a traballar, maniféstáronse dúas tendencias no teatro Irlandés: Edward Martyn e George Moore, ibsenians, querian un teatro psicolóxico e social, pol-o xeito d'Ibsen, o qual era a modernidade d'aquil tempo. Era unha porfía imitante á qu'eiquí se move, mais ou menos manifesta, arredor da nosa nacente novela e do noso case nonnato teatro: había quen, com'Edward Martyn e George Moore, quería millor que facer obra orixinal, facer obra que non desdixera da qu'a moda impuña nos grandes centros europeos. Yeats, pol-a contra, estaba pol-o teatro poético, ó xeito de certos simbolistas, e pol-as pezas d'asunto aldeán, onde millor s'amostra o enxebre, conservado na Irlanda com'alén, na vida dos labregos e os mariñeiros. E aconteceu ó que tiña qu'acontecer: a moda pasa e a arte fica: hoxe ningún fala dos irlandeses que seguiron a moda ibseniana, e os nomes de Yeats e de Synge, os enxebres, val enchendo o mundo.
Synge amostra uas suas obras enxebremente irlandesas, o universal humán, coma nc
(1) O casolro do caldeireiro.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3571/35713bf6-e1dd-4fab-a627-563b2eeaacda/115717412.xml
tres preguntas a que ninguém poderá responder endexamais, e eles responderon. A Muller Gris e a Muller Fraca puxéronse tan furiosas de que eles responderan, que casaron cos dous filósofos pra podelos moxegar no leito, mailo pelexo dos filósofos era tan duro que non se apercibiron de qu'os moxegaban. Responderon á furia das mulleres, cun amor tan tenro, que aquelas criaturas perversas pensaron que morrían de desesperación, e un día, xa no parosismo, despoixas de beixalas os maridos, pronunciaron as mil e catrocentas maldicións que compuñan a sua sabencia, e aquelas maldicións deprendéronas os filósofos, que se fixeran mais sabidos que enantes.
D'iste xeito, o pan-animismo - que irrabuchadamente chaman panteísmo, cando hai entre entrambas concepcións a distancia que vai do lírico ó lóxico, de Amerghin e Espinoza - o pan-animismo, qu'a nosa raza leva nosangue e que fal o modo de ser enxebre de toda y-alma celta, ten en James Stephens un atinado interprete, de rara pureza d-iste tempo d'artificiosidades minlireiras e de finxidos enredos de rapaces.
Lordy Dunsany non ven catalogado no libro de Simome Tery, e afellas qu'era ben merecente d'elo. Mereciao, porque sobresal na faculdade dona das arles: a fantasía, a maxinación criadora, refrexo no microcosmo da potencia microcósmica da Natureza - a Maha Maya dos indos - onde cecais pende a nosa semellanza con Deus. Esa faculdade que fai miragres na Irlanda por mau de Stephens, de Wilde y-en certo xeito, de Joyce, e que aqui, na terra de Benito Vicetto, tampouco deixa sentir, por malfado, o seu imperio, sen que poidamos apenas presentar outro eixemplo, qu'as Escenas de Gigantomaquía, por disgracia publicadas en castelán, de Primitivo R. Sanxurxo, cujas primicias deu NÓS en galego, e que son d'una profesión moito mais barroca qu'a de Lord Dunsany sen que deixen de ter tamén certo Aire nórdico.
Sir Edward Jhon Moreton Drap Plunkett, Lord Dunsany, da nobre castimonia dos Plunkett, nasceu en 1878, no condado de Meath, terra pol-a que siente adoración, téndoa por terra de grandes homes, pois coma di il, ata Lord Wellington, o vencedor de Napoleón - aquil xeneral a quen tantas loubanxas mere-
ceron os galegos - era de Meath... Lord Dunsany sigue a carreira militar, e distinguese no exército inglés Faguendo ainda moi novo a campaña da Africa do Sul. Non deixa de ser un pouco triste ollar a un irlandés servindo no exército británico, por mais que sexa cousa corrente, e ainda que fosen tantos os que foron voluntarios na grande guerra, e así e todo, non deixa iste militar de ser un patriota á sua maneira, pol-o seu apego ó lorrón familiar, principalmente. Viaxou moito; percorreu os Estados Unidos d'América, dando conferencias e faguendo representar pezas de teatro - que tamén botaron no Abbey Theatre de Dublín, onde funciona o Teatro Nacional Irlandés de Yeats - que lle conqueriron moito nome e mais estimanza aínda na América de fala inglesa que na gran Bretaña e mesmo na propia Irlanda.
Escribeu contos, novelas e comedias. As obras principais son: The Gods of Pegana (1), Time and the Gods (2), The Suvord of Welle- rau (3), A Dreamer's Tales (4), The Book of Wonder (5), Fifty-one Tales (6), Tales of War (7), Tales of Three Hemis pheres (8) libros de contos; Five Plays (9), e Plays Gods and Men (10) pezas de teatro, e a novela Choronides of Rodríguez (11)
Lord Dunsany é un dos escritores mais raros, mais estranhos, mais novos, mais poderosamente orixinales que hai no noso tempo. Ten a fantasía tremenda, fresca y-endexamais cansada do pobo rural, e ainda mais, d'ise pobo de poetas que é o pobo irlandés. É moito mais qu'un mitólogo, qu'un mystagogo: é un criador de mitos. Inventa reinos, deuses e cidades, e forxa aventuras pasmosas, n-un ambiente raramente lumioso, de poesía e de misterio: *Lord Dunsany, e os escritores coma il - di Tho.mas Macdonagh - crían misterio: arredor das cousas mais sinxelas d'un xeito gracioso.* Non pertence a ningunha escola, nonsigue mais qu'o seu ensoño, n-un ultramundo criado intei-
(1) Os densos de Pegana.
(2) O tempo e os deuses.
(3) A espada de Wellerau.
(4) Contos d'un soñador.
(5) O libro da maravilla.
(6) Cincoenta e unha historia.
(7) Contos de Guerra.
(8) Contos de tres hemisferios.
(9) Cinco pezas.
(10) Pezas de Deuses.
(11) Crónicas de Rodríguez.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3571/35713bf6-e1dd-4fab-a627-563b2eeaacda/115717410.xml
8
Non pidal-as maus do amor, nin os seus [doces ollos; Os que o dan todo, dan menos qu'o amor, [dan o que pasa. Mais eu douch’o lume da estrela, o camiño [reuto do Paraíso: Dispois nin morte, nin flecha d'enconadas [doores.] Téñenno comparado cos grandes panteístas; téñenno comparado con Walt Withman e con Alfred de Vigny. Non é dicir pouco dicir que é dos grandes poetas da Irlanda. Mais é tamén un economista. Levado por Yeats, foi, a carón de Sir Horace Plunkett e Anderson, organizador e propagandista do movemento cooperativo. Com'o movemento galego, o movemento irlandés é cousa complicada. Irlanda ten com'a Galiza un problema agrario, o mais importante de todos, porque, coma Galiza, Irlanda é toda aldeia. As cooperativas labregasson cousa capital, non xa navitalidade irlandesa de hoxe, senón no seu fado vindoiro, no soño norma do seu mand. Os republicans, si houbéran triunfado, pode qu'houberan feito d'elas o basamento d'unha nova organización social: o Estado Cristián, qu'iles opuñan ó Estado Capitalista. E pode que n+iste ideal tiveran parte efectiva as ideas de A. E. se ás veces... lste elemento incalculábel que ven do misterio qu'arrodea o noso ser, infruye na nossa vida; e cand'a razón vai satisfeita, aínda fica algo mais fondo qu'a ela, que nos fai incerta a verdade. Non é esta afeito a chamada doutrina dos Imponderábeles, senón a certeza d'algo positivo e sabido —o espírito a infruir na vida: «So universo ten un senso, existe pros desinios da y-alma». Asina, a economía de A. E., individualista é federalista, fúndase na cooperación. Pensa qu'os pobos se non deben gobernar por curiba, mais por embaixo. Os reformadores pensan que van cultivar o Estado, e non se pode cultivar maisqu'a aldea. Cada cédula social —com'as nosas parroquias, poño por caso— débese desenrolar espandindo a sua Individualidade, a sua tradición, os seus costumes locais. D'iste xeito nasce unha cultura orixinal, e as cédulas, asociándose unhas co-as outras, crían un orgaismo complexo e vivente. Os países que viven baixo a fórmula do Estado, perderon toda orixinalidade: eixemplo: a América, onde todal-as casas, todal-as rúas, todal-os momentos, todal-as almas s'asemellan. A función de cada cédula debe vir determinada non d'afora, senon d'adentro, asegún a sua natureza íntema; a cooperación ten que ser espontánea e non imposta. D'iste xelto, primeiro, xunguindo os intereses veciños, multiplica a forza e prosperidá de todos: segundamente conserva e fai xermolar o que hai d'orixinal n'unha terra: tercelramente, cria o sentimento fondo da solidaridade, fai ver a cada un qu'o veciño non é un nemigo, mais un aliado d'intrés conexo co de un, e d'eiquí ven o espírito cívico. A cooperación, levada d'iste xello, desbota da sociedade o espírito da guerra, e cría o espírito da paz. A. E. é sen dúbida nacionalista irlandés. Crarestá que, coma é pacifista por temperamento e por ideas, condanou as violencias dos Sinn Feiner na guerra da Independencia e na guerra civil. Mais il tivo de cote fé na liberdade da Irlanda, e traballou por ela falando y-escribindo. O alegato mais elocuente cecais que se fixo a prol da liberdade d'Irlanda, foi un seu artigo que, traducido a todal-as léngoas y-editado en caderno, espallouse pol-o mundo inteiro. Hai unha tradución castelán, feita por E. Diez.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3571/35713bf6-e1dd-4fab-a627-563b2eeaacda/115717417.xml
NÓS
conforme Leite de Vasconcellos, fixo nolar a existência n-algús d'eles, d'iscripciós funerarías, afirmando en consecuencia, a sua orlge sepuleral. (1)
S'os porcos esculpidos áchanse fallos d'intrés artístico, as estatuas de guerreiros non revelan pol-a sua feitura un grande progreso. Localizándose escruvisamente no N de Portugal e no S de Galiza, téndos'alcontrado as portuguesas en San Ovido de Fate, San Jorge de Vizella, Vianna do Castello, Montalegre, Capeludos, Ponte de Cabezeira de Bastos, San Martinho de Britellos, Midões, Cendufe, e Campos y-as galegas, disgracadamente desaparecidas, enRublás (Celanova) y-en Vilarde Barrio (Allariz). Todas elas, prescindindo de miudas diferenças, sonparellas eparecen salrdo mesmo prototipo. Estreitos, acanabados, coma ies di Alves Pereira. (2) isles guerreiros, co-a solla excepción do de Cendufe, preséntanse saindo d'un pedestal, por baixo dos joellos, co-as pernas juntas, os brazos apegados ó corpo, e volos car-o peito, pra soster un pequeno escudo circular, c'unhas mais qu'o artista case non s'arriscou a abocelar; na cabeza, tamen estrei-ta, un bultino imita o naríz, e dous buratos e un risco, os ollos y-os beizos. O corpo aparece coberto por unha túnica que chega ó meio do muslo, e cingido por un cinto que sosten un puñal (fig. 20). N-algús cixemprares, o pes-cozo está adornado pol-o torques y-os brazos garnecidas con aros. A estatua de Capeludos parece ter posto na cabeza un casco e nas Montalegre, o escudo alcónirase decorado, circunsiância que se repele nas de Cendufe, Campos que ten asimesmo a túnica grabada con losangos, y-é a túnica qu'amostra os pés nus de calzado e traballados, dentro da rudeza do estilo con certa habilidade. A cruz y-a cuncha que se ven en dous d'istes guerreiros, son considerados case unánimemente por todol-os arqueólogos que d'eles se leen ocupado, com'un adilamento posterior.
(1) No Anuari do Institut d'Estudis Catalana, t. VI, da Bosch a islas esculturas unha orlgen lberica, relacionandolas coas Bichas andaluzas, lista relación, que cicals poderi apricarse en Castela, non encaixa na provincia portuguesa de Tras-os-Moutes, na coal os restos lbericos, limitados a alguma estalção da veira do Douro, son probas e serodios, e ondras estalunas de porcos andan ben bastas (vex. Religioses de Lusitania, t., III) onde ven unha enumeración das eisón colecções. Haverá, pois, que admitir que as estatuas de guerreiros lusitanos, fex. P. Praciisco Manoel Alves, Loc. cit.)
(2) Novo material para o estudo da estatuária e arquitectura dos Castros do Alto Minho, O Archeologo Português, vol. XIII, pag., 207
Porquhai qu'adeverllr que poucos oujetos pertencentes ós nosos tempos protohistóricos tehen chamado tanto a alención dos sabios. Leite de Vasconcellos, (1) Hübner, (2) Pierre Paris, (3) Murguía (4) y-Alves Pereira, (5) antroutre varios, adicáronlles referencias ou artigos mais ou menos detallados, tratando d'investigar o uso pra que foran desiiñadas y-época qu'os produxera, sendo a opinion mais corre dia, a de qu'o seu ori funerario, sa época os fis da nosa Edade do Ferro, debendo pertenecer a tempo mals adiantado a laxe que co-a figura d'un home en releve (fig. 21), apareceu no Tecla, e que viste unha especie de manto plegado que pode asemellarse a unha toga.
A atribución d'estas estatuas de guerreiros ós anos en qu'a influencia romana delxabase sintir eiqui co-algunha intensidade, está justificada pol-o epigrafe de que já falamos n-outra ocasión, e tamen pol-o caraute forasteiro que taes figuras antropoiomórficas ofrecen dentro do marco da nosa cultura protohistórica, pouco afeizoadacom'as demais culturas célticas, a repersonal-o corpo humano, podéndose comparar o caso das estatuas galegas, co-as que Dechelette chama grecoligures e celtogregas, nas do Meiodia de Francia, baixo o infruxo helenizante de Massilia. (6)
O caraute indígena qu'en certa maneira falla nas representacións antropoiomórficas, atópase en troques ben craronas pedras conreleves dos castros e cilanias. Irregulares ás veces, alongadas outras ó gilho d'estelas, cilíndricas, cuadra-das, redondas ou cortadas a modo de mesas, coma no célebre eixemprar de Briteiros, estas pedras presentan riscados ou esculpidos en releve, pero traballados sempre con coidado y-amosirando seguridade de mau y-hastra certa habilidade decorativa no executante, unha serie variadísima de figuras xeométricas que poden asi e todo reducirse ós seguinies elementos; espirás (fig. 29), cruces fig. 22), eses soltas (fig. 34), e juntadas por Cheuvrons (fig.28), losangos, triskeles, (lg. 36), e tetraskeles sinxelos e compostos
(1) Religioses da Lusitania, t. III
(2) Archt. Zeilung, 1861, pag. 156
(3) Statues lusitaniennes de style primitif, O Archeologo Português, vol. VIII, pag., 1 e segs.
(4) Historia de Galicia, II Edición, t. 1
(5) Loc. cit.
(6) Manuel, t. II
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3571/35713bf6-e1dd-4fab-a627-563b2eeaacda/115717421.xml
Borrador OCR local de apoyo. Úsalo solo como pista débil cuando la imagen sea ambigua; si contradice claramente la imagen, prioriza la imagen:
19
NOS
arrodeada por un océano, e dividida en tres partes universás: Asia, Africa, Europa. Qué dirás agora? pois descobríuse un novo mundo e novas cousas na nova Hespaña ou nas Indias Oucidendás e Orientás. Tamén dicias que había unha rexión meridional situada no ecuador inhabitábel por mor da calor, igual que nos polos e zonas estremás por mor do frío. A experiencia amostrou xa qu'ésas dúas cousas son falsas. Costruye outra cencia, poll-a primeira é falsa. Cómo, pois, aseguras qu'as tuas proposiciós son eternas, incorrutíbeis, infalíbeis e que non poderían ser d'outro xello, ti, verme miserábel qu'apenas sabes o que eres, d'onde vés e pr'onde vas e que dificilmente o saberás?
Das outras especies de bestas e prantas pó dese dicir o mesmo, asegún a diversa situación do mundo; tanta é n'esas rexións a deseme- llanza na especie, coma dis que lles chamas especies diversas e sono. Ningún dos dous sabemos nada, porque non coñecemos as formas pol-as que se distinguen as mesmas.
Aumenta a nosa ignorancia d'algunhas cousas, o que nos está prohibido chegar a elas por mor do lugar ou do tempo e éstas son a maor parte. Por iso é moi grande a dúbida sobre das qu'eisisten no mar, na terra fonda, na atmósfera superior e nos astros. Non sin razón; pois todo coñecemento ven dos sentidos, e com'ésas cousas non poden ser percibidas, tampouco se poden saber; moito menos se poden saber qu'as qu'están conosco. To-
cantes a estas non dudamos que eisisten; mais d'aquelas dicense moitas cousas que non é certo que sexan así, nin a razón convénue iso; senon qu'algunhas veces o contrario, coma no seu lugar diremos.
Ven elquí ben o problema en col da pruralidá dos mundos, d'aquelo que hai fora do ceo e outras semellantes. Non é esto soilo, senon qu'as opinións dos homes son diversas e non hai ceñela, por mor da variedade das cousas, como hai pouco se dixo, tocantes ás diversas partes da terra (partes qu'un home non pode percorrelas o qual cumpria pr'as coñecere).
Quen é o que pode asegurar algo certo to- cantes a aquelas cousas que foron feitas moito tempo antes de nós e das que logo se fala? Por causa d'esto hai tanta discrepancia anios filósofos tocantes ó principio e á eternidade do mundo, e tanta controvorsia sobra a duranze e fin, que ninguén, que nós selpamos, lle, puxo nin porá fin certificamenes. Pois coma co- xito provirá do incorrutíbel, o finito do la- finito? finalmente como quen soilo vive un is- tante, coma se non vivira, y-eisiste coma si non eisistira, pod'amosirar algo certo, sobro o sempiterno? O asunio (an sit) este do mesmo xelo qu'o das demais cousas é o fundamento de todol-os problemas, e sobre d'ela o home non coñeceu nin pode coñecer nada. Mais na filosofía as cuestiós mais nobres y-ergueltas e precisas pró coñecemento das demais, son dudosas e por lso a ignorancia d'elas traí con- sigo a ignorancia das demais.
ARCHIVO FILOLOXICO E ETNOGRAFICO DE GA LIZA
Comparanzas
No seu libriño Comparagées tradicionais portuguesas, de que dabamos conta no noso número derradeiro, o ilustre esculcador do folk-lore miñoto Dr. Claudio Basto, inseriu algunhas comparanzas tradicionais espalladas na Galiza, das que fixemos promesa de nos ocupármonos n'esta sección.
Pra espresala vellice d'unha cousa, traí de Galiza as seguintes comparanzas:
Vello coros camiños (dicese tamén en Fran» cés) como modo d andar com'a primeira camisa com'o caldo de berzas
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3571/35713bf6-e1dd-4fab-a627-563b2eeaacda/115717426.xml
Dr. MOSTEIRO
Médico
Odontólogo
Medicina e Cirugía da boca -- Electricidade -- Rayos X
A Clínica Dental mais completa de Galicia
Cantón Pequeno, 1 (Casa Pastor) - A CRUÑA
LUIS FÁBREGA
DROGUERIA E FARMACIA
Progreso esquina a Luis Espada
OURENSE
MERQUE VOSTEDE
Plumeiros RAFIUM
De mais dura qu'os de pruma e limpa millor
Véndense en todol-os estabrecimentos do ramo
Andrés Perille - OURENSE
Reloxeria ZENITH
Máquinas parlantes, Discos, Agullas
e Accesorios
M. Calvino
OURENSE
Sombrerería LEMUS
A mais económica de Galicia
AXINA APARECERA
HOSTIA por ARMANDO COTARELO
Sanatorio Quirúrgico
Direitores:
Manuel Peña Rey
Ginecología e Partos
José Mosquera Blanco
Cirugía geral
Especialista na gorxa, naríz e ouvidos
BODEGAS GALLEGAS PEARES E OURENSE
Viños finos de mesa: Tinto TRES RIOS. Blanco BRILLANTE. LOS GALLEGOS blanco e tinto
Macía e Valeiras, Apartado 18--Ourense
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3571/35713bf6-e1dd-4fab-a627-563b2eeaacda/115717414.xml
12
casa c'un home qu'aborrece, porque len unha granxa onde ond'apilical-as suas teorías. Despois, estas teorías vanlle dando resultado a todol-os granxeiros da bisbarra, agás ó seu home, todo por causa d'olgunha moura e cruel maldición qu'a rapaza trouxo ó seu home e á sua terra. Obra mais poderosa e mais tristeira qu'a outra, amostrando somentes a creencia do autor na crueldade da vida. Traxedia tan terrible e mais lan asoballante non se ve al miudo na moderna escea, fora de Rusia - d Mac Greevy.
Veñen logo tres traxedias políticas, inspiradas coma outras de Yeats e de tantos outros, na loita pol-a liberdade da Irlanda: *Patriots, The Dreamers (1) e The Lost Leader (2). Solo que Lonnox Ribinson é o poeta dos fracasados, o poeta das desfeitas, de cole dinas da piedade dos homes de curazón:
Continuaráse
(1) Os soldados.
(2) O Xefe perdido.
ENCOL DA NOVELA GALEGA
Falemos da novela galega.
Mais, digamos denantes ¿qué se entende por novela galega?
Alguén pretende que a novela galega teña un marcado celme rural, un arrecendo á terras remexidas pol-o legón, ou pol-as guelfas do arado, á braveza de toxo, á estrume. ¿E por qué non ha poder sere delicada como unha fror de pazo señoril? ¿Ou por qué non ha de nos amostrar a vida que hoxe boliga nas nosas vilas e cidades?
Outra tendencia recraman alguns críticos, ou criticastros, enchendo moito a boca coa verba: *Universalismo*.
¿Universalismo? Mais ¿cál é o universalismo na novela? Pode ser unha obra universalista porque trate asuntos, tipos, ambiente, alleos á Galicia. Pódeo sere porque presente temas que igual desenrolo e interés adequririan escritores en galego e desenvolvidos no ambiente do noso pobo que no de calquera outro estranho á ele.
No fondo do que queren uns e outros non acabamos de ver claro e definido un pensamento. Coidamos que todos andan un pouco fora da realidade.
Para nós será universalista unha novela cando a sona d'ela sexa tan grande que a obra traspase as fronteiras.
Se temos en conta, como di Veron, que a arte espresiva descansa na simpatia, pinta as emocións, sentimentos e caracteres balxo unha forma artística, amostra o interés particular que o home tómase pol-o home, o ouxeto principal é o mesmo home, e o estudo dos seus sentimentos accidentaes ou permanentes, das suas virtudes ou dos seus viclos debe ser na novela o de mais importancia, ben sexa este home do agro ou da vila; da homildade labrega ou da hirl xente obreira; de nobre alcuña ou da grolesca e tráxica crase mela.
Tamén Taine, dispois d'ensaminare a natureza da obra de arte e d'estudare a lei da sua produción, enuncia=a d'este xelto: *A obra de arte está determinada por un conxunto que é o estado xeneral do espírito e das costumes ambentes*.
Estas valiosisimas opinións confirmanos na nosa maneira de pensar encol da literatura romancesca galega.
O ruralismo é, indiscutiblemente, unha parte importantísima da vida galega; mais non é toda a vida galega. D'outra banda, se todo canto se escribe en galego fose ruralismo, afincariamos mais no pobo a creencia, xa enraizada d'abondo, de que a nosa fala non serve mais que para as contadas necesidades da vida rural e se non presta para as relacións vilegas ou de xente ben criada. Fariamos descasi unha obra