Artículos

¿Fada ou quimeira ? ¿vixilia ou sono? por Figueroa, Juan Armada y Losada , Marqués de Ano I Número 3 (1920); p 1-2

Unha carta de Leonardo Coimbra a Vicente Risco. por Coimbra, Leonardo Ano I Número 3 (1920); p 3-4

Galizia céltiga por Risco, Vicente Ano I Número 3 (1920); p 5-14

Letres catalanes. Angel Guimerá, poeta por Garcés, Tomàs Ano I Número 3 (1920); p 14

Letras irlandesas por Risco, Vicente Ano I Número 3 (1920); p 15-16

Conto sinxelo por Losada Diéguez, Antón Ano I Número 3 (1920); p 15

Archivo filolóxico e etnográfico de Galizia por Nogueira Fabello, A. Ano I Número 3 (1920); p 16-18

Os homes, os feitos, as verbas Ano I Número 3 (1920); p 18-20

Páginas

Año I Número 3 - 30 diciembre 1920 - Copia dixital

Páginas 2 de 30

Número publicación

Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano I Número 3 - 30 decembro 1920

Descargas

Va a descargar los ficheros del grupo Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano I Número 3 - 30 decembro 1920 en formato PDF (versión imprimible)

Seleccione para descargar:

El documento entero (30 páginas)

Una selección Desde página hasta

Descargar

El esquema METS es un estándar para la codificación descriptiva, administrativa, estructural y de metadatos respecto a los objetos dentro de una biblioteca digital, expresado mediante el lenguaje de esquema XML del World Wide Web Consortium. El estándar se mantiene en la Red de Desarrollo y Oficina de Normas MARC de la Biblioteca del Congreso, y está siendo desarrollado como una iniciativa de la Biblioteca Digital de la Federación.

Exportar

Ano I Número 3

Título	Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano I Número 3 - 30 decembro 1920
Idioma	Gallego
Notas	Reproducción electrónica. Santiago de Compostela: Biblioteca de Galicia, 2009
Tipo de publicación	Publicacións seriadas

Formatos de descarga

Exportar

Descargar en formato Linked Open Data / EDM 5.2.8

¿Quién participó?

Risco, Vicente

1884 - 1963

Garcés, Tomàs

1901 - 1993

Nogueira Fabello, A.

Figueroa, Juan Armada y Losada , Marqués de

1861 - 1932

Losada Diéguez, Antón

1884 - 1929

Coimbra, Leonardo

1883 - 1936

6b5a85a6-9a03-4e59-a2b4-2857c573b256

¿Qué otros autores fueron coetáneos?

d4aceb71-3fb0-4975-9ab5-4af83511f62b

¿En qué otras publicaciones participaron estos autores?

¿Qué materias trata?

Prensa

Ejemplares físicos

Biblioteca de Galicia	Signatura: Public. 5 — NOTAS: Anotacións manuscritas nalgunhas contracapas. Comprende: Ano I Número 3 - 30 decembro 1920 Formato ePub Versión PDF

Tanto la transcripción de los textos (OCR) como la identificación de las entidades mostradas se han realizado mediante inteligencia artificial. El resultado puede contener errores acumulados en ambos procesos; conviene verificarlo contra el facsímil original. Más información[aquí].

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2c/2c70/2c70b739-2ef7-40c9-a0b6-9eccc956c3e1/115715022.xml Cisnes Salvaxes en Coole (1918). Debémoslle tamén esceas de fadas: A Terra do Deseo do Curazón. Enfín, pubricou un volume de folk-lore: O Solpór Céltigo 1895 e 1902, folk-lore vivo, coMido do bico do mesmo pobo. Eu agardo dar logo algús d'izes contos: Nósa Señora dos Outeiros, Un curazón sofrido ou pol-o menos certas meditacións: Queixas de Escoceses por ter aguado o cardutere das suas fadas, A veira do camiño, ond'o poeta louba a arte popular á que chama «a máis vella das aristocracias do pensamentos. A poesía de Yeats é sotíl e fonda, chea da vaguedade céltiga; é coma se dixéramos un lirismo xordo e bretemoso, do que a beleza non salta ó pirmeiro ollar, com' as fanfarrias sonorosas d'un Carducci ou d'un Ruben Dario. É cousa interna que fala baixiño e doce, de cousas familiares. Lembra o tono gris da elexia a John Moore da nósa Rosalía; lembra algunhas cousas de Rodembach, y-outras de Francis Jammes. Tal impresión nos deron os poemas que coñecemos. Ánque non-os gustan as traducións, damos elquí unha. «A Espranza y-a Lembranza teñen unha filla —di Yeats—y-o seu nome é Arte. No esprito do poeta, arte é o poder d'evocación que nos fai sensibles a outros mundos. Il mesmo trouxo antre nós a nazón das fadas, y-a sua inspiración non toma senon de fontes irlandesas. Non embargante, os seus poemas están compostos en lingua inglesa, máis n-unha métrica tan fleisibel y-un tal acento musical, qu' algús dos seus críticos poderon comparalo con Verlaine. Pode ser que sexa o meirande poeta de lingua inglesa na hora actual—di Maurice Bargeois. Yeats é un poeta europeo—di pol-o seu lado Mile. Lichnerowicz—. Por il, o Celtismo entrou na gran literatura.» TO AN ISLE IN THE WATER Medrosa, medrosa do meu curazonhe no craror do lume pensativamente, móvese no lonxe Ela trai os platos E deisaos na mesa... A unha isla na y-auga Quixera ir co-ela. Ela trai as luces y-o sobrado aluma medrosa na porta, medrosa, ás escuras. Medrosa cal lebre medrosa é sinxela A unha isla na y-auga Quixera ir co-ela. W. B. YEATS ARCHIVO FILOLÓXICO E ETNOGRÁFICO DE GALIZIA Reportorio de refrás pra todol-os meses do ano (RECOLLIDOS POR ANTÓN NORIEGA VARELA E COMPRETADOS © OS PUBRICADOS POL-O SEÑOR MACHADO Y-ALVAREZ NO TOMO IV DA «BIBLIOTECA DE LAS TRADICIONES POPULARES ESPAÑOLAS», QUEN OS TOMOU DA «GRAMÁTICA GALLEGA» DE SACO Y-ARCE) Xaneiro Xaneiro, xiadeiro. En Xaneiro mete o obreiro, antes na sebe que na parede. En Xaneiro nin galgo leboreiro, nin falcón perdigueiro. En Xaneiro vaite a outeiro: si ves verdegar pont'a chorar; si ves terrexar pont'a cantar. Picoreiro súbete ó picouto, e si no mes de Xaneiro veres verdegar, bótate a chorar, e si os ves queimadas, ponte a bailar. Por San Antón a galiña pón. Febreiro Febreiro, cabriteiro. Febreiro, cebadeiro.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2c/2c70/2c70b739-2ef7-40c9-a0b6-9eccc956c3e1/115715010.xml desenvolvemento da sua civilización. Tal foi o resultado das guerras viriáticas e das Galias. Logo, a constante presión do Imperio, impoñendo militarmente a romanización, e mais despois, as invasións dos pobos xermánicos, foron arreconchegando ós Celtas nos estremos máis occidentais da Europa, nas illas y-on'd a terra europea mais se mete no mar Atlántico: Irlanda, Gales, Cornuall, Bretaña, Galizia... Eli ficaron isolados y-hastra con pouca comunicación antr'iles mesmos. O Druidismo, esencia espiritual da sua civilización, perseguido cruelmente pol-o Imperio Romano, chegara a desaparecer das terras céltigas continentais. Porén, o Druidismo conservárase nas Illas Británicas, e na Edá Media tivo a sua expresión na poesía dos Bardos. As loitas de defensa contr'os anglo-saxós, deron nacemento á grande epopeia da Táboa Redonda que traguía drento un novo espírito celto-cristián, que pol-o século XII principia a s' espallar pol-a Europa. Gaña Francia, Galizia e Portugal, y-a fis da Edá Media tiña xa transformada por completo á ruda sociedade feudal, que os xermánicos tiñan posto en lugar da sociedade burocrático-militar dos romanos. Era o espírito cabaleiresco, unha concepción da vida na que ainda non afondaron bén os pensadores, e que enche as leendas do Rei Artús e do noso Santo Graal,(1) ás que os hespañois chamaban Materia de Bretaña, e que, co famoso pseudo-Turpin, comuniconse á literatura hespañola pol-os tradutores e imitadores do libro galaico-portugués d' Amadis de Gaula (2) As ideas cabaleirescas debe a Europa a noción da honra e mais do respeito á personalidade do home. Todal-as ideas modernas veñen d' ehi. Derradelramente, hoxe, os pobos céltigos entran n-unha nova época da sua vida. Revóltase Irlanda; Bretaña e Galizia escomenzan a rebulir arelando a reivindicación da sua personalidade. É un feito estórico. É un feito estórico que pode traguer atrás d' il moitas cousas, que pode cambeal-a dirección que leva a civilización europeia nun senso moito mais espiritual, moito mais conforme coa dignidade da especie humana. O entraren os pobos céltigos outra vez na vida autiva da estoria, sinifica dende logo o definitivo desprazamento do centro de gravedade do mundo, (1) É moi curiosa a opinión que fai derivar-o nome de Galizia (Ostizia) do Cáliz ou Graal que figura no escudo d' armas do noso antigo Reino. (2) O cervantismo fixo perder-o creto do tal xeito ós L& bros do Cabaleiros, que á atención dos homes cultos arredores d' eles, cando tanto porvelto so podería sacar do seu estudo, se se tiraran d'ise prexuleío que a platitn do esprito castelan, aliada co clasieismo, boton riba d' eles. do Mediterráneo pr' ó Atlántico, e tamén o fin da civilización latina y-o abrirse unha nova era, fóra dos cálculos dos polítecos e dos sociólogos. Antr' os fautores qu'arestora rebulen na Europa, iste espertamento dos pobos céltigos pode parecer o mais cativo y-o que menos resultados pode traguer. Os qu'esi pensen, engánanse ben... Eis a sinificación do Celtismo na Estoria d' Europa. Ora, na nacionalidade galega sinífica a superioridade indiscutibel da nosa Raza sobre das razas morenas euroafricanas da Iberia, e pol-o tanto, a inxusticia de que sexamos domeñados e gobernados por iles. Sinifica a nosa potencialidá de crearmos valores culturais e sociais propios nosos, e pol-o tanto, o noso direito a termos un valor internacional, y-a inxusticia de que sexa Castela quen leve por nós a voz no mundo. Sinifica que, quitando Portugal, non temos verdadeiras afinidades étnicas con ningún outro pobo d'a Península, y-en troques, témolas moi grandes c' outros pobos europeos: con Irlanda, coa Bretaña, con Escocia, con Gales; que somos elquí un pobo aparte, que as tradiciós hespañolas das glorias de Castela, do Arabismo, do Século d' Ouro, da Mística, non son nosas, nin están no noso ser, ni-nos podemos encariñar co’ elas. Sinifica o noso direito á autonomía política y-á soluta independencia no que toca á cultura. Vel-ehi está o porque os estoriadores galegos, os Verea y-Aguiar, Vicetto, Saralegui, Murguía, Villaamil y Castro, Tettamancy, Maciñeira, Fernández Alonso, Amor Meilán, teñan sempre empeño en pór de manifesto a gloriosa ascendencia céltiga do pobo galego. Porque ises homes, coas suas pacienzudas e piedosas investigacións, foron e son, anque algús cecais non se decaten d' elo, os creadores da concencia nacional galega. II As poboacións pre-céltigas da Galizia Fundándose nos testos d' Herodoto, Hecateo de Mileto e mais Avieno, os mais dos estoriadores non galegos, poñen a entrada dos Celtas na Península Ibérica orredor do ano 500 enantes de Xesucristo. Inda que non teñamos esta afirmación por indiscutibel, ela ponnos no caso de termos que mirar cales poderon ser as poboacións de Galizia enantes da chegada dos Celtas. Murguía, recoñecendo ter habido poboacións pre-céltigas na noea Terra, dáns por inteiramente descoñecidas, afirmando que d' elas,

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2c/2c70/2c70b739-2ef7-40c9-a0b6-9eccc956c3e1/115715019.xml NÓS Pouco despois do saco de Delfos, unha das bandas pasou o Ponto Euxino e invadiron a Asia Menor, onde fundaron en Frixia e Capadocia o reino de Galacia, e loitaron cos reis de Pérgamo, Atalo I y-Eumenes(1). Tito Livio di que, cando foi da primeira invasión céltiga na Italia, un exército celta rubiu ó Norte, cara á selva herciniana, debendo atopar cos Xermanos. Dottin di que non se sabe s'os Celtas someteron ós Xermanos, pro que, moitos séculos máis adiante, atopábanse no centro d’Europa pobos céltigos, coma os Volcae Tectosagos, os Gotinie Boi de Bohemia (2). O imperio céltigo Tal foi a expansión dos pobos céltigos na Antiguidade, que colleu, como se vé, moita terra. Frente d’ela, ibase formando a potencia en algún tempo incontrastábel dos romanos. Ora, non se sabe s’o imperio céltigo chegou a ter nalgún tempo unha unidade política imitante á dos seus rivais do Sul. Tito Livio (V. 34) relata a lenda seguinte: "No tempo de Tarquino o Vello (616-578 enantes X. C.), os Celtas ocupaban a terceira parte da Galia, e antre eles eran os Biturigios os que domeñaban, sendo o seu rei Ambigatus, rei dos Celtas todos. Ambigatus era poderoso pol-a sua virtude, e pola prosperidade do seu pobo. Mais eran tantos os homes que tiña, que lle era difícil gobernar a tantos. Entón quixo dar saída a tanto abondo de xente, e pra elo puxo ós seus sobriños, fillos d’unha irmá, Belloveso e Sigoveso, ó frente de dúas expediciós, qu’irían onde indicaran os deuses. A Sigoveso tocoul’ a selva Herciniana, ya Belloveso, Italia. Belloveso levou consigo Bituriges, Arvernos, Senones, Eduos, Ambarros, Carnutes y-Aulerces. Atravesaron os Alpes, y-apoderáronse da Galia Cisalpina, onde fundaron a Mediolanum. Logo viñeron novas invasións de Cenomanos, Salluvios, Boios e Lingones, pobos céltigos, que non pasaron o Apenino cara ó Sul, mais os Senones, últimos que chegaron, ises, si, e foron os qu’ atacaron a Clusium y-a Roma..." Esto que conta Tito Livio, leva a supoñer s’o rei Ambigatus chegou a xuntar baixo do seu mandado todol-os países conqueridos pol-os Celtas, ou si polo menos, formouse órredor d’il unha lenda com’a de Carlomagno... O que conta Tito Livio supón dúas invasións dos Celtas en Italia, unha no ano 600, outra no 590 (data esta derradeira ademetida por Dechelette pr’ó saco de Roma). Mais coma Tito Livio di ó falar (1) Dechelette, loc cit. (2) Dottin, Massel, pax. 481. do sitio de Clusium pol-os Celtas en 390, qu’ era a primeira vez qu’os Bárbaros entraban en Italia e s’ atopaban cos Romanos, contradicese consigo mesmo, e mais cos datos de Polibio, qu’ están apoiados por testos de Plinio, Diodoro Siculo y-Apiano. D’eiquí que Salomón Reinach dea coma inverosímile, o que di Tito Livio sobre da expedición de Belloveso(1). Non coñecemos o traballo do insigne investigador francés (a quen temos, non embargante por un verdadeiro hipercrítico), mais, si tivéromol-as fontes de que se valeu Tito Livio (que Dottin e Reinach supoñen fosen tres libros perdidos de Cornelio Nepote y-outra obra de Timagenes) cecais nonos parecera tan inverosímile. De todol-os xeitos, esta tradición (cecais d’orixe druídica) supón a concencia de Raza nos Celtas, y-unha sorte d’unidade moral ante’ os pobos que formaban o inmenso imperio d’esa raza gloriosa. Decadencia dos Celtas O poder dos Celtas non foi duradeiro. Iles chegaron a domeñar toda a Europa Central y-Occidental, a espantar á Italia, á Grecia y-á Asia. Mais a potencia que se lles puxo de fronte era rexa y-estaba fortemente organizada. Os Celtas eran, coma despois foron os Xermanos, unha potencia guerreira; non eran unha potencia militar. O avance metódico das lexións romanas foi facendo recuar ós Celtas, impoñéndolles provincia por provincia a súa domeñación. Na Hispania, os Celtíberos foron domeñados pol-os Cartaxineses antre 238 e 219. En 201, despois da segunda guerra púnica, á domeñación cartaxinesa, seguiu a Romana. Galizia, domeñada polo Cónsul Décimo Junio Bruto, en 133, logo por César, foino d’ un xito definitivo despois das guerras cántabras, na xornada do Medulio(2). Na Galia Cisalpina, os Senones foron sometidos en 283; logo tocoulle ós Boios y-os Insubres, y-en 191 os romanos eran donos de toda ela. A Galacia, domeñada en 189 por Manlio Vulso, foi declarada provincia romana vintecinco anos antes de Cristo. En 129 foi conquerida a Iliria. Chamados pol-os gregos de Marsella, os romanos invadiron e conqueriron a Galia Narbonense no século II enantes de Xesucristo. Logo viñeron antre os anos 58 e 50 as guerras das Galias, cos trunfos de Xullo Cesar, quen no ano 50 fixo rendir diante d’Alesia ó heroe galo Vercin- (1) Dechelette. 06 cit. pax. 173 e Dottin, Massel, paxines 4 b, e segs. o af. (2) Vid. Murguía Historia de Galicia, t. II.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2c/2c70/2c70b739-2ef7-40c9-a0b6-9eccc956c3e1/115715025.xml NOS lladas n-as suas páxinas: «... o homem é, simplesmente, o grau mais elevado da evolução dos organismos animais e as sociedades humanas um produto natural, a evolução última das sociedades animais (páx. 37)». «O homem é o produto do ambiente. Nele se forma, nele gravita, nele aje, em conformidade com o que nele ve e sente. É, por tanto, um irresponsável, porque não é livre (páx. 28)». «... O crime... é todo ato humano lesivo, que vae encontro as normas que a sociedade adotou para sua defesa (páx. 82)». «O acto condenável..., desponta, vive e manifesta-se, com toda a evidência, até real conseqüência, como resultado certo das forças heterogêneas num ambiente apropriado, que impelem e poem em movimento a achacosa constituição psíquica do delinquente e que originam aquela particular forma anti-social que o caracteriza (páx. 91)». «...O vício social é a cratera do crime, a atmosfera onde este depara as condições mais elementares da sua vitalidade e reprodução (páx. 89)». «...O criminoso é uma anormalidade originária do meio social (páx. 1)». «...Delinquência é sinónimo de doença (páxina 69)». «...Os crimes diminuem a medida que a educação e a instrução se alastram poderosas e, portanto, por meio desta profilaxia inteligente e necessária, desapareceriam, como as graves epidemias do passado (páx. 112)». N-a páxina 46 fala do «predomínio aviltante da força sobre o direito natural»; e n-a 147 califica os tribunais de «jures de o mais espantoso absurdo».—A. N. ÉTUDES SUR EUGÈNE MONTFORT par LE CARDONNEL ET PIERRE LIÈVRE, Paris, Bibliothèque des Marges, 1920. Temos recebido um quaderno publicado na biblioteca de Les Marges, com dois estudos, um de C. Le Cardonnel y-outro de P. Lièvre sobor da personalidade do ilustre diretor d’aquela publicação Eugène Montfort. A personalidade de M. Montfort é bem sinificada na moderna literatura francesa. O solo nome d’il representa uma volta à tradição francesa clássica, um movimento contra do estranheirismo da época simbolista, o despertar d’un longo sono que os editores protexiam, e qu’ameaçava fundir pra sempre n-an metal brilhante o bo nome da literatura francesa. D’ino da maor louva é o esforço de Montfort e demais companheiros do movimento. A veira de Maurice Leblond, Saint Georges de Bouhelier y-outros, trabalharam Montfort no «Colexio d’Estética» e fundou o Naturismo (ou sexa a volta à sinxeleza tradicional) seguindos, entr’algús mais: Charles Louis Philippe, Louis Lumet e Paul Adam. O estudo de Le Cardonnel está dedicado a faguernos uma crítica moi atinada das novelas que ten publicado M. Montfort, e pón de manifesto o seu romantismo nas primeiras obras y-o da sua última época, que fai dizer a Le Cardonnel: «... que si leurs sentiments sont romantiques, les drames qui en naissent ne sont pas racontés romantiquement.» E logo di: «Le principal intérêt de ces romans est dans leur psychologie intimement liée à l’action.» Porque M. Montfort viaja e desenvolve os seus dramas nos sítios onde esteve, sem nos fazer descrições pesadas da paisagem, que leva a livros aparte, sendo o viajero crítico o novelista ou. O estudo de P. Lièvre abarca mais a personalidade de Montfort, pro não é tão interessante com-o de Le Cardonnel. Di menos, pro é também dino de leitura.—L. G. S. LETRAS E ARTES GALEGAS Uma lembrança saudosa à memória d’Eduardo Neira Mármol, coração generoso e bom amigo, engenho que principiava a s’amostrar nas nossas letras c’um jeito pessoal e muito novo, quando se foi para sempre d’ entre nós. Eduardo Neira, que foi dos nossos c’o La Centuria, seria-o também agora. Em NOS houbera-se espalhado o seu engenho, enxebremente gallego, xiquera se tivera escrito as suas primeiras cousas em castelhano, e nas nossas páxinas houbera madurado em frutos definitivos. O escritor e o amigo, seja a nossa lembrança saudosa. Nóso companheiro o pintor Farruco Lamas foise a Madrid. Vai estudar os vellos mestres do Museu do Prado y-a fazer conhecimento c’os qu’agora trabalham por alá. Os seus amigos e companheiros de NOS e da «Mocidade galeguista d’Ourense» despediram-no c’uma comida íntima no Hotel Miño, onde tudo foi a sinxela cordialidade dos que comparten o sagrado ideal do renascimento da grandeza criadora de Galiza. Lamas voltará logo a estar connósco e cecais moi pronto ha de dar a coñecer na nossa Terra as suas obras, das que hemos oferecer-as primícias ós leitores de NOS. Tamén Castelao, marchou pra Madrid, de paso pra Europa. NOS receberá de cota novas suas. Vai cheo d’ansias d’estudo e de traballo. Voltará ainda máis aceso no amore á sua Terra, y-armado de novas armas pra lle dar eterna glória. E non s’ha sentir por aló moi lonxe d’ela. HERMES, revista del País Vasco Bilbao, Noviembre, 1920. Conhecemos esta revista qu’oxe está moi aumentada, amostrando a un tempo a potencialidade mental, y-a potencialidade económica, mais também o entusiasmo nacionalista d’aquil gran pobo. D’iste número debemos mencionar um artigo d’Eroa Pound, do qu’algún día temos mentes de sacarlle punta, y-a moita e boa informação artística e musical que ven no artigo Notas musicales desde Londres de Marcos Jesús Beltrán, no titulado Alrededor de una Exposición por A. de la Sota e nas notas de Crisanto de Lasterra. Trai reproduções de cadros de Gustavo de Maestu e de Echevarría.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2c/2c70/2c70b739-2ef7-40c9-a0b6-9eccc956c3e1/115715013.xml NOS Hiperbóreos estaban no pais do ámbare, á veira do mar Báltico, e tiñan coma divisa ou coma totem, un cisne, do que o culto iba xunto co culto do Sol. Pois iste mesmo culto do sol e do cisne, era prauticado pol-os Ligures: dos Ligures recibían o ámbare os pobos mediterráneos, e son moitol-os escritores antigos que din que o ámbare se colle no país dos Ligures. D'eiquí que non fose descamiñado A. Bertrand cando considerou ós Ligures y-ós Hiperbóreos ou Celtas com' unha mesma raza (1). Téñase en conta que o cisne volve aparecer na Edá Médea, nas leendas céltigas, especialmente na do Cabaleiro do Cisne (Lohengrin) e G. Poisson recoñece no cisne de Lohengrin, ó totem ou cisne solar dos Hiperbóreos. Ó tempo que demostra a orixe puramente céltiga da leenda de Lohengrin (2). Todo iso hai en favor da identificación dos Ligures cos Celtas, millor dito, de podelos considerar coma do mesmo grupo étnico. Endebén, por relativa que sexa a identificación, non deixa de ter serias dificultás, principalmente, na arqueoloxía, e logo en outros datos, po-lo que Dottin e Dechelette, ant' outros, son nemigos d'ela. Kymris Tocantes a unha suposta invasión da Galizia polos Kymris, coma pobo distinto dos Celtas, ocurrida ant' os séculos IX e VI enantes de Xesucristo, é cousa que se ven repetindo dos ús ós outros, por caxeque todol-os estoriadores galegos. Os Kymris tiñan coma insignia totémica un dragón ou unha serpe, e d'iles virian as toponimias compostas co-as raíces: Cam, Camb, Cambr, Cim, Cimbr e Cron (Crown, Cren) coma Cimbro, en Sequeiros (Quiroga); Crin, en Villares de Trasparga; Camba, en Jove, Orol, Chantada, Caldelas; Cambra, Cambrelle, Cambrelle, Cambrás, Cambre de Carballo etc. Serían tamén os introdutores da ofiolatría en Galizia (3). Os estoriadores galegos, agás de diferenciar ós Kymris dos Celtas, confúndenos cos Cimbros. García de la Riega, a maores, di que os Kymris son os Cimmerios escitas do mar d'Azof. Coma caxegue todal-as conxeturas aventuradas y-acomodadas ós seus prexulcios, do autor da Galicia Antigua, esta áchase lonxe das concrusiós da crítica moderna. Dottin (4) demostra que a fonética oponse á (1) Al. Bertrand, La Gaule avant les Gaulois, 2ª ed., pax. 247. (2) G. Poisson, L'origine celtique de la légende de Lohengrin. Extrait de la Revue Celtique. (3) Amor Meilán, Historia de Lugo, pax. 32, e Celso García de la Riega, Galicia Antigua, Pontevedra, 1904, pax. 92-98. (4) Manuel, pax. 23. identificación dos nomes Cymry e Cimbri. Cymry, nos tempos romanos, houbérase dito Combroges e non Cimbri, e todo nome céltigo que principia en C, ten que principiar en lingüoa xermánica en H, asegún a lei de Grimm. César, Strabon, Tácito e Plinio dan ós Cimbros coma xermanos. E Kymri era o nome que levaban os Celtas do país de Gales na época da invasión dos Anglosaxons. Pra Amadeu Thierry y-Alexandre Bertrand, os Kymri eran unha das dúas grandes ramas dos Celtas primitivos. Po-lo que toca ós Cimmerios, tampouco hai relación ant' iste nome y-o dos Kymris, coma teñen demostrado Zeuss e d'Arbois de Jubainville (1). Dottin (2) di que Posidontos, Strabon, Diodoro e Plutarco, supoñen que a verba Cimmerios pode sela forma grega do nome dos Cimbros, o que, lonxe de nos levar a tér ós Cimmerios por antepasados dos Celtas lévanos a asegurar que son raza distinta. Iberos As etimoloxías vascas e ibéricas de García de la Riega non resisten á crítica. Pra ser feita por un home que non tiña unha gran preparación, a Galicia Antigua repersenta un esforzo considerabel. Tamén revela unha grande inxeniosidade posta ó servizo do partípris que no caso de Don Celso, era de s' arredar do criterio dos máis e de li' emendala-a plana ó insine Murguía e quitarll' o ereto que tan ben gañado ten o vello Mestre. Tamén ó esprorador do monte Santa Tecla, Don Inacio Calvo, dalle por dicir que aquelas ruinas habitounas "una raza fuerte, trabajadora, sencilla, cuyos individuos se llamaron primero aborígenes, luego iberos, luego hispánicos y ahora gallegos". Tal di na sua pouco documentada memoria das esprora (3). Di, moi afonto, que non transixe n-esta sua opinión. E un xeito moi fácil de botar por terra todol-os estudos feitos sobre da Hispania primitiva. Amor Meilán, na Historia de Lugo, acolle tamén a posibilidade d' unha colonización ibérica na Galizia protoestérica. Nada máis lonxe do evidencindo pol-os estudos modernos. Os Iberos, pobo hamiteco, de raza lybio-bereber, ou eurafricana, estendido dende tempo moi recuado pol-as costas do Mediterráneo occidental, non aportaron por esta Terra endexamais coma pobo inmigrante e colonizador, polo xeito dos Celtas. Os estoriadores e xé- (1) Dechelette, Manuel d'Arch. préhist. celtique et galloromano, t. III, pax. 558-561, nota. (2) Manuel, pax. 23 e 24. (3) Citada n-unha nota de mais enriba.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2c/2c70/2c70b739-2ef7-40c9-a0b6-9eccc956c3e1/11571509.xml GALIZIA CÉLTIGA A Don MANUEL MURGUIA, respeitosamente I A sinificación do Celtismo Imos tratar ejquí, por razós d' oportunidade estórica—xa que os pobos céltigos seica queren vir de nóvo á autualidade—da época mais escura da Estorla de Galizia. N-un falar sinxelo, es: quemático, y-empregando as menos verbas que se poida. Enantes d'entrar na materia, faremos unhas breves consideraciós. É o conto que non hai estoriador serio de Galizia que non poña na raza celta o fundamento da nósa nacionalidade, e non hai escritor nazonalista que deixe de procramar baruda y-orgulosamentes a orixe céltiga do pobo galego, hastra com' unha bandelra de revolta. Compre, pol-o tanto, por en craro a sinificación do Celtismo na Estoria d' Europa, e mais a sinificación do Celtismo na nacionalidade galega. Ora, os Celtas son pobos de raza e lingoa indoeuropeas, estabrecidos no Centro y-Oeste da Europa, na que propagaron, na Antiguidade, as civilizaciós de Hallstatt e de la Téne, e na Edá Media, o esprito cabaleiresco. Os estoriadores e xeógrafos gregos e romanos, siñálanos cos nomes de Celtas, Galos e Galates, e c’ outros nomes que desiñan as deferentes naciós, coma Belgas, Britanos, Galaicos, etc. Con unidade políteca ou sin ela, os Celtas chegaron a constituir, no século vi antes de Xesucristo un imenso Imperio que s'estendía, dende Coimbra deica Cracovia, por toda a Europa Central, Atlántica e Hiperbórea, incluído o Norte d' Italla y-unha parte da Asia Menor. Iste poder céltigo precedeu ó de Roma. Os Celtas, pensan moitos autores, qu' estiveron en posesión de todal-as comunicación por terra co Oriente e coa India. Antr’eles, unha caste que s' imita moito á dos Rishis da época védica, os Druidas, eran os depositarios d'unha vella tradición relixcea e filosófica, ques’ ache moi perto do Orlismo, do Pitagorismo e das dontrinas indas, e que supón unha mol antiga sabencia, superior en ben cousas á do mundo mediterráneo. A cultura materíal dos Celtas, polo que podemos enxergar pol-os restos descobertos nos enterramentos, nos oppida, nas citanias, non era en moitos aspeutos inferior á dos mediterráneos, e do sen estado social non temos noticias estóricas d'abondo pra xusgarmos de si non chegaron en algures á un desenvolvemento políteco coma o de moitos Estados gre gos, y-4s que temos veñen dos seus nemigos, que tenderon sempre a presentar coma bárbaros ós pobos que non participaban dasnacultara. Por iso, hoxe, son moitol-os autores que, tirándose d'aquil prexuicio herdado do escrusivismo grecolatino, e fundados en inferencias estóricas de moito peso, sosteñen que os Celtas tiñan chegado, orredor do ano 500 antes de Xesuserito, a estabrecer do Ponto Euxino ó Atlántico a sua hexemonía inteleutual, industrial e comercial, agús da hexemonia políteca qu'exercían sobre toda a Europa non mediterránea. Hai quen dí que a Civilización latina debe a sua supremacia a ter recollido, agás das esencias da cultura dos gregos, a considerabel aportación da dos antigos Celtas, igual pol-o menos á d' aqueloutros. Non embargante, os Celtas da Antiguidade achábanse ainda nos comenzos d’unha civilización que houbera sido a nósa, entroques da grecolatina, si as condiciós especiáis da vida n:-aquiles tempos non fixera polítecamentes mais favorabel a posición dos pobos mediterráneos, o que favorecen ó Imperio Romano pra poder asoballar ás nacións céltigas, detendo o

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2c/2c70/2c70b739-2ef7-40c9-a0b6-9eccc956c3e1/115715024.xml NOS 18 San Migueliño das uvas maduras, tarde vés e pouco duras. San Mateu, vindima ta, vindimarel eu. Outono San Simón (9 de oct.) apreta o baldón. San Martiño, ou Santos Hastr’o San Martiño, inda pinga o ramalliño; despois d’o San Martiño, fame e frío. De Santos a Nadal, o inverno caroal. Despois de San Martiño, deixa a auga e bebe o viño. Día de San Martiño (11 de Noviembre) proba o teu viño. Por San Andrés, toma o porco pol-o pe. Por Santa Erea toma os bois e semea; por San Martiño nin fabas nin liño. Natal, ou Nadal Menos de sete natales, n-alabes nin desalabes. Día de San Nicolao, está a neve de pao en pao, e sinon no chao. Si non chega pra Santa Lucía, chega pra outro día. Anaco d’ unha cántiga dos Santos Reis (CANTADA ISTES ANOS EN SAN CIPRIÁN DE VIÑAS COMUNICADA POR A. NOGUEIRA FARELLO, MESTRE NACIONAL) En Belén hay moitas festas e tocan pitos e flautas, vamos nós alá tamén a lucir as nósas gaitas. Fálame moi baixo, pétame pouguiño pra que non desperte o nóso miniño... Teño unha poliña, teño e doce pitos tamén, pra lle regalar á Virxen qu’ está parida en Belén, Fálame moi baixo, etc. Y-o miniño está nas pallas y-a Virxen está ond’ él, San Xosé tamén estaba pasmadiño de car’ él. Fálame moi baixo, etc. Os fillos, fillos dos ricos nas suas camas douradas, y-este nóso pequeniño deitadiño n-unhas pallas. Fálame moi baixo, etc. OS HOMES, OS FEITOS, AS VERBAS ALMA, sonetos de ANTONIO PEREIRA CARDOSO (Catao Vaz), Porto, 1920. Dende Camoés e Filinto Elysio, os portugueses non paran a facer sonetos, e crar está, chegaram a adequeireren unha mau de mestres pr’ ó conto. Antonio Pereira Cardoso fai belos sonetos nos qu’ un misticismo panteista, moi da Raza, cheo de vagas intuiciós d’ unha metempsicoses, que non é metempsicoses, começa a s’ espreguizar d’ un longo sono comtiano ou spenceriano no que moitas almas portuguesas estiveron afundidas... A clave d’elo cecais está n-istes dous versos: Mas dessa lucta d’ dúbia e de incerta, Nasce a visto anthérica de Deus! (Ego sum qui sum!...) intresante documento psicolóxico d’ un esprito do nóso tempo. O neoespiritualismo moderno— que tivo e tén en toda Europa, hastra manifestaciós patoléxicas—maniféstase con certo modo en Portugal. Gracias qu’ está no fondo da y-alma da Raza (saudade) mais se non quer enfrentar francamentes co cientificismo... O mundo dá moitas voltas, non hai ciclo que se non cerre e todol-os camiños pasan ó cabo por un punto ond’ a v-Alma nos está agardando, de xeito que nin sendo positivista se pode un librar de non atopala un día.—V. R. DA IMPUTABILIDADE CRIMINAL por ORLANDO MARGAL Lisboa, 1920. N-iste libro pequeno e sustancioso, libro erudito e de tésis, o notabel xurista e deputado portugués Sr. Orlando Margal libra unha batalla contr’ ó libre arbitrio... Xa temos indicado n-estas páxinas a grande influencia que tivo o positivismo no moderno pensamento portugués. Apontemos algunhas das conclusiós espa-

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2c/2c70/2c70b739-2ef7-40c9-a0b6-9eccc956c3e1/11571507.xml UNA CARTA De LEONARDO COIMBRA a VICENTE RISCO MEU QUERIDO AMIGO: Recebí o primeiro número da revista «NÓS». Magnífica! O seu artigo é, meu amigo, o mais belo hino à terra e uma perfeita concepção do verdadeiro amor religioso. Ninguém mais do que eu sentirá a verdade e a beleza desse verbo d’ amor. Aprovo inteiramente a sua teoria da lembrança e sinto em ação no seu pensamento as forças profundas que abriram a boca de Platão. Creio que Platão ande muito ignorado até d’ aqueles que profissionalmente se fazem a obrigação de o estudarem. Esquecem ou ignoram que o mundo sensível era tanto mais real quanto mais participava do mundo das ideias. Se esse mundo das ideias era a verdadeira pátria espiritual das almas, aquela pátria d’ onde elas traziam a reminiscência da verdade e da beleza, não significa isso que tal mundo seja num Espaço impenetrável e distante. O mundo ideal e o mundo sensível penetram-se e este mesmo só existe pelo que contenha d’ aquele. De modo que a reminiscência tanto pode dar apenas a forma do mundo sensível, os tipos, ou condições da Experiência, como a própria experiência do passado a integrar e dirigir na experiência do futuro. Basta que o mundo sensível participe inteiramente da Ideia do supremo Bem, para que ele seja a continuidade amorosa dum espírito que se lembra do convívio passado e inventa novas dadivas de mais pura e perfeita comunicação. O Supremo Bem de Platão, a nossa Divindade, não pode ser uma Unidade estranha à grande sociedade das almas e seres. Deus é a grande Unidade amorosa das almas que convivem. Sempre que essa convivência é perfeito acordo musical, convivemos em Deus, coincide o mundo sensível com o mundo das Ideias: tanto d’ ele participa que é a sua própria vida de compreensão e amor. Eis porque há terras que seriam céus se eternas pudessem ser. Sim; há terras onde a convivência é divina, como há terras em gritos, desarmonia e guerra. Aqui na minha região não há um animal venenoso: uma criança pode adormecer só à luz da lua sem que da sombra a espreitem gulas sinistras. A água é fresca e pura, a erva murmura canções de água escondida e sobre ela, insetos inofensivos realizam seus esponsais. Mais além—a caminho de Traz-os-Montes—já se oculta o veneno de más vontades elementares que defendem a fealdade da sua peçonha, as águas mortas marcam a região infernal do paludismo.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2c/2c70/2c70b739-2ef7-40c9-a0b6-9eccc956c3e1/115715021.xml CONTO SINXELO Conocin ó máis forte boxeador do mundo, Samuel Kupper. Tiña vinte e dous anos, máis forte que fora Jeffries nos seus bos tempos e con máis xeito que Johnson. Ganara xa o campionato mundial de pesos medeos e d'un día a outro iba a loitar c'o vello campeón de pesos grandes. Era fixa a súa vitoria. O vello campeón xa recibira o consello de Ho dar sin loita. O día d'a loita, n-o ring, Samuel Kupper veu diante de sí a un ardente rapaz de óllar duro e grande estatura. Kupper non tremeu. Era máis forte y-ó pouco de loitar recoñecen confiado a súa superioridade. Alexis Karbin loitaba con todo o seu fogo, brincando e batendo sin parar. Canso xa, chegou o istante en que os puños de aceiro de Samuel Kupper iban a mallar a eito n-as meixelas e n-o peito do rapás ruso. Encollido, esperaba o golpe... y-estonces Samuel Kupper veu n-aqueles óllos o óllar de tristura do vello que petara na súa porta y-a loita de desesperación e d'espranza d'a mociña, e lembrouse da sua granxa, ás pradeiras, o crego seu amigo, o libro santo, o vento mainiño... E baixou os brazos... Samuel Kupper descansaba n-unha granxa do Far West. Era seu amigo un crego que lía a Biblia ós labregos. Samuel Kupper oía ler unha serená soave e feiticeira do vrau: «Oíchedes que se dixo ollo por ollo e dente por dente. Mais eu, vos digo que non fagades resistencia a quen vos magoe; e si algún te ferira na meixela dereita, ponlle tamén a outra... Oíchedes que foi dito: Amarás ó teu próximo e teraslle xenreira ó teu inimigo. Mais eu digovos: Querede ós vósos inimigos, facede bén ós que vos queren mal e rezade pol-os que vos corren e calumnian...» Mainiño, o vento movía as herbas y-as froles d'a pradeira. Como un lostrego ergueuse Alexis Karbin e bateu un soilo e seguro golpe n-o peito de Samuel Kupper. Caíu no chan... Contáronse os segundos... Estaba knock-out... A xente levouse n-o aire ó ruso triunfador... Aquela noite, un vello y-unha mociña petaron á porta de Samuel Kupper. Tiñan fame e iban cansos e magoados de camiñar... Os óllos do vello eran de infinita tristura; n-os da mociña loitaba a desesperación e' unha rayola d'espranza... Samuel Kupper xa era rico, os seus fortes cotelos enfeixaran moitos billetes... O vello y-a mociña comeron, e descansaron, e tiveron diñeiro. Samuel Kupper soilo, magoado n-a y-alma, foise pr'á inmensidade d'os campos do seu Far West... Topou ó vello y-á mociña. Ampara a un, e dalle amor á outra. Inda hoxe non se decata de si foi forte ou deble, de si é un derrotado ou un vencedor. Pola mañán Samuel Kupper recibiu un aviso de desafío. Un novo boxeador ruso, Alexis Karbin, quería loitar e xa estaba en San Fran- ANTÓN LOSADA DIÉGUEZ LETRAS IRLANDESAS W. B. YEATS W. B. Yeats é agora cando principia a ser coñecido do público francés, grazas a mademoiselle Lichnerowicz, quen, no número de San Martiño pasado de La Douce France pública e traduz algúns dos seus poemas. Da nota que lle dedica Emmanuel de Thubert no mesmo boletín, sacámolo seguinte: Isolada a Irlanda no extremo Oucidente, domeñada y-oprimida cruelmente pola Inglaterra, aldraxada ós seus fillos és qu' os ingleses aleuman de salvaxes, «wild irish», mal pode fager ouvir a voz dos seus poetas no mundo literario europeo. Un irlandés—que pode qu' os seus compatriotas non teñan por seu, e con razón—fixose escoltar en Londres e logo no mundo inteiro y-adequiria celebridade universal: foi Oscar Wilde. «W. B. Yeats naceu en Sandymount, perto de Dublín, en 1865. Os seus poemas apareceron en dúas coleuciés: O Vento antr' as Cañas e Os

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2c/2c70/2c70b739-2ef7-40c9-a0b6-9eccc956c3e1/115715026.xml 20 LA DOUCE FRANCE, Octobre, 1920, Trai: un anaco de Le Poème de la Victoire, un poema cívico-internacional d'Emmanuel de Thubert.—Le Problème de l'Élite por Gabriel Brunet. O autor estudia o pensamento de Renan sobre o papel social das élites intelectuais: o seu ideal d' unha sociedade gobernada pola élite, un eco modernizado da República de Platón... Xa Plotino quixera faguer un ensaio d'ela e pediralle unha vila ó emperador Calígula, pra realizalo: Yonopolis, seica na Italia do Sur. Porque non faguel-a esperiencia no nóso tempo?... M. Brunet non acolle o punto de vista aristocratista de Renan, mais pensa qu'a élite tén unha misión d' orde espiritual: encarnal-o ideal d' unha época. Il láyase con Renan de que hoxe temos enrequentado o tesouro das adquisiciós científicas y-elaborado as máis fondas teorías sobre do home e do universo, mais elo non se pode avroveltar pr’ ó melloramento social, porque a Revolución destruiu o poder da élite, entronizando tres aristocracias: a do diñeiro, a dos funcionarios y-empregados do Goberno, e máis a dos políticos d' oficio, as que desenténdense por completo dos intreses espirituais da humanidade e viven entregadas, e deixan á masa entregada ó xogo das puixós e dos intereses da materia... Como remedio, M. Brunet propón preparar millor á élite, e inculcar na masa o respeito ós grandes homes... Cand' escomenzamos a ler iste traballo, agardábamos do seu autor algo máis radical e máis valente. Concluye c' unha timidez que deixa a un nu neve.— Un traballo de M. Thubert orredor da estatuaria clásica.—Máis adiante o mesmo autor dá conta dos estudios de M. Robert de la Sizeranne sobre da Arte alemá contemporánea. Querendo faer arte xermánica, os pintores alemás (Frantz Stuck, Max Klinger) atoparon un mestre en Boecklin, tan namorado do antigo. Buscaron o efeutismo do colosal na pintura, na escultura, na construción comemorativa (moimento de Barbarroxa e de Guillerme I por Geiger, estátua d' Arminius en Teuteburg). Nos pintores influiron os prerrafaelistas ingleses, os primitivos, os impresionistas franceses, Brangwyn, Segantini etcétera. No decorativo houbo o movemento de Darmestadt, en 1901, rechazando todal-as tradiciós (Christiansen, Olbrich, Habich, Huber etcétera, os artistas da Künstler-Kolonie) y-o de Weimar, dirixido pol-o belga Van der Velde, que misturaba todol-os estilos. Na esceografia ó realismo do tempo de Wagner, sustituye o simbolismo. M. de la Sizeranne di que non hai en todo eso nada d' alemán. Recoñece un gran progreso na arquitectura, e louba a obra macabra dos pintores (Alfred Rethel, La Mort; Klinger, augasfortes tituladas: De la Mort, Saltler, etcétera). LA DOUCE FRANCE, Novembre, 1920. A disputa antre clásicos e románticos é na Francia d' unha eterna actualidade, mais hoxe coma nunca, ench'as páxinas dos boletís. Craro que se s'afonda n-ela, resulta que n-ela está todo... Mr. François Bidet trátaa en medio-ecléctico no seu artigo Apropos de Minerve et d'autres NOS deus, anque ven a se confesar romántico. Pol-o visto iste artigo foi escrito por causa d' unha disputa iniciada por M. Julien Benda, autor d' un libro ausurdo titulado Sur le succès du bergsonisme, y-a quen seica dan en Paris certa importancia.—Unha boa gravura en pau de Saintpaul.—Unha evocación d'Edmond Pilon sobre do xardiñeiro Le Nostre.—Poemas de W. B. Yeats, o gran poeta irlandés, do que traducimos un aparte, e damol-a nota de M. de Thubert.—Nota sobre do Salón d' Outono. REFLECTOR, Madrid, núm. 1, Dobre, 1920. Boletín internacional d' avant-garde, onde colaboran moitos coñecidos nósos: Salvat-Papasseit, Montes & Segredario de Redacción. Guillermo de Torre, qu' acaba de publicar un manifesto verticalista (moito verticalismo compre, o mesmo en Madrid, ond' hai tantos sabiondos a catro patas, com' eiquí na nosa Terra, ond' ademais hai poetas e pensadores y-hastra loitadores en decúbito-supino). «REFLECTOR» trai cousas de Barradas, de Norah Borges, Gómez de La Serna, Salazar etc., photos d' esculturas cubistas de Lipchitz, d' unha compricada sinxeleza, e de dibuxos de Picasso. Trai un poema d' Isaac del Vando Villar, adicado ó máis calado, máis fondo e máis polivalente dos inxenios ourensáns: Carlos Fernández-Cid. Da influencia oculta de Carlos Fernández-Cid no desenvolo do movemento literario d' avant-garde en Hespaña, pode qu' endexamais queden datos que podan ser recollidos pola estoria. Il fúrtase á publicidade e máis ás papeletas dos eruditos. Pro bai alguén que sabemos ben o que hai do conto. «REFLECTOR» está ben. Hai que miralo e leelo. LA PLUMA, Madrid, Diciembre, 1920. Esta revista que publican Manuel Azaña e Cipriano Rivas Cherif recolle nas suas páxinas as derradeiras producións d' algús mestres da época modernista: Rubén Darío, Valle-Inclán, Juan Ramón Giménez, Unamuno, Antonio Machado, y-as máis novas d' escritores que non son decididamente d' avant-garde. Ten un tono d' ambigüedade que lle dá intrés, podendo decirse d' ela n- outro senso, con Max Jacob que non está situada. O número que relatamos trae: Rubén Darío, Versos inéditos.—J. R. Giménez, Edad dorada. —J. Moreno Villa, Cargos. —I. y A. Millares, El viejo.—L. G. Bilbao, Melodías líricas.—Ad. Salazar, Apuntes para una geografía musical de Europa III Italia.—F. Vighi, Calendario.—C. Rivas Cherif, La costumbre.—X. Im prímpe.—Un crítico incipiente, Teatros; Libros y recistas por Rivas Cherif y Salazar.—Gacetilla. TEMOS RECIBIDO: Vida Gallega.—Acción Gallega, órgano da «Casa de Galicia» de Buenos Aires.—La Zarpa (Madrid).—La Cotorra, semanario satírico de Granada.—La Ráfaga, semanario satírico de Vigo. Ourense: Imprenta e Papeleria de LA REGION

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2c/2c70/2c70b739-2ef7-40c9-a0b6-9eccc956c3e1/115715012.xml do Mediterráneo, dos Alpes ós Pirineus, e dend' os Pirineus ó Atlántico, chegando á mesma Irlanda. H. d' Arbois de Jubainville, o eminente celtista, dí que os Ligures enchían, enantes da época céltiga, a parte meirande da Europa occidental (1). O ilustre Martins Sarmento apoia a mesma idea (2). Os Ligures eran tribus labregas, de caste pequena, de molta resistencia, moi traballadores e moi esclavos. Vestíanse de pelicas de cabra e carneiro; adouraban as pedras, os rios, os arbres; foron tamén mariñeiros: as barcas de pelica dos antigos galegos son según Schulten, d' invención ligur. Os autores din que foron os costrutores dos moimentos megalíticos. Dechelette atribuelles a invención da fouce y-o comercio do ámbare(3). Jullian atribuelles a do bronce, e dí que d' lles tomaron os celtas a relixión naturista y-outros elementos de civilización. Tocante á sua orixe, xa non hai conformidade: Schulten dí que non son indoeuropeus, e que proceden d' África com' os Iberos, os Lybios e demais pobos mediterráneos. Igual é a opinión de Sergi. Jullian dí que son á resultancia das misturas e das trasformacións das poboacións enropeias dend' a época trogloditeca. Cuno e Maury pensan qu' eran indoeuropeus ou Celtas enantes de s' empregala verba Celta. Martins Sarmento distingue os Celtas da arqueoloxía ou Ligures, dos Celtas da estoria. Os arqueólogos portugueses propenden a identificar ós Ligures co' a raza de Mugem, da que sería unha continuación estórica. Da presenza dos Ligures en Galiza, parés que non colle dúbida. As toponimias de raíz e sufixo ligur (danse como ligures as terminacións asco-asca, usco-usca, osco-osca e Schulten a terminación ur) hainas principalmente na provincia de Lugo. Amor Meilán trai as seguintes, tomadas de d' Arbois de Jubainville: Carrasco (Oro) dudosa; Gondaisque (Villalba); Viaseos (Carballedo) (4). A elas podemos axuntar nós: Báscous, Bascos de Carballedo, Bascos de Monforte, Biascós, Codaisque, Pazcais, Reascos, Santa Eulalia de Oscos, etc. O sufixo ur aparece na d' Ourense: Seara, Asadur, Cecais Buriz e Bures; Alba, que Schulten da tamén coma ligur, repitese en distintas formas nas catro provincias. Hai toponimias ligures en Portugal e por toda Hespaña adiante. (1) H. d' Arbois de Jubainville, Premiers habitants de l' Europe, 2ª ed., II, pax. 210. (2) Martins Sarmento, Ora maritima, Os argonautas, na Portugalia, vol I. (3) Manuel d' Arct, prehistor. celtique et galloromaine, T. II paxs. 13-18. (4) Historia de Lugo, pax. 83. NOS Na arqueoloxía, os tipos mais característicos da industria galega do Bronze, son: o machado plano y-o puñal triangular, comús a toda Europa na Edá do Bronze I; o machado de talon con anha ou dúas asas (tipo chamado do Miño), que Dechelette di orixinario da Península Ibérica, é moi pouco común en Suíza, Saboya, Italia e terras ligures de Francia, común en Bretaña; os colares e brazaletes d' ouro feitos d' unha ti cha d'ouro, co' a parte do centro dividida con incisiós horizontáis. Son das xoyas mais ricas da soberbia colección do Sr. Blanco Ciceron. Aparesceron do mesmo xeito en Portugal, en Bretaña e mais en Scandinavia(1). Ningún d' iste tipos é ligur. A fouce de bronze que Dechelette fai caracterísca dos Ligures, e que di fo levada por íles á Sicilia, send' o seu héroe epónimo Sikelos ou Siculos unha persoificación da tal fouce, non fol atopada, que selpamos, en Galiza mais que un eixemprar, na citania do monte Santa Tecla (Abóbriga?) que non parés de tipo ligur, tampouco. Pouco podemos sacar, logo, da arqueoloxía. En troques, os Ligures terían trasmitido ós nosos Celtas, co' as suas creencias e prácticas relixiosas naturistas, os seus costumes sedentarios y-agricolas. Ligures e Celtas Agora cumpriría vermos si os Ligures non poderían ser étnicamente identificados cos propios Celtas. Cuno, Maury, Martins Sarmento, o mesmo Jullian, propenden á afirmativa. Hai antros Celtas y-os Ligures comunidade de creencias e prácticas relixiosas. Unhos y-autros utilizaron as construcións megalíticas. A lingua dos Ligures non sobreviviu en ningunha fala moderna, e non é seguro que teñamos restos d' isericións escritas no seu idioma; os nomes dos lugares da Liguria romana, teñen nas suas raíces e sufixos algunha imitanza cos elementos das linguas indoeuropeias. Algunhas isericións do sul da Francia qu' hoxe s' atribuyen ós Ligures, foron outrora tidas coma dos Celtas; siñal de que non eran linguas moi arredadas unha da outra (2). Ainda mais: primitivamente, os Celtas foron desiñados pol-os gregos co nome d' hiperbóreos. Georges Dottin(3) cita testos de Posidonios, Heráclides do Ponto, Hecateo d' Abdera e mais o Escoliasta d' Apolonio de Rodas, nos que a verba hiperbóreos é sinónima de Celtas. Ora, os (1) Dechelette, Ob. cit. pax. 507. (2) Ibid, pax. 9. (3) Maxwel pour servir d' étude de l' Antiquité Celtique, París, 1915, pax. 22.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2c/2c70/2c70b739-2ef7-40c9-a0b6-9eccc956c3e1/11571508.xml NÓS Alem a inocencia dum sono infantil tem a natureza como anjo da guarda aqui seres elementares e vagas formas de maldade espreitam o sono e a vigilia do homem prevenido. Eis uma terra que feita eterna (plasmada em lembrança), poderia ser o proprio ceu. Eis outra que só pode existir em vida essencial nas sombrias dobras do manto da Saudade. Uma feita lembrança, é o proprio Ceu; a outra só consente a lembrança do seu corpo de sombra, a representação estética da sua função dramática. Unidos, ou antes Reunidos em Deus, hemos de levar copiada em Memoria a convivencia da Terra dos nossos amores, reduzida a esquema funcional da luta que foi o nosso Exilio da Divindade, a sombra de lembrança d' aqueloutra terra das nossas desinteligencias e guerras. A sua Galiza vai consigo, é fé no corpo de lembrança que duplica e sustenta o seu corpo anedótico da fisiologia. O seu artigo não foi escrito pela imaginação individual dum homem, ele é contemporaneamente a oração dos seus campos, vinhas, eidos, árvores, aguas, camponeses, zagaes e cupulas de bronze sobre vales e montanhas. Oração quer dizer, vida, antes, convida de todas as almas belas, de todas as cousas belas na grande Harmonia Cósmica. Por isso tem força de eternidade, e no interior das suas palavras, na invisível dimensão em que elas nascem ha uma vida e um calor de coração bastante a animar a imensidade dos mundos. O Verbo é criador. Já os egípcios tinham o Deus das tonalidades justas. Veja como este Verbo ressoa em todos os seres e, circundando-os, os leva penetrados d' amor e convivencia ao grande seio divino. Os meus amigos vão dizendo palavras de tonalidades justas, de tal modo que en tenho saudades das terras de que falam, e onde em corpo fisiológico jamais fui. As vossas terras são «aquelas terras onde ainda não fui...», são já terras da minha Saudade! A minha lembrança é já enriquecida das vossas belezas. Por vós o men mundo cresceu e na vida eterna já me sorri o calor amigo dessa convivencia. Já me vejo ao fogo do vosso lar, ao lume das vossas arvores, relembrando. E, por despedida, o meu pensamento cinga as terras do meu amor com a terra galega e as vossas almas e aqui fica vivendo, ia a dizer, na Saudade do Reencontro. Seu LEONARDO COIMBRA

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2c/2c70/2c70b739-2ef7-40c9-a0b6-9eccc956c3e1/115715017.xml NOS Raza e lingoa Os clásicos distinguen craramentes ós Celtas de todol-os outros pobos europeus, incluso dos Xermance, c' os que din que tiñan moita somellanza(1). Poli lingoa, pola somellanza cos Xermanos, pol-os costames, pol-o tipo, vese ben qu'os Celtas eran indoeuropeus e pertencían á raza arya. Os antropólogos distinguen dous grupos nos Celtas: un grupo braquicéfalo, de caste pequena e cabelos eastaños, y-outro dolicocéfalo, d' outa estatura, pel branca e cabelo loiro(2). Do tipo fiseco dos antigos Celtas, podemos sabere pol-o que nos din os autores clásicos, pol-os ósos das sepulturas céltigas e máis pol-as repersentacións de Celtas nos nlolmentos antigos. Os estoriadores clásicos están d' acordo en qu' os Celtas eran máis altos qu' os soldados romanos, e menos qu' os Xermanos; qu' eran loiros ou roxos, brancos e moles(5). Dottin supon que xa n-aquil tempo había ante' eles variedá de tipos. Os esqueletes gulos parés que non son de moita talla (1'66 m. na Marne, 1'70 m. na Vindelizia). Os indices cefálicos están misturados, nas sepulturas da Galia e da Gran Bretaña (4). As repersentacións dos Celtas nos moimentos figurados, foron estudadas principalmente por Salomón Reinach(5), M. von Bienkowski(6), Dottin(7) e Dechelette(8). Antr' elas as máis reveladoras son: a estatua chamada o «Galo ferido» do Museu do Capitolio (Roma) y-o grupo chamado «Arria e Paetus», da villa Ludovisi, hoxe do Museu das Termas de Roma, procedentes.as dúas, d' un moimento do rei Atalo I na acrópolis de Pérgamo, que perpetuaba a lembranza da sua vitoria sobr' os Galatas; un bronce do Museu de Berlín, que trai Dechelette, y-o sarcófago da viña Ammendola (Roma). N-elas vese o tipo Celta de fronte baixa, narís curto, papo marcado, queixada forte e grande, máis ancha qu' o pescozo, braquicéfalo, de membros fortes. Teñen os pómulos moi saintes, sobre todo a estatuíña de Berlín, y-as meixelas fundidas. A estatuíña de Berlín leva un torques ó pescozo, y-o «Galo ferido», leva torques e bigote solo, coa barba afeitada (9). Na lingoa, hai que distinguir as língoas céltigas antigas y-as língoas neo-céltigas da Edá Media e tempos modernos. As antigas perdéronse, sen deixar literatura. Os únecos documentos qu' hai d' elas son: 1.º As verbas céltigas conservadas pol-os autores gregos e romanos (1). —2.º As insercións galas en alfabeto etrusco, grego e latino(2).—3.º As listas de nomes céltigos de lugares e de persoas(3). O céltigo continental antigo desapareceu. As língoas neocéltigas dividíronse en dous grupos: o gálico que se fala en Irlanda y-escocia (irlandés y-erse) y-o bretón conservado no país de Gales e importado no século VI da nósa Era na Bretaña armoricana (galés e bretón ou armoricano) (4). Son língoas recoñecidamente indoeuropelas, caracterizadas pola caída do p e pol-as modificacións que pode ter na frase a consoante inicial das verbas variables (5). Orixe De que parte viñeron os Celtas? Pasou o tempo en que se creía n-orixe asiática dos indoeuropeus. A hipótese de Pictet, no seu Origines indoeuropeas, qu' os faguía vir da Asia Central, da meseta do Pamir ou do Turán, ou d'ond'o Hindukush, está reutificada por completo. Viuse qu' hai máis pobos aryas na Europa qu'en Asia, y-agás d' esto, as condicións espectais de clima que compren pr' á formación d' unha raza loira, efecto do linfatismo, din os antropólogos que se non dan nas estepas trascaspianas. Tiña que ser nun medio húmedo, escuro, con brétema case costante. Por esto, por razós xeolóxicas y-estóricas, suponse hoxe que os indoeuropeus proceden das bandas do mar Báltico, d' unha terra hoxe solagada pol-as augas, a rexión chamada de Latham, en lembranza d'iste gran investigador dos oríxes aryas(6). Os celtas son pol-o tanto de orixe europea. Dottín dí qu' a opinión comun d'antigos e modernos pon na Galia o primitivo estabrecemento dos Celtas, mais que contr' esto dícese qu' os nomes xeográficos da Galia, especialmente os pertencentes á orografía e hidrografía, son poucos os que se poden entrepretar pol-o céltigo, proba de que non foron iles os pri- (1) Ibid, paxs. 450 e segs. (2) Ibid, pax. 2. (3) Ibid, paxs. 111-142. (4) Dottin, Manual, pax. 143. (5) Les Gaulois dans l'art antique et le sarcophage de la villa Ammendola, Revue Archéologique, 1888 e 1889. (6) Die Darstellungen der Gallier in der Hellenistischen Kunst, Viena 1908. (7) Manuel, pax. 1. (8) Manuel d'Archéol. Préhist. Celtique et galloromaine, t. IV, pax. 1580 e segs. (9) Vid. Dechelette, los cel é Dottin, Manual, pax. 44. (1) Dottin, Manual, paxs. 54-75. (2) Atóponse en John Rhys, The celtic inscriptions of France and Italy; volumes XII y XIII do Corpus inscriptionum Latinarum y-otros. (3) Recollidos por M. Holder, Alt-celtischer Sprachschatz. (4) Dechelette, Manual d' Arch. Préhist. celt. et gallorom. t. III, pax. 574, nota, Dottin, Manual, pax. Xx Tettamancy, Boletim, A Coruña, 1914, pax. 22. (5) Dottin, Manual, pax. 2. (6) Vid. Vacher de Lapouge, L' Aryen. Son rôle sociale, Paris, 1890.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2c/2c70/2c70b739-2ef7-40c9-a0b6-9eccc956c3e1/115715018.xml mitivos habitadores. En troques, son moitos na Europa Central. Jullian fai notar que os autores dos séculos vi ó rv enantes de Xesucristo parés que poñen ós Celtas na veira do mar do Norte. Timagenes recoll’ unha tradición druídica qu, indica que houbo tribus cóltigas que viñeron d' ultra-Rhin, e qu'o seu pais estaba solagado pol-o Océano. (Aludindo ó afundimento da Terra de Latham?)(1). Dechelette, d' acordo con d' Arbois de Jubainville, pon a Céltiga primitiva na Europa Central, na Alemaña oucidental (paises do Rhin, Main e outo Danubio)(2). Emigraciós e conquistas dos Celtas Dend'a sua terra pirmeira, os Celtas espalláronse na pirmeira e segunda Eda do Ferro por outras moitas terras. A principios do sécalo m enantes de Xesucristo, ocupaban as Illas Británicas, a Peninsua Ibérica, Galia, Norte d' Italla, rexiós do Rhin yo Danubio deic' o Mar Negro, Tracia y-unha parte da Asia Menor. A arqueoloxía pade hoxe demostrare qu' estas emigraciós céltigas, concurrindo co desenvolvemento das transanciés comercias, espallaron por todal-as rexids europeias dome ñadas pol-os Celtas, unha cultura homoxénea: a civilización chamada de la Téne, nascida no século v nos paises rhenanos, Ou sexa no centro do primitivo país dos pobos céltigos (3). A pirmeira invasión céóltiga debeu ser nas Illas Británicas, según d' Arbois de Jubainville (4) pol-o ano 800 enantes da nósa Era. A data non se pode fixar máis que sia verba cassiterns que sinifica estaño na Ilíada é verba céltiga(5). A difrencía entras língoas da rama gaélica y-as da rama bretona, fan supoñer duas invasiós cóltigas nas Illas Británicas con algús séculos de distancia: os Goidels terían ocupado toda a Gran Bretaña e Irlanda cecais enantes do século 1x, e pol-o ano 200, os Galo-Bretons, a orixe belga sustituirian ós Goldels en todo o pais, quitando o Norte-da Gran Bretaña e mais a Ir landa. Mrs. Read e Smith(6), resúmen esi as invasiós céltigas no seu país: Pol-o ano 1000 en. X. C.: Invasión arya (Goldels?) que ven do Este e trai a cremación.—400-300 en, X. O. Brythons, qu' asentan no condado de York eS. da illa, vindo do N. E. da Francia.—Pol-o ano 200 en. X. C. Belgas (misturados con xermanos) traguendo de nóvo a cromación(1). Dottin(2) di qu'a conquista do Norte y-Este da Galia pol-os Celtas, debeu ser antr'os anos 700 e 00, xa que no século vi somentes se fala eli de Ligures, e que por outra parte, a sumisión da Galia tivo que vir antes qu'a conquista da Hespaña, que, atendendo ós testos d'Avíeno y-Herodoto, ponse no século v. E a mesma opinión de d' Arbois de Jubainville. Dechelette di que non se pode determiñar cando podeu ser, mais qui é anterior á época de Hallstatt. Tocantes á Hespaña, xa veremos coma Siret e Sehulten entenden d' outro xeito os testos referidos. Nos comenzos do século rv, os Celtas invadiron o Norte d'Italia, loitando c'os Etruscos, ou Tirrenos, e conquerindo o gran chao do río Pó, ond' asentaron, y-aquil pais foi chamado Galia Cisalpina. No ano 890 apoderáronse de Roma, saqueárona, e fixeron pagar resgate ós cidadans refuxiados no Capitolio. Istes Celtas, según Dechelette(S) non viñan do Sur da Galia, senon do val do Danubio, pol-o camiño do Noricum, y-entraron na Italia pol-os Alpes Crientales. Efeutivemente, as conquistas dos Celtas na Galla ligurla meridional, tivo que ser arredor do ano 300, pois o Pseudo-Seylax, a medio do sóculo tv enantes de Xesuscristo non siñala, antros Pirineos yo Ródano, mais que Ligures e Theras (4). Por iste tempo, os Celtas invadiron a Vindelicia, e botaron ós Dirios fóra do Noriciom e mais da Pannonia(5). Dendes d’ elf espalláronse car’ ó Oriente, Danubio abaixo, hastra chegaren á Dacia y-á veira do Dniester, ond'a vila de Carrodunum foi o cabo derradeiro da sua espansión en Europa(6). No século mi en, X, €. bandas d' jses Celtas orientais descenderon pol-a Peninsua dos Balkans, romperon pol-a Tracia y-a Macedonia adiante, invadiron a Grecia, y-en 279, roubaron o famoso templo de Delfos. Na Tracia ficaron domeñando parte do país. Xa enantes tíñanse metido nos asuntos d'aquelas naciós: en 396 aláronse con Alexandre Magno contra dos Triballes da Tracia(7). (1) Dechelette, ob eit, pax. 575. (2) Dottin, Manual, pax. 488. (3) Manual d' Arck p. celt. et gallorom., t. III, pax. 577, e t. IV, pax. 1040. (4) Dechelette, Manual d' Arck. p. celt. et gallorom., t. III, pax. 577. (5) Dottin, Manual, pax. 410. (6) Dechelette, loc cit. (7) Jull e Dottin, Manual, pax. 459.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2c/2c70/2c70b739-2ef7-40c9-a0b6-9eccc956c3e1/115715014.xml 10 grafos antigos poñen en Galizia Saefes (pobo céltigo, coma demostrou Schulten) e logo Celtici e Callaici, pobos que cos seus nomes demostran craramentes a sua orixe céltiga, e nunca Iberos. Unha lenta y-escasa infiltración ibérica podeu principiar co-a colonización romana, pro non enantes d'ela, e de todol-os xeitos debeu ser de pouca importancia, pra que nós podamos conserval-o nóso carántere que en nada s' imita co dos seus descendentes. Schulten demostrou, co estudo atento dos autores antigos, das toponimias, dos costumes, da arqueloxía celtibérica, que os Iberos ocuparon primitivamentes a Turdetania, e deron o nome de Iberus ó río Tinto. Somentes os habitantes d' aquelas rexións se lles deu ó principio o nome d'Iberos. O resto da Península n-aquil tempo, era ligur. Logo avanzaron pol-a costa oriental, car' ó N. y-ocuparon a rexión do Ebro (Iberus). A cronoloxía d' istes movementos non é ben certa. Bosch Gimpera(t) di que no Ebro está probada a poboación ibérica dend’ o século V enantes de Xesucristo; teñen elí un centro de civilización que vai collendo os progresos dos seus irmaos do E. e S. e que ten o seu cumio no século III. A todo esto, os Iberos non pasaran as serras pr' á Meseta castelá, ocupada por Celtas dend' o século IV. Pol-o ano 500, os Iberos penetran na Galia y-ocupan Provenza y-Aquitania, rempuxando ós ligures á outra veira do Ródano. O Sur da Galia fica enton dividido en dúas mitades soparadas pol-o Ródano: Galia ibérica ó Oeste, e Galia ligur ó Este, ficando ó Norte xa os Celtas, que veñen sendo as tres provincias etno-arqueolóxicas que Dechelette siñala na Galia da Edá do Bronze(2). No ano 400 os Iberos son botados fora da Galia pol-os Galos, e veñen Ródano abaixo car' ó Mediterráneo, e seguindo pol-a costa en direición W. entran de novo na Península e pasan á Meseta Central, da que van botando ós Celtas, logo na Lusitania, hastra deixar ós Celtas puros arreconchegados na Galizia e no Algarbe, dúas comarcas nas que os Iberos non penetraron. Estos son os datos que se sacan do estado das fontes, e que van apoiando os derradeiros achádegos arqueolóxicos. A fantesía dos iberistas débese deter dis dos datos positivos da estoría, da arqueoloxía e do folk-lore, os que, todos a unha concurren a nos presentaren unha Galizia céltiga sen máis (1) Las últimas investigaciones en el Bajo Aragón, Rev. Histórica de Valladolid, ano I, n.º 6 y 7, 1955, pax. 180. (2) Manuel d' Arch. Prehist., Celtigne et galloromaine, t. II, Cap. I, pax. 2 NOS mistura d'iberismo, ó menos n-aquil tempo, da que polderan sinifical-as relacións comerciais que nos trouxeran tal vaso pintado ou tal barro saguntino. En xunto: parece probada en Galizia a poboación ligur. Non sabemos bén o que nós, o que os Celtas todos deberemos ós ligures. Os Kymris, celtas eran. Pro, nin Todnve, nin Vascos (ó menos os Vascos de Don Celso); con Verea y-Aguiar, con Saralegui, ec de, repetimos: Galizia é toda céltiga, nórdica, toda europea. III Informacións estóricas tocantes ós Celtas Fontes Dottin(1) trai unha lista dos autores gregos e romanos que se teñen ocupado dos Celtas. H. d' Arbois de Jubainville fixo un fondo estudo crítico d'ises testos no seu libro: Principaux auteurs à consulter pour l'histoire des Celtes, t. XII do seu Cours de littérature celtique, 1902. Fóra d' isto, hai os datos da arqueoloxía, da antropoloxía, da lingüística e do folk-lore. Y-ainda queda a literatura céltiga de Edá Media (Irlanda, Gales, Armórica) que se debe estudar aparte. Nomes dos pobos céltigos Os escritores antigos desiñan o conxunto das tribus céltigas cos nomes de Keltoi, Celtas, Galli, Galatai, Galatae. Drento d'istas denominacións compréndense os pobos seguintes: Keltikoi, Celtici (Celtigos) en Galizia, Algarbe e Bética (Strabon III, 1, 6; 3, 5)—Keltibéres, Celtiberi, antr' as fontes do Anas e Betis (Diodoro, V; Strabon, III.)—Gallo graeci, Ellénogalatai (Galates) na Asia Menor (Tito Livio, XXXVII, 17; Strabon, II, 5, 31; Diodoro, V.)—Keltogalátai, Galli, Galli Transalpini, na Galia (Tito Livio XXXIX, 22; Polybio, II, 15; Strabon, IV, 6, 3.—Galli Cisalpini no N. d'Italia (Tito Livio, XXVII, 38.)—Belgae antro Rhin y-a Marne (Guerra das Galias, I, 1.)—Britanné ou Brittones, na Gran Bretaña.—Caledonii ou Caledones e Picti en Escocia.—Scotti en Escocia y-en Irlanda (2). Xa dixemos tamén qu' o nome d' Hiperbórcos pudo moi ben desiñar ós primitivos Celtas. (1) Manuel, paxs. 9 e segs. (2) Dottin, Manuel, paxs. 12 e segs.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2c/2c70/2c70b739-2ef7-40c9-a0b6-9eccc956c3e1/115715023.xml NOS Auga de Febreiro fai o palleiro. Febreiro camiseiro, nin boa meda, nin bon palleiro. Come mais pan un día de sol d'o mes de Febreiro, que os cabalos de tod' o reino. Febreiriño corto, c' os seus vinteoito, si tivera mais catro non quedara can nin gato, nin ratiño no burato, nin corniñas ó carneiro, nin as orellas ó pregoeiro. O dous de Febreiro súbete ó outeiro, si ves negrexar, pont'a cantar, si ves branquexar, bótate a chorar. Por San Brais, dúas horas mais. San Brais da barca, que afoga e non mata. San Matías anda co antroido ás porfías. Cando a Candelaria chora metá do inverno vai fora. Martes d'antroido, cando has de vir, casquiñas d'ovos, cas habeis de ruxir. Marzo Marzo iguarzo, antes a tres que non a catro. Marzo, marzola, trebón e rayola. Marzo, espigarzo. En Marzo, espigas catro. Entre Marzo y-Abril, o cuco, ou a fin. Marzo ventoso, y-Abril chuviñoso, sacan a Mayo frolido e fermoso. Entre Marzo y-Abril, sal o cuco do cubil que co'a neve non quer vir. Marzo marzán, pol-a mañán cara de rosas, pol-a noite cara de can. N-o Marzo abrigo noces e pan trigo. Sol de Marzo queima nas donas no pazo. Abril Val mais un turbón d'Abril, que os bois, y-o carro, e quen vai n-il. En Abril, espigas mil. O frío d'Abril, mat' ó porco no cubil. Abril, pendoril; Mayo, engrayo; San Joan, segayo. Abril, si por mal quér vir, nin as portas deix' abrir. Auga d'Abril, ench' o carro, y-o carril. En Abril, augas mil. En Abril, déixame dormir. As madrugadas d'Abril, son propias para dormir. (2) Chova pra min Abril e Mayo, e pra tí tod' o ano. (3) En Abril, déixame dormir. Entre Marzo y-Abril, si non ven o cuco, quer vil-a fin. Solla d'Abril abre as maos e déixa ir. Cando Abril recacha, queima a vella a maza. O millo por San Marcos, nin o saco nin nado. (1) Apud latinos, dicitar: Pluviois aprilis. (2) Apud latinos: Matutinus aprilis hora sapore dulces. (3) Apud latinos: Miki aprilis et majus, ceteri menses tibi pluvosi. Mayo Garda pan pra Mayo, e leña pr'Abril, que ch'ha de camprir. En Mayo, todo espigado. En Mayo, de meu cayo. En Mayo, ind'a vella queima o tallo. Que bon mayo, que mal mayo, quince dial-os bois ó prado, e mais val no principio que no cabo. Mayo, pardo; San Joan, claro. Auga en Mayo, pan tod' o ano. En Mayo inda bebe o boi no prado. O rocin no Mayo vólvese cabalo. O que en Mayo se molla, en Mayo s'enxuga. Quen en Mayo non merenda, os mortos se encomenda. San Joan Por San Joan, tanto queixo coma pan. O día de San Joan, créball' a primeira raiz ó pan; o día de San Pedro, créball' a d'o medio; y-o día d'a Santa Isabel, foncifias él! Entre San Juan e San Pedro, ven o pan ó vencello. En San Joan, x'a sardiña moll' o pan. Auga de San Joan, tolle viño e non dá pan. Agosto Agosto, frío no rostro. En Agosto, está a y-auga tras d'o toxo. Agosto e vendima non é cade día, e si cada ano; us con ganancia, y-autros con dano. (1) Si o mes d'Agosto ven claro, bon magosto e bon nabo; si nubrado, poucas castañas e nabos furados. Si en Agosto e Setembre non das cebada, en tod' o ano non poñas albarda. En Agosto as castañas arder y-en Setembre beber. En Agosto secan os montes, y-en Setembre as fontes. O rocín d'Agosto da pol-o rostro. (1) Apud latinos: Messis et vindemia, remel in axe ve Mies, novemquequae epoca fallit. Setembre En Setembre, come e vende; pero non seña tanto o comer, que non deixes que vender.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2c/2c70/2c70b739-2ef7-40c9-a0b6-9eccc956c3e1/115715020.xml getorix, xefe de todal-as tribus galas confederadas. Est cairon a Galia Céltiga y-a Bélxica. Os romanos conqueriron o Nóricum no ano 16; no 15, a Rhetia y-a Vindelicia; no 10, a Panonia. César conquerira o Sur da Gran Bretaña no ano 55. Antr' os anos 78 e 85 despois de Cristo, na época do Emperador Domiciano, Agrícola Somentes Irlanda se salvou, gracias á sua posición xeográfica, e cecais a terse esgotado as minas d' ouro que tiña na Edá do Bronze(1). concluíu a conquista, chegando ás montañas d' Escocia. VICENTE RISCO (1) Vid. Dechelette, Manuel d'Arch. p. celti et gallorom. t. III, cap. I parr. III e Dottin, Manuel, pax. 461. LETRES CATALANES ANGEL GUIMERÁ, POETA El prestigi poètic de l'Angel Guimerà s'havia apagat una mica amb el resplendor de la seva activitat teatral. Un sol volum de poemes, publicat a 1887, havia bastat perquè Josep Ixart afirmés, a l'acabament d'un pròleg fervorós, que l'Angel Guimerà mereixia sentar-se «a la taula rodona dels pocs poetes contemporanis». Però els públics coneixien millor les escenes tràgiques representades per tots els teatres de Catalunya que els versos emocionats i vibrants. Ara, amb l'aparició del «Segon llibre de poesies» del nostre gran romàntic, hem reconegut novament l'auriola immortal. El llibre de Guimerà ha sortit, endemés, en una època favorable. Entre tants poetes falsos, constructors de versos excel·lents, però mancats d'aquella llum eterna que inspirava a Joan Maragall l'oda inacabada, la veu del Guimerà ha esdevingut més sonora i ardent com una flama pura. Sobre tot, quan és la Patria la qui commou la seva sensibilitat poètica, quan és la Patria la llum eterna que il·lumina les seves paraules, l'Angel Guimerà s'aparta més que mai del «rimaire femení i perfumat»; canta per tot un poble, sense cerebralismes, sense conveniències deformadores, amb un impuls primitiu que no es torga per res. El vers devé aleshores en les seves mans un «instrument diví de guerra i d'amor», tal com de la poesia de Carducci afirmava aquell genial Diego Ruiz, teoritzador del poeta civil. Que «poeta civil» és l'Angel Guimerà, també; i la seva poesia és, a Catalunya, «aprofitada com element educador». El poble, les gents senzilles que viuen al marge de les abstraccions, han vist com el Poeta repetia, en belles paraules ordenades, els seus més intims sentiments. Quan l'Angel Guimerà cantava la llibertat de Catalunya, i la reclamava absoluta, sense lligams de ferro ni de flors hi havia un gran cor multitudinari que consentia. Quan afirmava més, per sobre del món, hi la nostra terra la massa anònima, pura, sentimental, la que estima la Terra «material, que se vé, que s'ole, que s'apalpa...» feia, en lo més profund de la seva consciència col·lectiva, una entusiasta aprovació. El Poeta realitzava la seva funció social, desvetlladora. Angel Guimerà té quelcom del Poeta Ètnic que anhela Vicente Risco, del Poeta Civil que va definir Diego Ruiz, del Poeta amb majúscula que ha predicat el Salvat-Papasseit. Ha acariciat l'alliberament de la Raça, s'ha emocionat per tot Catalunya, ha sigut «altiu, valent, heròic i sincere». Ha col·laborat en la construcció del Mite nacionalista. Guimerà ha estat reconegut com a Mestre, amb aquest seu «Segon llibre de poesies». La joventut literària catalana, allunyada d'ell pels anys, no ha pogut menys de reconèixer la fortitud lírica del Poeta. Tot i acceptant que els poemes de l'Angel Guimerà no s'adapten als corrents moderns de les literatures ni a la flexibilitat inexhaurible del nostre vivificat idioma, aclamem en ell al més gran precursor del gran Poeta que vindrà; aclamem en ell a l'home que ha sabut traduir en versos càl·lids les més nobles aspiracions d'un poble. Aquesta traducció ha estat tan ben feta que la tremolor emocionada de la gent ha revivent en els llavis de qui la cantava. Tomás GARCÉS

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2c/2c70/2c70b739-2ef7-40c9-a0b6-9eccc956c3e1/115715011.xml NOS nada se pode dicir.(1) Outros mais modernos como Amor Meilán(2), pérdense en suposición sobre dos Kymris, os Ligures y-os Iberos; con mais erudición que eriteca. Total, que non hai, nos nosos estoriadores, nada que se poda aproveitar sobre do conto. **Raza de Mugem** Imos ver s'é que sacamos algo por outro lado. Non hai noticia de restos osteolóxicos paleolíticos en Galizia. Nos começos do neolítico, poboara Portugal unha raza chamada de Mugem, da que, os restos, atopáronse nos kjoekkenmoeddingen(3) do val do Texo. Esta raza foi crasificada no grupo dito de Beaumes-Chaudes (das covas de Beaumes-Chaudes, Lozère, Francia) tipo humano qu’aparesce coma único nas sepulturas neolíticas da zona occidental da Francia, namentras que na oriental, aparesce misturado co tipo braquicéfalo de Grenelle. O tipo de Beaumes-Chaudes é dolicocéfalo e imítase molto ó de Cro-Magnon, pol-o que cáxeque todol-os autores téñeno coma autóutono (4). Sería, pois, pertencente á estirpe euroafricana que segundo o antropólogo italiano Sergi, comprende a raza de Cro-Magnon e mais as razas estóricas mediterráneas: ligures, iberos, pelasgos, sirios, exipcios, líbios. Ora, en Galizia apureceron, pol-o menos, dous kjoekkenmoeddingen (5). D’un d’iles, es- (1) Manuel Murguía, *Galicia*, col. *España y sus monumentos*, Barcelona, 1888, pax. 20. (2) *Historia de la provincia de Lugo*, t. I, «Edad prehistórica», Lugo, 1918, cap. 11. (3) Os kjoekkenmoeddingen ou restos de cociñas son montes de cunchas de mariscos, ace, espiñas de peixe, instrumentos de pedra, óso e corno, testos de cerámica, y-ás veces ósos humanos, qu’aparesceron primeiro en Dinamarca, o logo en Portugal, Andalucía, Galizia o toda a costa atlántica, siñalando os sitios ond’ os homes dos começos do neolítico facían pousa e preparaban o seu xantar. Vid. Dechelette, *Manual d’Archéologie préhistorique*, t. I, pax. 322, París, 1908. (4) J. Dechelette, *op. cit.*, pax. 482. (5) D. Ignacio Calvo, na sua memoria sobr’ as esporacións que fixo na citania do monte Santa Tecla, nos anos 1916 a 1920, fala d’unha morea de cunchas de mariscos y-óse de bestas domésticas qu’atopou a carón das construcións da devandita citania. Mais inda qu’il llo chame kjoekkenmoeddingen, aquil depósito non é da época arqueolóxica dos verdadeiros kjoekkenmoeddingen, que pertencen á época de transición do paleolítico ó neolítico, chamada por algúns paleolítico final e por outros epipaleolítico, senón que é da época do bronce, xa que nel atopáronse azoude sobre y-unha fibula de bronce, sen testes, ademais, de cerámica, nin pedras pr’ ó lume. Era, simplemente, un sitio ond’ os habitantes da citania botaban os desperdicios, non un kjoekkenmoeddingen. (Confróntese a memoria: *Monte Santa Tecla. La Guardia, Pontevedra, Exploraciones arqueológicas verificadas en los años 1916 a 1920 por D. Ignacio Calvo, Madrid, 1920, con Obermaier. El hombre fósil y Bosch Gimpera. La Edad de la Piedra*, Col. Minerva, Barcelona.) prorado, antre Vilagarcia e Cambados por don Ramón Valle, trai noticia Murguía (1). Contiña cunchas d’ostra, berberecho e mexillón, ósos d’animais, testos de cerámica, y-unha calivera d’home, que se perdeu sen ser estudeada. Esi non sabemos de certo s’aquila calivera sería da raza de Mugem, ou de Beaumes-Chaudes, anque premitan supoñelo a imitanza de civilización y-o atoparmos esa raza repartida por tod’a costa O. d’Europa. Da edá neolítica, ou da do Bronze, seica hai caliveras galegas no Museu d’Estoria Natural de Madrid, sen que se sepia que foran estudeadas de xeito serio. Da Edá do bronze temos moitos restos arqueolóxicos que testemoyan unha raza ben civilizada. Cal poden sela raza esa? Pódese identificala con algunha das razas estóricas europeias? **Ligures** O ilustre investigador alemán Adolfo Schulten é o autor da teoría que hoxe ten mais creto sobre da poboación proto-estórica da Península Ibérica (2). Como indica o sabio profesor da Universidade de Barcelona, Sr. Bosch Guimpera, a teoría de Schulten está sendo confirmada pol-os achádegos arqueolóxicos. Schulten, despois de moitas esproracións en España e d’un fondo estudo das toponimias e mais dos testos dos autores antigos, estabrece que os habitantes máis antigos da Península foron os Ligures, que a ocuparon toda inteira, sendo a súa reliquia derradeira, os vascos. Apóyase en testos d’Eratóstenes, que chama á Península Ibérica *Ligustiche*, y-en Avieno que dí que ó principio todo o Oeste da Península era ligur, e fala do *ligustinus lacus* no Betis baixo, e do *Pernis ligus* na costa Noroeste, e dos costumes dos habitantes do Algarbe e do promontorio Sacro; entrepreta tamén sabiamente a Hesiodo, Eforo, Tucídides e pseudo-Seylax, y-as toponimias que levan os sufixos *asa* e *ur*. Os ligures, chamados pol-os gregos *lígues*, e *liguses* ou *Ligures* pol-os latinos, son pra Schulten unha raza pre-aria, d’orixe africana, que nunha época moi recuada, estendeuse pol-a Europa occidental inteira, ocupando a *Ophiusa* (Galizia, Portugal, Cantabria) e mais a *Iérnins* (Bretaña) d’Avieno, e tamén as illas Británicas. Igual pensa Camille Jullian (3), quen dí que os Ligures ocupaban dend’ a Xermanía ás illas (1) Murguía *ob. cit.* pax. 32. (2) A. Schulten *Numantin die Ergebnisse der Ausgrabungen; I Die Keltiberer und ihre Kriege mit Rom*, Múnic, 1914. (3) *Histoire de la Gaule*, París, 1906-1914.