Lamas Carvajal, Valentín
1849 - 1906
Cargando...
1
Artículos
Programa pra unha investigación documental nos arquivos parroquiales
por Vázquez Martínez, Alfonso
Ano XIV Número 104 (1932); p 138-141
Cancioneiriño de Compostela : (remate)
por Filgueira Valverde, Xosé
Ano XIV Número 104 (1932); p 151-155
Os homes, os feitos, as verbas
por Bouza-Brey, Fermín, Pedret Casado, Paulino
Ano XIV Número 104 (1932); p 155-156
Páginas
Número publicación
Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano XIV Número 104 - 15 agosto 1932
Ano XIV Número 104
| Título | Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano XIV Número 104 - 15 agosto 1932 |
| Idioma | Gallego |
| Notas |
Reproducción electrónica. Santiago de Compostela: Biblioteca de Galicia, 2009 |
| Tipo de publicación | Publicacións seriadas |
Formatos de descarga
Exportar
Descubre más en:
¿Quién participó?
6b5a85a6-9a03-4e59-a2b4-2857c573b256
¿Qué otros autores fueron coetáneos?
d4aceb71-3fb0-4975-9ab5-4af83511f62b
¿En qué otras publicaciones participaron estos autores?
¿Qué materias trata?
Ejemplares físicos
| Biblioteca de Galicia |
Signatura: Public. 5 — NOTAS: Anotacións manuscritas nalgunhas contracapas. Comprende: Ano XIV Número 104 - 15 agosto 1932 Formato ePub Versión PDF |
Tanto la transcripción de los textos (OCR) como la identificación de las entidades mostradas se han realizado mediante inteligencia artificial. El resultado puede contener errores acumulados en ambos procesos; conviene verificarlo contra el facsímil original. Más información[aquí].
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2b/2b2c/2b2c73eb-f796-4f4a-b93d-3ce3bd2d050c/115722120.xml
154
NÓS
Na noite recendente de arumes centearios a voz fonda, somentes, do silenzo s'ouvira. A praza da Quintá, baixo o luar, soñaba n-un rexurdir grorioso da Galiza.
Euxenio Montes
A MORTE DO SILENZO
(1930)
Cando morreu o silenzo ficou Compostela orfa.
Con bico negro os paxaros cávanlle no ar unha fosa. Métenno nun cadaleito, feito de i-auga e de sombra. Non o han de xantar os vermes dos minutos, nin das horas. Rézanlle rezos de pedra columnas da Rúa Nova. Xía a brétema os queixumes, láianse as olas de Arosa. Catro vieiras o levan. Catro son, i-as catro choran.
REMATE
A POESÍA POPULAR
Como derradeiro acorde n'este concerto policonal de loubanzas e de emocións de Compostela, escollemos unhas mostras da nosa poesía popular que sirvan á un tempo pra constatar a converxencia das roitas do noso rexurdimento cos vieiros eternos do espírito do pobo e pra amostrar os fondos alicerces que ten na nosa Galicia a sona de Sant Iago.
Por eso, recollemos o coñecidisimo romance de Don Gaiferos, en que o pobo revive a memoria da pelerinaxe de Guillermo X, Duque da Aquitania, grande amigo de Xelmírez, que morreu en Viernes Santo do 1137, diante o mesmo altar do Apóstol. Romance que cicáis deba incruirse entre as cancións dos cegos da Porta Santa e que ven traer eiquí un belido exempro da literatura da pelerinaxe que enriquentou as xestas vellas i-os romanceiros novos.
E rematamos o noso Cancioneiriño, c'unha abada de cántigas do pobo, todas de referencia santiaguesa, escolmadas e publicadas por «Ultreya», a derradeira revista literaria compostelanista. Poemas pra cantar con todal as melodias do noso folklore, en todal as terras da nosa patria. Lembranzas da «boa vila» onde raia o solciño roxo da terra galega, da cidá que anuda hoxe os camiños da nosa Galicia como denantes soupo anu par as estradas todas do mundo.
ROMANCE DE DON GAIFEROS
A onde irá aquel romeiro, meu romeiro á onde irá? Camiño de Compostela, non sei se ali chegará. Os pes leva cheos de sangue e non pode mais andar; mal pocado! Probe vello! non sei se ali chegará. Ten longas e brancas barbas, ollos de doce mirar, ollos gazos, leonados, verdes como auga o mar.
—A onde ides, meu romeiro, á onde ides, meu velliño? —Camiño de Compostela; á onde ides vos, soldadiño?
—Cóllase á min, meu velliño, repare que non ten forzas, para seguir o camiño.
Eu chámome Don Gaiferos, Gaiferos de Mormaltán: se agora non teño forzas meu esprito hamas de dar. Chegaron á Compostela e foron á Catedral, desta maneira falou.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2b/2b2c/2b2c73eb-f796-4f4a-b93d-3ce3bd2d050c/11572212.xml
B O L E T Í N M E N S U A L
d a
C U L T U R A G A L E G A
Direitor Literario
Vicente Risco
Direitor Artístico
Alfonso R. Castelao
Adeministrador
ANXEL CASAL
DIREICIÓN E REDAUCIÓN:
Sto. Domingo, 47—OURENSE
ADEMINISTRACIÓN:
Hortas, 20 — SANTIAGO
ABONAMENTO
Doce números, na Península 8'00 pesetas.
Fora da Península 8'00
Númaro solto 0'70
NOTA
Este boletin non publicará máis oríxinas qu'os que foran directamente solicitados pol-a Dirección. Tampouco se fai solidario das ideas n-eles emitidos, a non ser dos que por non iren rubrados, enténdense que son da Redaución.
Os pagos son adiantados e os gastos de xiro de conta dos suscritores
SUMARIO
ROMANCE DOS SETE MARIÑEIROS, por EMILIO PITA.
PROGRAMA PRA UNIÍA INVESTIGACIÓN DOCUMENTAL NOS ARQUIVOS PARROQUIAES, por ALFONSO VÁZQUEZ.
UN AMOR CANDO NENO, por PAULINO PEDRET CASADO.
PIANTO, TRAD DE LAMAS CARVAJAL, por GUIDO BATELLI.
DA ALEMAÑA, por VICENTE RISCO (proseguimento).
CANCIUNEIRIÑO DE COMPOSTELA, ESCOLMA E ANOTACIÓN DE XOSÉ FILGUEIRA VALVERDE.
OS HOMES, OS FEITOS, AS VERBAS, pol-a REDAICIÓN.
IMPRENTA “NÓS”
Facturas - Estados - Libros - Revistas
e toda crás de traballos tipográficos
Trasmitanos os seus encarregos
Hortas, 20 SANTIAGO
Santo Domingo, 47-2° Ourense
Dicente Risco
Abogado
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2b/2b2c/2b2c73eb-f796-4f4a-b93d-3ce3bd2d050c/11572216.xml
140 NÓS
Nomeados por eleición.
Nomeados por Patronato.
Toma de posesión.
Ingresos personaes do Párroco.
Honras e sepulturas dos mesmos.
2.—Vicarios, coadxutores etc.
Nómina dos vicarios, coadxutores etc.
Manteñimento do Vicario.
3.—Capeláns na eirexa parroquial.
Capeláns na circunscripción.
4.—Predicadores e Misioeiros: b. Civil.
5.—Sancristán.
6.—Organista.
7.—Escola de Canto, cantores.
8.—Campaneiro.
9.—Sepultureiro.
10.—Maordomos das cofradías.
C.)—Eirexa e casa Parroquial: fábrica.—
Libro de Fábrica.
Construcción do edificio da eirexa, capelas e ermidas da parroquia e da circunscripción, planos, arquitectos, contratos etc.
Contribución do Concello ou do Goberno.
Contribución dos fieis.
Altares, a sua construcción, planos, arquitectos, contratos etc.
Obras de arte relixiosas.
Mobles da eirexa e da Parroquial.
Ornamentos e demais mobiliario de culto, cálices, incensario, cruces, etc.
Órgano e tono do mesmo.
Campás e tono d-elas.
Reló da eirexa.
Funcións na eirexa; cera, luz, etc.
Disciplina da eirexa e das funcións.—
Maordomos e encarregados.
Cementerio. O seu orixen e cras de Cementerios.
D.—Bens e rendas: Economato dos Beneficios vacantes e fondo pra Beneficio e prebendas.
Congrua
Bens urbáns.
Bens rústicos.
Rendas.
Diezmos.
Limosna pra eirexa
Dereitos de estola branca e negra.
Ofertas dos fieis.
Gastos do culto.—Libro de contas.
Saidas varias.
Dádivas, distribución e premios.
E.)—Funcións pastoraes:
Libro de Bautismo.
Papeles relativos ó Sacramento do Bautismo.
Lexitimacións, recoñecimentos, rectificacións.
Libro de Casamentos.
Papeles relativos ós casamentos, dispensas publicacións, amonestacións etc.
Libro de mortos e sepultos.
Papeles relativos ós mortos e sepultos, suicidios, mortes violentas, testamentos, traslación de cinzas.
Libro de almas.
Lista das familias.
Precepto pascual.
Libro de confirmación.
Papeles relativos á confirmación.
Administración dos Sacramentos, penitencia, viático dos impedidos, comunión, etc.
Misa de obriga.
Fundación de misas e aniversarios, cofradías. Libro das mesmas.
Procesións e rogativas.
Bendicións.
Cultos das grandes festas, a do patrón da Parroquia, as da Semán Grande, etc.
Catecismo, o seu ensiño.
Casos de dúbida e preguntados á Curia episcopal.
Visitas pastorales. Recibimento dos prelados.
Visitas á domicilio por Páscoa.
Visitas pola saude pública e enfermidade.
Visitas por relixión.
Lista dos probes da Parroquia.
Lista dos encarcelados.
Asilo infantil, xardins de infancia.
Campos de recreo.
Escolas parroquiais.
F.)—Varia.
Como se pode ouservar pol o que antecede este cuestionario somentes se refire ás Parroquias que dende a sua constitución sem-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2b/2b2c/2b2c73eb-f796-4f4a-b93d-3ce3bd2d050c/11572215.xml
NÓS
zación dos ditos arquivos; editouno en cali- siásticos dende os Catedralicios hastra os dade de propaganda pra que fose ben coñe parroquiacs e como de resultas d-un viaxe cido de todos que por España fixo un sabio profesor ale
Entre outras cousas fai unha crasificación man o Prof. Kehr que está labourando na importantísima obra «[lispania Pontificia» subvencionada pol-o mesmo Vaticán, man dou ó Nuncio que tratara da reorganización dos Arquivos Ecresiásticos, de las iglesias y se debe permitir tomar pias de los documentos”, citando dispois o Canon 384 e 378 cos seus dous párrafos ca antre as que se atopaba o devandito Pa dre Atanasio, en cuia xuntanza elaboraron
Por consideralos interesantes traduciréi un projecto de reorguización arquivistica eiquí o Canon 384 do Código que di: Docu- que se pubricéu en todol os boletins episcomenta quae in Parocciarum et Curiarum ar paes da Hespaña no ano 1929, chivis sub secreto servanda non sunt, fit Isto que levamos divo pode servir de in cuilibel cujus intersil inspiciendi potestas, teoducción Ó cuestionario que deseguida itemque postulandi ut sua impensa sibi legi vou á mostrar en liñas xeraes procurando timum eorum exemplar (copia) excribatur et facelo o máis completo posibre; rogando e Ó tradatur. mesmo tempo agradecendo, todal as suxe
Cuia tradución é a seguinte: Os documen rencias e modificacións que se crean com tos que non haxan de gardarse baixo segre nentes pra a sua totalidade non desexando do nos Arquivos Parroquiaes ou Curiaes senon como derr adeira finalidade o facilitar dase licencia pra eisaminalos á calqueira © traballo de inquérito nos arquivos. que lle interese e igualmente de pedir A sua Dividirémolo pois nos seguintes aparta conta as copias d'un documento eisistent dos nos Acquivos devanditos,
O Canon 378 no párrafo 1.” di: Ex archivis A).—Noticias xeraes.--Pergameos, Buldas, non licet efferre scripturas (os orixinaes) si- Privilexios, Fundacións, etc. da Parroquia. ne Episcopi vel Vicarii Generalis vel Parro. Cartularios, mortuorios, códices varios, cil consensu eademque post triduum in suum inventarios, estatutos locum referantur. Boletin Eclesiástico do Obispado
O párrafo 2.° dí: Qui aliquam scripturam Constitucións Sinodaes do mesmo. ex archivis effert syngrapham [recibo ou Estadisticas do Clero Parroquial resguardo! sua manus ignatum hoc ipsum Actas do Concilio Provincial, signihcantem Cancelario (ou o Párroco) re Libros de Coro linquat, Historia da Parroquia
A traducción d-eles é a seguinte; 1,” Dos Circunscripción e Xurisdición da mesma. arquivos non é lícito levar os orixinaes sin Eirexa, Capela; construccións relixiosas o consentimento do Obispo, Vicario Xeral institutos de Beneficencia, cementerios di ou Párroco os quaes deben devolverse és circunscripción. tres días 0 seu lugar, 2, Quen levase algun lastitucións e construccións pertscentes
y ha escritura ou documento dos Arquivos de á outras confesións. be deixar recibo firmado onde conste o do Calidade da Parroquia de fundación Real cumento que leva (con todal-as señas quese ou Particular (patronato, eclesiástico, nobi crean pertinentes.) liario) etc.
N-unha conversa tida co P. Atanasio Ló pez O, F, M. sobor d-iste asunto mostroume Bj —Personal da Parroquia: a) Eclesiás o grande interés que S. S, tiña pol-a desea- ico; da orgaización e facilidade de investigación 1.—Lista dos Párrocos. que debia haber en todos os arquivos ecre » » Ecónomos ou rexentes.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2b/2b2c/2b2c73eb-f796-4f4a-b93d-3ce3bd2d050c/115722116.xml
150
gérmolos, todal-as esencias, todal-as siniflcaciós. Eiquí hai ben onde ver: Home cavando, Home, muller e cabalo, Muller na escaleira, Sun Xurxo, Coracetro, Tres xóvenes ond'un laranjetro, As edades da vida, Philipo eo camareiro, retrato de H. Heger, As tres deusas, Grupo de nenos, etc. É un clusicismo tristeiro, cheo da nefasta influenza de Poussin, con ideia da forma e un abocetamento feito atergo, estrana luz e raras coores nos corpos, sen justificación posibe le, composición probe, de primeira mau, sen dificultades. Fixcime, com'eixempro no triptico do Juizo de París, unha cousa sosa, unha ha falla absoluta de pantesía. Alí, o corpo de Paris é parte castaño, parte verde; as deusas son, unha verdosa, outra azuada, outra bermella. Ou tivo n elo intención simbólica, ou é unha parvada. En xeral, ten a coor porca e tristeira do século XIX. Isto non ten chiste ningún.
Á beira de von Marées, Boecklin, tan lambidiño, coa sua timideza de coor e o mesmo clasicismo, consola unha miga. Ten cousas decididamente feias, com'un retrato de Señora de corpo inteiro, e cousas curiosas, com'un ermitaño tocando o violín, escoitado pol-os anjos.
Enriba, hai realistas coma Leibl, Sperl, Eibl, Müller, Eysen, Spring, ata que por fin estoupa con Segantini o impresionismo a toda coor, que limpa á un de tanta tristura. Olas de Courbet, un serán do Mes de Santos de Millet, cousas de Coustable, van erguendo o ton do Museu. Eiquí, un Don Quixote de Daumier, que semella un salgueiro decotado á cabalo d'un cabazo baixando pol-o leito d'unha regueira n-unha pelsage de lua.
Cousa linda os cadriños de Waldmüller, esceas populares, romántica e rematadiñamente pintados e cheos de detalles, coma no Bosco. Realismo romántico e case prerrafaelista, encantador. Ten unha Saída da escola preciosa.
Despóis, Spitzweg e Krüger, que ás veces semella unha réplica de Von Melzen.
Mais intresante é a Neve Abteilung. Eiquí encomenza un já por Matisse, Gauguin e Cezanne. Do primeiro, dúas peisages desquiciadas; do segundo unha moi fermosa á gran coor; do terceiro, dúas peisages porcas
NÓS
e dúas naturezas mortas nas que s'indica a vontade de pintar mal. De todol-os geitos, istes cadros divirten. En troques hai pra indinar á un, un vaciado do Pouseuwr e outra cursilada estúpida de Rodin, o megalómano idiota, dúas obras tan valeiras com'as mais finchadas e estrondosas peroratas de Víctor Hugo. Rodin é unha caricatura desfeita do probe Miguel Angele. É un mojmento á semicultura do século pasado.
Os impresionistas franceses: Renoir, gran pintor, gran artista. Lembro tres cousas dil all: Im Sommer (1870), de feitío clásico: unha rapaza con fondo de follas verdes, cousa boa; Der Nachmittag der Kinder in Vargemont (1884), dúas rapazas e unha nena n-un sofá, impresionismo; craridade, luz chea; un
Esquema de pon Quixote, de Daumier (National Galerie),
castiñeiro frolido, impresionista. Voltamos un istante á gran pintura. Renoir pódese por acarón dos grandes mestres antigos. Enche igual qu'aquiles, impresioa e domina coma iles.
Claude Monet sole ser posto coma tipo dos impresionistas franceses. As cousas qu'eiquí hai, non chegan, nen con moito ás de Renoir. N-un Sommer, vése coma se vai librar da coor porca do século XIX. Máis brilante en Argenteuil. Despois, Sisley, Pissarro, Degas. Me non chista o que hai de Manet.
O impresionismo chega ao cume con Lovis Corinth. Veleiquí un pintor valente e intresante. Pinta con todol-os pinceis á un tempo, mete todal-as coores d'un pulo, un has enriba das outras, desfai a paleta no len-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2b/2b2c/2b2c73eb-f796-4f4a-b93d-3ce3bd2d050c/115722122.xml
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2b/2b2c/2b2c73eb-f796-4f4a-b93d-3ce3bd2d050c/115722123.xml
A hixiene dos nenos
é a garantía da sua saúde física e moral o día de maná.
No diario aseo dos nenos empregue o
"Jabón Sales de la Toja",
único que ás suas altas calidades meiciñás xunta toda a finura e prefume d'un xabón de tocador.
Contribuie ó perfecto desenvolvemento das criaturas e evita o perigo da escrófula e o raquitismo.
JABÓN
LA TOJA
ÚNICO EN EL MUNDO
O Xabrón da Toxa
é o mellor.
Honra á Galicia no mundo enteiro
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2b/2b2c/2b2c73eb-f796-4f4a-b93d-3ce3bd2d050c/115722110.xml
Cruz de Cristo, risa e bulra dos nemigos da Eireja;
Cruz de Cristo, bandeira de trunfo no fin dos tempos;
Cruz de Cristo, salvación nossa;
Cruz de Cristo, força nossa;
Cruz de Cristo, vitória nossa.»
E pra qu'isto fora asina, os Perlados en-
dereitáronse logo ao pé da Cruz, famentras se cantaba o Tantum ergo, e o Nuncio deunos a beinção sacramental.
«Berlín e a Cruz, que contrastel O tempo actual e a Cruz, que contradición!» — non son eu quen fala: é o Dr. Augusto Nuss re-
persentante de Hesse en Berlín, no seu dis-
curso: «Os católicos da capital do Reich e da Maska de Brandeburgo érguense no meio da loita pra se defenderen da ofensiva geral do ateismo contra das mais fundas raízes do nosso ser e contra das derradeiras justifi-
cações da nossa vida pessoal. A loita do An-
te-cristo contra Cristo encomensón já»... «Precisamente en Berlín, a cidade dos catro millós, notamos nós mais nidiamente qu'en ningures a frebenta pulsación d'un muudo anticristiao, nemigo da cruz. N'iste ponto de culminanza dos interesses, espirituais i eco-
nómicos, a cruz é pra cen milleiros un sinal d'escândalo e necessidade. N'iste foco d'es-
carrio moral e dinmoral ebriedade, a cruz é en amplos circos oujeto de soberbia ino-
rancia ou compasiva bulra».... «Un mundo d'anticristiaos ergueuse e esfórzase con to-
dol-os meios do reclamo e a propaganda moderna, contra d'aquil qu'apesar d'iso to-
do, é e sigue sendo o Camiño, a Verdade e a Vida».
Quen isto dí, é un beato? Non; é un polí-
teco realista e prático. E pol-o tanto, un home que se decata do tempo en que vive. Tan realista, que propón que, diante do imenso frente anticristiao, os católicos tendan a man á todol-os creentes en Cristo, mesmo fora do catolicismo, que formen unha gran-
de e forte falange os creentes da Cruz, con-
tra o materialismo ateo, en defensa da Reli-
gión, da Moral, do Matrimónio, da Família, da verdadeira Cultura. O qual relaciónse co-a ideia da unión das tres Eirejas, tan agitada nos derradeiros tempos, singularmente por autores coma o jesuita Max Pri-
NÓS
billa e outros, co-a entrada dos judeus no seu da Eireja, do qual hai já síntomas.
Mais isto, non serían já os preludios da loita final?
POTSDAM
Un domingo, coma todol-os domingos, despois da misa, fun á casa do Tobío e máis do Canedo, e ali juntámonos os tres con César Pi Sunyer e Artis, e os cinco marcha-
mos coller o tren pra Potsdam.
Todos sabedes que Potsdam é o Versalles prusián. Vila pequena, antiga e simpática, refugio da vella nobreza da Marka de Bran-
deburgo, toda ela Deutschnationale. Vila rela-
tivamente morta, anque ven moita xente de Berlín pasar eiqui o domingo, ruas vellas, casas vellas, anque todo moi limpo, arranja-
do e nobre com'un salón. Leda vila, qu'a ca-
rón de Berlín semella un outro mundo, mais o meu mundo qu'o de Berlín. Todo ten un aire neoclásico.
Pasamos por unha praza con grande co-
lumnata; vimos algunhas eirejas con lem-
branzas do Gran Federico, ruas adicadas aos Hohenzollern, tendas, aquil día pecha-
das, en cuías cristaleiras hai retratos a ven-
der de toda a familia imperial, estautas e moiment pazos silencosos, árboles un pouco tristeiros, gran sol.
Fomos jantar n-un restaurant preto dos jar-
dins de Sans-Souci. Jantamos, mais caro e millor qu'en Berlín, debaixo d'un pendello de zinc, n-un sitio imitante a outro ond'eu jan-
tara unha vez en Aranjuez. Namentras jan-
tamos, tronóu, chovéu e pasaron tropas de rapazas marcando o seu paso militar, con bandeiras ao lombo e cantando. Era Kirchen-
stag, celebraba festa a cireja evangélica, cuías bandeiras brancas c'unha gran cruz azul penduraban en moitos lados, e aquelas rapazas, case todas de tipo distinto e fino, iban pedindo pr'a sua eireja.
Despois de jantar, fumos camiñando pol-os estesos e fermosos jardins de Sans Souci. Os pazos non corresponden co a grandeza dos jar-
dins. Hai unha praza redonda, con bancos de mármore e buxos e árboles e un tanque redondo c'un outro chafariz no meio. Ali che-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2b/2b2c/2b2c73eb-f796-4f4a-b93d-3ce3bd2d050c/115722114.xml
148
dos e enchaquetados, e no meio d'iles vai Tagore. A gente érguese e aplausa.
Tagore vai coma sempre, co a testa descoberta, a branca cabeleira de brilante seda chegándolle aos hombreiros, as longas barbas brancas, respeitosas, apostólicas e sabias, o ollar inmóbel, espetado car'adiante, coma mirando pra o longe, coma se fora alleo á todo, coma se non vira nada, coma se camiñara hipnotizado. Camiña dereito, pausado, solene, isócrono, mecánico, tamén com'hipnotizado, ensimismado, solagado no pensamento. Leva as mans atrás, e n unha d'elas o manuscrito da conferencia. Veste unha longa túnica branca, deica aos pés, e enriba un caftán negro do mesmo longo...
Eu, s'hei dicir verdade, na miña vida sou pen de que ningún indio vestira d'iste geito. As vestimentas indias non son nen tan xiquera parentas das de Rabindranath Tagore. Semella qu'o poeta inventou unha vestimenta e un peiteado d'orientalismo convencional pra il soilo.
Ao ver isto, ao vel-o sentar no estrado e ficar com'unha estauta, namentras o profesor Lüders fixo unha manifeça presentación en alemán, na que recitou versos sanscritos, a frase que o bohemio Teixeira adica á Fradique Mendes: «un mecanismo de posse montado com tão grande luxo», non pode por menos de me vir ás mentes apricada á Rabindranath Tagore. Hai, n-efeito, n-il, unha falla de naturalidade que fire á un.
Crar'está qu'o énfasis é se cadra unha cousa oriental; qu'o énfasis é se cadra unha cousa boa que nós, os occidentais imos perdendo na decadencia universal antre nós das boas formas e do respeito pol-os homes e pol-as cousas. Mais de todol-os geitos, iste poeta é teatral de máis. A carón seu, a singeleza —cecais tamén enfática— de Gandhi, ten por forza que ganar moito.
Despois de Lüders, ergueuse Tagore, Pillou os anteollos d'ouro, de cristais redondos que levaba no peito, pendentes d'unha cadeiña do mesmo, despregou os papeis, e encomenzou á lér. Non lle comprendín nada do que dixo, mais espricoumo despois o jesuíta, e tampouco merez moito a pena.
À saída, Tagore foi vítima, coma se fora n-Ourense, da curiosidade pouco discreta das donas, que s'apretuxaban e apuraban todas pra velo ben de preto, cos impertinentes postos —moitas já namentras falaba, estivérono catando con catalexos dos do teatro— e ainda precuraban con disimulo tocar cos dedos á túnica e ao caftán, pra ver de que tecido estaban feitos. Il marchaba sen lles dar tino, solene, pausado, alleo, ollando ao longe, botando os pés un atrás do outro con movimento medido e igual, co-as mans atrás, n-unha d'elas o manuscrito da conferencia, os anteollos d'ouro caidos sobr'o peito... D'iste geito esvaiuse diante de min en Berlín, a image de Rabindranath Tagore.
IV. MUSEUS DE BERLÍN
NATIONALGALERIE
Compre ver Museus. No meio da nosa civilización mecánica, os Museus son, coma se dixéramos, o fayado das chafalladas vellas; un fayado de toda honra, crar'está; un fayado de jubilación honorábel. A arte nos Museus é arte histórica, arte morta. O máis triste é que já se pinta pra os Museus. Nos tempos da arte viva, as obras faguíanse pr'as eirejas, pr'os pazos, pr'os edificios públicos, pr'as casas, non pr'os Museus. Ata certo punto, ben que foran pr'os Museus as obras antigas, as obras d'outro tempo, que quedaron vellas; mais que se fagan já pra o fayado, é o que se non comprende ben. E mais asi é: n-istes Museus, hai cadros pintados onte, cadros das escolas máis novas, das escolas de moda; inda ben nonos pintaron, e já viñeron eiquí, e o pior é que já os pintaron co-esta idea, e qu'os autores téñeno coma grande honra. Non hai proba máis grande do refrautaria á arte que é a vida de hoxe.
Por iso precisamente compre vir aos Museus. O amante da arte, vaina precurar asi seña no fayado. Mais non somentes o amante da arte; a istrución pública empurra cara
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2b/2b2c/2b2c73eb-f796-4f4a-b93d-3ce3bd2d050c/11572213.xml
BOLETIN MENSUAL DA CULTURA GALEGA
Ano XIV ★ Ourense 15 de Agosto do 1932 ★ Núm. 104
ROMANCE DOS SETE MARIÑEIROS
POR EMILIO PITA.
No prado verde do mar,
a noite se abala, abala.
Ponlas da lúa bulindo
a pelvis virxen da i-auga.
Sete mariñeiros ruben
por escadeiras de prata;
a dorna, albeira e azui.
moendo as olas lizgaira,
bela, muiña remuiña,
con rebulir d'estrepada,
Sete mariñeiros ruben
por escadeiras de prata;
pelras salgadas nos ollos,
roibos de lúa as facianas.
No proel, sete luceiros
escintilan nas olladas.
Voltar, voltar mariñeiros;
e os mariñeiros avanzan;
pelras salgadas nos ollos,
roibos de lúa as facianas.
Namentras rube, rubindo,
danzando mística danza,
sete luceiros no prado
verde do mar, se solagan.
O mar espertóu na noite
de veleiros e piraugas.
As arelas derradeiras
proel á proel esbaran;
nos paneles señardás
garnen nas olas de prata.
No prado verde do mar
a noite se abala, abala.
Os pandeiros do luar,
petan na noite mollada;
cantigas de pingas orfas
ás estrelas de ruada.
Voltar, voltar mariñeiros
as ledas ponlas engadan
namentras rube, rubindo
danzan con mística danza.
E dos sete mariñeiros
os veleiros e piraugas,
soio atoparon á sete
ponlas bulindo na i-auga.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2b/2b2c/2b2c73eb-f796-4f4a-b93d-3ce3bd2d050c/115722121.xml
NÓS
Gaiferos de Mormaltán:
—Gracias meu señor Sant-Iago,
que á vosos pés me tés xa,
se querés tirarme a vida
podésma, Señor, tirar,
porque morrerei contento
n'esta santa catedral.
I-o vello de longas barbas
caiu tendido no chan;
cerrou os seus ollos verdes,
verdes como auga de mar.
O bispo que esto veu,
ali o mandou enterrar.
Así morreu, meus señores,
Gaiferos de Mormaltán;
este foi un dos milagres
que Sant Iago Apóstol fai.
CANTIGAS POPULARES
Ao San Bastián corramos
á cima do Pico Sagro
para ver cal raia o sol
nas torres de Sant Iago.
Camiñiño de Sant Iago
ai, camiño foliadeiro,
déronlle á miña irmá
de beber pol-o sombreiro!
Cando vaias á Sant Iago
comprarasme un Sant-Iaguinho
Hasta Sant Iago irei;
de Sant-Iago para arriba
bagullas que eu botarei.
Indo eu para Sant-Iago
na ponte de Sigüeiro
chameille á un vello meu sogro
e salúme verdadeiro!
Indo eu para Sant-Iago
no camiño achei espiñas
volta para á miña casa
que é a gala das miniñas.
Sant Iago de Galicia
espello de Portugal
axudádeme á vencer
n'esta batalla real!
Sant-Iago é boa vila
dá de comer á quen pasa;
levando cartos na bulsa
pan de trigo haino na casa.
Sant-Iago é boa vila
é boa vila tamén.
Sant-Iago é boa vila
dá de comer á quen tén!
Xuho, 1932.
OS HOMES, OS FEITOS, AS VERBAS
A HOMAXE A CASTELAO
O domingo, 19 de Xunio, tivo lugar en Lugo a homaxe con que toda Galicia espresou afervoada e unánimemente a ademira-ción e o cariño que lle inspira a personalidade xenial do seu intérprete máismo.
Foron innumerables os vehículos que converxeron en Lugo, saídos de todol-os pantos da nusa terra, ó palo idéntico de unha mesma comunidade de amor cara ó gran Castelão. Con eles acudiros os máis representativos valores de Galicia.
Chegado Castelão, acompañado de unha moitedume que ó aciamaba, trasladouse á Diputación provincial, onde o señor Vázquez Campos lle entregou un artístico álbum, eo que logo firmaron os coxcurrentes ó banquete, de máis de cinco centos comensales, que se celebrón no «Hotel Méndez Núñez».
Ós postres falarca ó segredario da Comisión organizadora da homaxe, don Ramón Martínez López; o presidente, señor Vázquez F. Pimentel; o reitor da Universidade, señor Rodríguez Cadarso; Otero Pedrayo, en nome dos diputados galegos; o alcalde de Sant-Iago, don Raimundo López Pol; don Valentín Paz Andrade, e Antón Villar Ponte, iniciador da feliz idea da homaxe. Logo Castelão agradeceu, co aquelo verba emocionada e xenial que acosuma, ó tributo de simpatía que se lle rindió.
ASAMBREIA PREPARATORIA DO ESTATUTO GALEGO
No Paraninfo da Universidade, gasalliramente cedido pol-o reltor, celebrouse a asambrela preparatoria do Estatuto Galego.
Abréuse a sesión baixo a presidencia da Comisión pro Estatuto do Concello de Santiago.
A mesa definitiva resultou formada pol-os alcaldes de Compostela, a Coruña, Lugo, Ouréns, Pontevedra, Vigo, Ferrol, Cartallino, Lalín, Sarria e Noia, sendo nomeado presidente Xalime Quistallina, alcalde de Ferrol.
https://biblioteca.galiciana.gal/es/catalogo_imagenes/descargarAlto.do?path=1157221&posicion=1
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2b/2b2c/2b2c73eb-f796-4f4a-b93d-3ce3bd2d050c/115722115.xml
NÓS
os Museus unha chea de gente que non ten máis remédeo senon ir. E esta é a gente que amoca á un nos Museus. O culto da arte vaise facendo cada día máis un culto de catacumbas, un culto d'iniciados. Hai tres castes d'iniciados: os do oficio, os artistas, que van deprender; os críticos, os historiadores, que van estudar; e os... dilettantes, antros quales hai algúns que son os que dan na verdadeira gracia da cousa. Compre pra elo, envolverse n-un eficaz isolamento espiritual, o cal non sempre é doado. Logo que de cote hai cousas demais nos Museos, que son máis almacéns que outra cousa. En fin, morra o conto.
Emprincipiarei pol-a Nationalgalerie, parte antiga.
Non hai dúbida qu'o século XIX foi fatal pr'a pintura. Endejamais se emporcou tanto lenzo con coores máis sucios e tristeiros. Dixéramos qu'a industria tinguía a pintura coa sua grisalle.
Ja cand'entrei, deume nos ollos unha batalla das Amazonas d'Anselm Fenerbach, fea, clasicona, efetista, descolorida. Hai máis cadros, todos ruís, d'iste autor. Somentés unha italianada: tres rapazas ond'a y auga, en peisage clásico, ten intrés pol a sua semellanza con certas cousas d'hoxe. Despoixas vin ise sacrificio d'Isaac qu'anda no Fleury, e que foi pintado por Joh. Wilhelm Schirmer. Peisages e retratos d'Emil Lugo, Makart e Hans Thoma, todo sen intrés.
Logo atopei un antigo coñecido: Von Melzen, pintor áulico dos Hohenzollern, de quen eu vira en gravuras da Ilustración Artística moitos cadros, sendo rapaz, qu'agora fun relembrando. Asuntos militares e cortesans, cadros d'historia coa corte do gran Federico, estudos de luz rara, peisages frios, interiores realistas, aquil baile con señores todos d'uniforme diplomático, un señor tomando un refresco co tricornio sostido antas pernas, retratos, armaduras, augas fortes, e moitos, moitismos deseños á lápiz. Todo moi feitiño, moi lambidiño, mais moi ben feito. Os deseños á lápiz son preciosos. Von Melzen era, sen dúbida un dibuxante extraordinario, ás veces un verdadeiro fotógrafo á lápiz. Eu, que non arelo ser artista, quixera poder dibuxar d'iste geito. É unha perfei-
zón, unha limpeza e unha verdade solprenden-
tes. E logo qu'agora semella qu'as correntes volven por aí. Ademais, iste home era unha frábica de cadros, era d'unha fecundidade pasmosa; pódese un antre tanto detallinho intresante, antre tantismo deseño ben executado. Con seguranza, non era un xenio Von Melzen, mais a sua arte é honrada, fina, istrutiva e simpática.
E agora, veleiqui á Hans von Marées. Cand'o Castelao andivo por estas terras, levou deiquí antroutros libros, Der Expressio-
nismus de Paul Fechter, que limos todos. Eu conservo unha versión galega, d'aquil libro feita por Ramón Otero Pedrayo, e que morrera inédita, asegún todal-as probabilida-
des. Pois Paul Fechter foi quen nos noticion da existencia de Hans von Marées. Hans von Marées era o precursor do expresionismo, o precursor do constructivismo, de os elementos da arte nova. Todo viña razoado á poder de metafísica, ou do qu'agora se-
mella metafísica, se cadra, á poder de fenomenoloxía e ilustrado cunha ou dúas reproducións de cadros de Von Marées, que semellaban de Puvis de Chvannes.
E meu dito meu feito; ségueme semellan-
do un Puvis de Chavannes pior qu'o outro —qu'o Puvis de Chavannes auténtico— que é canto hai que dicir. Puvis de Chavannes, un pastiche degenerado do prerrafaelismo inglés. Hans von Marées, un Puvis de Chavannes pintado mal.
Eu viña disposto á atopar eiqui todol-os
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2b/2b2c/2b2c73eb-f796-4f4a-b93d-3ce3bd2d050c/11572219.xml
NÓS D A L E M A Ñ A
III. BERLÍN
Por Vicentr Risco
(Proseguimento) *
Enton resoou, cantado por todos, e acompañado de músicas, o Vexilla Regis traducido ao alemán:
Des Königs Fahne schwest empor...
E logo, os coros eclesiásticos cantaron tres veces: Hallelujah! e os coros de nenos responderon: Hossannah!
Despois, 1.200 nenos vestidos, mitá de branco mitá de marelo, entrando pol-os dous lados opostos do Stadion, viñéronse ajuntar e fóronse poñendo en fías, de sorte que representaran, vivente, a bandeira da Eireja Católica. Apareceron oito mozos con dalmáticas marelas qu'ostentaban no peito e na espalda a negra águia pasmadr do Reich, levando un onórme pau dourado, que puxeron á bandeira vivente. Esta bandeira así formada, foi dando a volta paseniñamente todo arredor do Stadion, namentras os coros eclesiásticos entonaban o Tu es Petrus.
Eu decátome ben. Son galego, e comprento. Isto todo poderá parecer teatral, espectacular, mismamente cursi, infantil, se queredes. E porque non había ser infantil?... Mais hai que ter en conta qu'isto está feito eiqui, en Berlín, no corazón d'una terra de tradición luterana, ond'o luteranismo estaba no poder inda non hai moito, enantes da República, nunha inmensa cidade moderna, ond'os católicos son 700.000 en 5.000.000 d'habitadores, onde dín que hai 1.000.000 de comunistas, ond'as mulleres pasean en porrancha pola veira do Wannsee e sacan certificados médicos qu'as autorizan a dispor libremente do seu corpo en favor de calquer home atopado na rúa, ond'os máis dos intelectuais son judeus; eiquí á non moitos quilómetros de Rusia; eiquí, nunha das
metrópolis do materialismo trunfante, e decideme senón constituie un subrime desafío ao mundo moderno, á maré de destrución e de morte que rube ameazante, esta invocación que todos repetimos, guiados pol-o Dr. Schreiber:
—«Cruz de Cristo, salvamento do pecado e da morte eterna;
Cruz de Cristo, fortaleza dos fracos, terror da perversidade;
Cruz de Cristo, de todol os desherdados refuxo e cura;
Cruz de Cristo, cutrora siñal d'aldraje, agora siñal de honra;
Cruz de Cristo, na qu'os mártires morreron e trunfaron;
Cruz de Cristo, áncora de salvamento no trebón dos tempos;
Cruz de Cristo, vitoriosa ergue as forzas dos pobos;
Silueta de Wannsee
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2b/2b2c/2b2c73eb-f796-4f4a-b93d-3ce3bd2d050c/11572218.xml
PIANTO
PRA D. XESÚS CARRO
Un amor cando neno
apossouse de min
o da terra belida
en qu'eu nascín.
Lonxe d-ela esilado
miñas ansias fartou
e xa ningún outro no mundo
miña y-alma buscou.
Eu non sei s-o meu ser rebelde
á unha patria que sofre se dóu
ou ante os alleos qu-a zugan
a sua forteza o encantou.
Poucos anos pasaron
e xa amores perdin,
mais a lei qu-a Galiza lle teño
Vivirá sempre en mín.
PAULINO PEDROT CASADO.
VIII-6-32.
(QUEM PODERA CHORAR)
Piansi, fanciullo, molte volte piansi,
ma fu di perle un vezzo il pianto allor.
nube leggera, ché sol piangean gli occhi,
ma non piangera il cor.
Piansi più tardi, quando fatto adulto
lottava col delirio e la passion,
pianto fremente qual tra nubi un lampo
e di tempesta un tuon.
E quando alfine l'alma inaridita
un morto fiore parve in su lo stel,
io pianger volli, ma ne gli occhi solo
trovai goccie di fiel.
Le morte mie illusioni e i disinganni
amari giorni fecermi penár,
ma gli occhi inariditi alcuna lacrima
non seppero versar.
O caro pianto, fonte di sollievo,
per me già l'onda tua non sgorghera,
chi perse insiem con gli anni ogni speranza
il pianto ormai non sal.
VALENTÍN LAMAS CARVAJAL.
(Guido Battelli tradusse).
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2b/2b2c/2b2c73eb-f796-4f4a-b93d-3ce3bd2d050c/115722124.xml
MERQUE VOSTEDE Plumeiros RAFIUM
De máis dura q'os de pluma e limpan millor.
Véndense en todol os estabrecimentos do ramo.
ANDRÉS PERILLE --- OURENSE
Sanatorio Quirúrgico de San Lorenzo
Santiago de Galicia
De los Profesores
D. Fernando Alsina y D. Antonio M. de la Riva
CIRUJANO GINECÓLOGO
FOTOGRABADO
Si quer qu-os seus fotograbados sexan o mais perfeito posibres, convenlle envialos aos
Talleres de fotograbado ESPASA-CALPE S. A.
Ríos Rosas, 24-Apartado, 547 MADRID
A sua biblioteca non será unha biblioteca galega, mentras non adequira as obras editadas por
NÓS PUBRICACIONS GALEGAS E IMPRENTA
HORTAS, 20 SANTIAGO
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2b/2b2c/2b2c73eb-f796-4f4a-b93d-3ce3bd2d050c/115722119.xml
NÓS
Gonzalo López Abente
Un novo día
(1929)
Sant-Iago: Gran día:
As lindas estrelas de noite bailano
na anchurosa vía
que no azul branquexa do ceo lonxano.
Lañouse a ferida sanguenta do día
e o gromo bermello do sol polo-o abrente
ergueuse lucente
os mundos enchendo de amor e alegría.
Hosanna! cantaron os bélicos mares
Hosanna! ecoaron os altivos montes.
Hosanna! escoitouse por entre os pinares,
na i auga dos ríos e a linfa das fontes.
Abalando no ambiente tremecente,
a fror pura e delicada
da alborada,
despertouse do sono en que durmia,
e armoniosa, na gaita, á vella usanza,
debullou a canzón de un novo día
envolto no perfume da esperanza.
Álvaro de las Casas
Compostela
(1931)
Noite compostelán. Chuvia. Silenzo.
Miar do vento nos rueiros longos,
e pol-as prazas longas e impoñentes
todol-os ecos tráxicos do vento.
Calado acougo das campías lonxanas
nos craustros centos dos mosteiros,
e nas solainas e portós dos pazos
unha xenealoxía de silenzos.
Fico calado n'un rencanto. A chuvia
éncheme todo en silencosos ecos,
e hasta paréz que o corazón se para
pra ouvir mellor seu son en todo o peito.
Longos silencios á enfiarme a i-alma
en procura inquedante de algún eco;
e canto máis calado, alá no lonxe,
asubía o vento por impor silenzo.
Silenzo... Schi!... Silenzo.
E a cidade,
orballada de chuvias, nos meus ollos
fica durmida silenciosamente,
buscando en miñas bágoas o seu eco.
Ricardo Carballo Calero
Noiturnio compostelán
(1931)
Os sinos esgazaron a tea do silenzo.
Do outo do campadario, como pombas feri-
[das
polos dardos do tempo, besteiro inmorre-
[doiro,
caindo en col da noite as baladas fan.
A praza da Quintá, baixo o luar, soñaba
que a cruzaban, saudosas, as somas fuxi-
[tivas
do arcebispo Xelmírez e do mestre Mato,
o cubizoso crego e o milagreiro artista.
A catedral e a lúa xogaban o frorete:
a lúa c'unha longa raiola de luz frida;
a catedral coa sua agulla, en cuia punta
como botón de ouro unha estrela locia.
S'ouvía gurgullar o corazón medievo
da cidade na vella fonte das Praterias.
No longo muro do convento de San Paio,
baixo o luar, as reixas semellaban froridas.
Na noite recendente das frores da refenda
a vos fonda sómentes do silenzo s'ouvía.
O tempo remontaba a corrente dos sigros
e a vida era máis outa, máis sinxela e máis
[rica.
Un morcego pasou, remando, polo ar.
N'un leito azul, a lúa, núa e branca, surría...
Qué dedos inmortais carexarán seu corpo?
Qué beizos bicarán súa carne donda e nidia?
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2b/2b2c/2b2c73eb-f796-4f4a-b93d-3ce3bd2d050c/115722112.xml
146 NÓS
mais eu botamos n-un posto uns vasos de sidra alemá, que nen era sidra nin farrapo de gaita, asemellándose máis á y-auga de limón «fresca como la misma nieve» que venden nas festas da nosa Terra. Ora que saber, sabía ben. Despois estivemos unha miga sentados n-un banco. Aquelo semellaba un pouco unha das nosas festas d'aldeia, anque das mistificadas, que tivera pouca animación. E demos volta.
Total: demasiadas cousas en pouco tempo.
ROMANISCHES SEMINAR
O Romanisches Seminar da Universidade de Berlín leva de cando en cando conferentes románicos. O seu Direitor, Profesor Dr. Gamillscheg invita á elas á todolos seus coñecidos de lingoa románica. D'iste geito, ajúntase alí unha pequena sociedade dos catro puntos da Romania; yan hespañois, italiáns, franceses, suizos, moito sud-americano, etc.
O Prof. Gamillscheg, qu'ademáis de sabio é un home moi dado e moi fino, d'unha bondade acolledora e singela, recibe ali com'un gran señor. Os invitados entran no seu despacho, alí fálase unha miga, familiarmente, bótanse dous ou tres pitos, e logo van todos pra unha aula austera e un pouco tristeira, e ali o confrenciante fala, os asistentes baten cos pés no chao en siñal d'aprobanza, de que remata, e dispois, sexa nos salós do Romanisches Seminar, sexa n-algún café dos arredores, báilase e tómanse cousas.
As rapazas do Romanisches Seminar, que cáseque todas falan castelán, compóñense moito pra estas festiñas; hainas churrusqueiras, e logo coma sempre se poñen un pouquiño máis rubias e cos ollos un pouco máis brilantes co-as bebidas, os danzantes e parolantes nono pasan mal, porqu'ademáis son falangueiras e ocurrentes. Craro que tamén as hai que se dan tono, e fan ben.
Lembro, do Romanisches Seminar, as conferencias dos Sres. Vidal i Guardiola, que falóu n-alemán, en col do estado económico da Hespaña, e Gil Fagoaga, que falóu da filosofía moderna na Hespaña, esta vez en castelán. No Romanisches Seminar coñecín
ademáis ao Sr. Embaixador da Hespaña e máis ao Prof. Quintanilha, de Coimbra, que leva já anos en Berlín estudando botánica e enseñando portugués. Fala unha chea de idiomas, sabe unha chea de cousas, e baila moi ben.
Outro día convidounos o Prof. Gamillscheg na sua casa onde nos deu antr'outras cousas, un rico bol e un pequeno concerto, gracias á amabilidade d'unha señora catalana, excelente pianista. O Prof. Gamillscheg era, ascgún oservei, o amigo providencial de todolos hespañois. Vive en Barstrasse, n-unha casa nova, d'estilo alemán, con jardín, e a sua vivenda é por adentro singela e elegante, acolledora e confortábele, con fombras espesas e butacas moles e amorosas, c'un despacho grande de libreirías cheas de volumes, e un salonciño Luís XVI con piano. Eu, coma son pouco metido, lei moito e ouservei. Estiven cos hespañois, todos sentados no comedorciño, arredor do bol e das ricas pastas, escoitando coma Garcia Diaz, corresponsal de El Sol, berlinés já feito, casado con alemáa, refería de cando de novo, sendo escolante n-un pobo, guiaba a novena na eireja cand'o crego iba fora. Ouservei moitas cousas; ouservei a importancia imensa que ten a imprensa n-Alemáa. O Prof. Gamillscheg todo se lle volvía parolar aparte co Armesto, layándose de non sei que cousas que dixera non sei que jornal hespañol en col de non sei qu'asuntos relacioados co as Universidades alemáas, ou co-a de Berlin en particular. Vin qu'eiqui, a imprensa preocupa ainda aos sabios, á ises sabios alemás que dend'aló ollamos coma semideuses, qu'ainda eiquí o Canedo coma atales os ten, e que non embargante, inguédanse por calquera dito quen sabe de que Don Ninguén, que se l'antojou decilo coma houbera dito outra cousa, se cadra, por non ter o dia aquil cousa millor de que falar. Veleiquí a groria do mundo...
RABINDRANATH TAGORE
Eu fun un gran ademirador do gran poeta indo Rabindranath Tagore. Cando lle deron o Prémeo Nobel, eu falei dil n-unha conferencia feita no Ateneo de Madrí. Aquela
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2b/2b2c/2b2c73eb-f796-4f4a-b93d-3ce3bd2d050c/115722113.xml
NÓS
confrencia, con gran chea de datos en col do poeta, da sua castimonia e da secta religiosa a que pertez (a Brahmo Samaj), pubricouse n-unha revista escura, chamada La Palabra, que pubricaba un señor taquigrafo do Congreso, unha d'esas revistas raras que non se sabe onde s'atopan nen quen as lê.
Agás d'estar conforme con moitos dos pensamentos do poeta e pensador Rabindranath Tagore, iste representaba pra min d'aquela o trunfo do espírito oriental no seo do Occidente, e o espírito oriental representaba pra min o oposto per diametrum á civilización mecánica e maquinista e ao espírito racionalista e materialista qu'a move. Hoxe, as circunstancias, en min e máis no mundo, teñen cambeado moito; por unha banda, eu teño descoberto, no Occidente mesmo, as pegadas d'un espírito que se pode opór, adentro do noso concepto da cultura, ao espírito racionalista e mecano-materialista; por outra banda, na India mesma, apareceu quen moito millor do que Rabindranath Tagore, representa a y alma engebre d'aquela terra, o espírito oriental, e que ademais oponse d'un xeito nidio, específico —e patente, teórica e praticamente—, á civilización occidental, e precisamente nos seus aspectos máis odiosos: o Mahatma Gandhi. Ademais, Rabindranath Tagore chegou a nos aparecer com'un contemporizador co occidentalismo mecánico, e ademais, com'un d'ises universalistas vagos, da escola do gran cursi de Romain Rolland, con ideoloxía de Hotel Metropol. E asina, non pode ser.
Mais o conto é qu'cu fun outrora tan admirador de Rabindranath Tagore, qu'en Madrid, todol-os meus amigos d'aquil tempo, chamábanme Tagore, e ainda os había poucos enteirados d'esas cousas, que coidaban qu'eu efectivamente chamábame así.
Quén che mo había de dicir á min, qu'agora eiquí en Berlín había chegar á ver e ouvir ao gran poeta bengalí? Voltas que dá o mundo, non si?
Pois ben: soupen que Rabindranath Tagore estaba en Berlín, e que, invitado pola Kaiser Friedrich Universität, daría unha conferencia tal día, no salón nobre do que foi pazo do Kronprinz. O Canedo fixose con tarxetas e alá fumos. O salón estaba cheiño. Mais da metade dos asistentes, eran indios. O salón é d'un estilo neoclásico severo e suntuoso, cunha gran galería d'arcadas por enriba, e con pouca luz. Agardamos moito. Conosco iba un rapaz, xesuíta valenciano qu'estudaba sanscrito e qu'está lendo o Buddhacarita d'Acvagosha. É un bon mozo, outro, loiro, guapo, cun levitón e un chapeu de grande ala, moi comunicativo e simpático. Estivo na India, comprende o inglés, e coma Tagore vai falar en inglés, énos de moito servizo á sua compaña. Atrás de nós están sentadas dúas rapazas alemás; un rapaz indio coor de palosanto, moi elegante, estálles espricando quen é Tagore, a sua vida, a sua parentela, as suas obras, as suas viaxes.
Entran un fato d'indios. Un d'iles leva unha capucha branca, árabe, atada cun turbante negro, e envólvese n'un gran manto negro. Din qu'é un irmán de Rabindranath. Pol a sua vestimenta, semella un mouro marroquí de clás erguida. Co il van tres rapazas novas, pequenas, da coor e cos ollos das zingaras, cos movementos rebulideiros e serpexantes das gitanillas; van vestidas á india: saya longa de vuelo, manto, arrodeando o corpo e botado logo pol-a cabeza. Pol a vestimenta semellan figuras da Biblia. Vanse sentar no estrado, nos lugares de preferenza.
Por fin entran un fato de señores enlevita
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2b/2b2c/2b2c73eb-f796-4f4a-b93d-3ce3bd2d050c/11572217.xml
NÓS
pre foron o mesmo, mais pode ocorrer que un pobo denantes de ter parroquia estivese baixo a xurisdición eclesiástica p, ex. d-unha Colexiata ou Abadía monacal; compre pois variar, de acontecer eisi, un pouco o cuestionario engadindo uns cantos apartados de puntos de referencia que abranguen este período e esi si de Colexiata se tratase:
A).—Nome da Colexiata e o do seu patrón ou advocación.
Eistensión territorial da sua circunscripción eclesiástica.
Época da sua fundación; bula, pergameo privilexio.
Crás de fundación: Papal, real ou de patronato nobiliar.
Modificacións territoriaes que sufríu.
Número de racións de que constaba.
Eistensión de cada unha d-elas.
Construción da eirexa colexial ou matriz, arquitecto, planos, modificacións posteriores.
Construción das eirexas das racionerias ou ermidas de cada ración.
Constitucións da Colexial.
B).—Persoal eclesiástico:
Lista dos Reitores ou priores da Colexial dende a sua fundación.
Lista dos racioeiros.
Agregados.
C).—Personal civil.
O mesmo cuestionario que pra as parroquias.
D).—Varia.
Obrigas do Reitor ou Abade e racioeiros.
Coro, construción do mesmo arquitecto.
Asistencias ó coro.
Asistencias á eirexa parroquial.
No demáis ben pode entrar xa nos capítulos que se fixeron pras parroquias.
Si se trata de algunha Abadía ou Mostei ro, sería comente engadir o seguinte pra completar algo á investigación:
A).—Fundación da Abadía ou Mosteiro: Papal ou real.
Orden relixiosa da fundación. Homes ou mulleres.
Ordens relixiosas posteriores.
Lista de Abades ou Priores.
Lista de Abadesas.
Lista dos diferentes cargos monacales.
Xurisdición das Abadías, privilexios da mesma.
Fondo de manuscritos.
Reformas dentro das ordes que n el habitaron.
Reformas arquitectónicas na eirexa e na casa habitación.
Eistensión espiritual do Mosteiro.
Eistensión territorial do mesmo.
Bens, foros, dependencias, e demás asuntos de índole material que afecten ó Mosteiro.
Lista dos monxes nas diversas épocas do Mosteiro.
Anexión ou independencia de outras casas monacales.
Relacións co Bispado ou arzobispado ou coas parroquias veciñas.
Creo pois ó chegar á iste punto que o meu azo de facer no que fora posible un cuestionario ou programa de investigación satisfacen un pouco e pra que este meu degaro sexa máis fortemente cumprido repito o rogo que denantes fixen de que todos aqueles que atopen lagos que lles pareza ben encher que o comuniquen pra que cando sexa oportuno se pubrique definitivamente un programa completo e derradeiro.
Arbo, Xulio de 1932.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2b/2b2c/2b2c73eb-f796-4f4a-b93d-3ce3bd2d050c/115722117.xml
NÓS
zo, arma ali unha plasta que non se sabe o que é: de perto, unha cataplasma; de longe un cadro. Unha masa informe empastada de gris e rosa, é de longe un neniño no seu berce. Unha chea de tubos de coor esmagados, dend'o outro esquinal da sala, é un retrato de George Brandés. Ten retratos, paisages, encoiros, esceas, froles, cousas meio clásicas, algunhas cousas feas, as máis, boas. Cousas de Zorn, Max Slevogt, Lesser Urg, Von König. Max Liebermann representa a escola clásica alemá da fin de século. Logo os postimpresionistas: Max Neumann, Eugen Spirg, Grossmann, Julius Pascin, do que hai un encoiro que é das cousas máis feas que teño visto. Un cadro puntillista precioso de Paul Signac. Moitos pintores máis. E chegase á unha sala na qu'aparecen as verdadeiras feras: un cabalo branco deitado e duas mulleres á gran coor, de Wolf Rohricht; o Zircus de Magnus Zeller, un clown n-un burro c'un cán de pé dediante, todo livido sobre fondo bermello; unha artista de circo de P. Kleinschmidt. Todo elo sen lediza, tristeiro, cheo de xenreira. Eu tiña prevención contra de Max Pechstein, coñecido pol-o libro de Paul Fechter, qu'o louba moito. Vira en photo unha muller c'un gato no colo qu'alporiza os nervos, e ti- veno por un feista. E non é tanto: o Mercado de cabalos, 1909, en castaño, marelo, verde e azul; un cacho de porcelán azul con Gladiolos que semellan un incendio; unha Paisage de río, 1923, con masas de xuncos en verde, barcos e nubes d'azul intenso, fó- rnome pracendo un pouco. II encomenza a riola sen cabo dos expresionistas: Otto Müller con paisages gustantes; Schmidt-Rot- luff, c'un encoiro de muller coor d'excre- mento humano; Paula Modersohn, que ten unha rapaza c'un floreiro un pouco prerra- facelista; Christian Rohlfs, c'un Jesús en Get- semani; Carl Hofer, c'un lindo retrato de Mme. Bailhache. Logo, as cousas neoimpres- sionistas d'Oscar Kokoschka, de coorid arbi- trario, mais de cote solprendententes e ani- mados, outro dos coñecidos meus, coma E. Heckel, que ten unha Primavera na qu'o ceo ábrese todo en luz coma s'estoupara e unha Madonna riba do mar completamente medieval Heckel ten sala especial, e tamén a ten Ernst Ludwig Kirchner, d'un cubismo desfeito e d'una tolice de coor que non ven á conto pra nada; o seu Die Meister der Brü- cke é o cadro máis feo que eiquí hai. (Continuarase)
CANCIONEIRINO DE COMPOSTELA
Escolma e anotación de XOSÉ FILGUEIRA VALVERDE, do Seminario de Estudos Galegos (Remate)
refulxen mitras e báculos, cruces e pontificaes... Tanto pobo, de tropel, corre, pra beixarlle o hábito, —mulleres, vellos, creanzas,— que as casas todas se fechan para o traballo dos campos, e até os propios sineiros das torres da catedral largan as cordas dos sinos e veñen vel-a pasar... Mais —oh, miragre de Deus!— cando a Raíña aparece fácense os anxos sineiros e no alto das vellas torres os sinos pónse a tocar. Doces léndas d'outra edade! Hoxe que me encontro aquí, —na santa terra galega en cuías armas esplende o cális d'oro da misa— como é grato recordárvos lembrar, pasados seis séculos, o perfil incerto e vago repasado de tristeza da raiña portuguesa que foi romeira a Sant-Iago.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2b/2b2c/2b2c73eb-f796-4f4a-b93d-3ce3bd2d050c/115722118.xml
152
AUGUSTO MARÍA CASAS
ROMANCE DE DON PEDRO VERDES
(1932)
I
Campanas de Compostela,
pombiñas de Santa Clara...
Lelias à noite pecha:
estudantes de ruada.
Qué moza, qué moza, leda,
tras da xanela os agarda?
Que chuchameles de bicos
murchan a sua carne branca?
Qué vieiros de amores tolos
hai no solpor da sua ollada?
A moza é dona Lilaila,
costureiriña de alalas...
Mociña que conta estrelas
fuxindo pol-as quintanas,
i-escoita o chorar da chuvia
com'un chorar de guitarras,
e pol-as noites de tuna
lle põ os seus sonos azas...
Os estudantes xa o dicen:
Quén fora un ruar de bágoas!
II
Qué foi de aquel estudante?
—Don Pedro, Don Pedro Verdes—
Nas somas de Compostela
brilan seus ollos de neve.
Noite de amor atolado
de musicales ronseles.
—Mañán pol-a amañecida
virán luceiros con eles,
para durmir nas pousadas
todol os vellos quereres,—
Don Pedro non foi de troula
—don Pedro, don Pedro Verdes—
e anda escoitando en silencio
voces de estrelas segreles,
de un pano azul penduradas
dos campanarios ao rente.
NÓS
III
Mentras os máis estudantes
andan, moceiros, de tuna,
don Pedro, don Pedro Verdes,
tece bandeiras de chuvia,
para amortallar o vento,
nas brancas noites de lúa.
Amor de don Pedro Verdes:
Don Pedro non vai de tuna.
—Lelias à noite pecha,
os estudantes na rúa.—
Cando a mañá veña leda
bicar à xanela túa,
don Pedro, don Pedro Verdes
irá camino do Ulla
para enterrar teu relembro
Lilaila, baixo da lúa.
De novo o vento, Lilaila,
de novo o vento i-a chuvia.
VICTORIANO TAIBO
A PANXOLIÑA
(1922)
Tanxen hirtas as campás da petrucial Compostela,
e as suas ridentes voces vanse espallando gloriosas
pol-o val agarimadobaixo vestes bretemosas:
no ceo das almas creentes fai a sua rúa unha estrela.
Dende as orelas do Sar ás riveiras do Sarela,
entre o ruxir das ferreñas onse cántigas do [zosas,
e a ledicia tende as aas inxelas e venturosas
namentras o manseliño son da gaita no ar [tremela.
A porta de un vello pazo a mocedade da al [dea
pra cantar pide licencia con enxebre cortesía,
e cando o dono, un velliño tremente, bendi[ce a cea,
escomenza a panxoliña toda de saudades [chea:
A noitiña de Nadal, noite de muita alegría,
camiñando vai Xosé e mail-a Virxe María...
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2b/2b2c/2b2c73eb-f796-4f4a-b93d-3ce3bd2d050c/11572214.xml
PROGRAMA PRA UNHA INVESTIGACIÓN DOCUMENTAL NOS ARQUIVOS PARROQUIAES
Na investigación da historia da nosa terra, unha das fontes que máis importancia teñen pra o descubrimento das nosas antigüedades é o coñecemento dos Arquivos Parroquiais.
O S. de E. G., que con tan bo acerto ben facendo unha laboura nas bisbarras, que dan por resultado a publicación d'un tomo que como o da Bisbarra de Melide é un orgulo pra a nosa Terra, non descuidou iste manantial de datos e adicou tamén o seu esforzo no inquérito dos mesmos que lle deran material d-abondo pra completar a sua laboura.
No meu desexo de que esta laboura sexa máis completa, pensei en facer unha especie de programa ou cuestionario que servira de base á dita búsqueda e permitira non esquecer ren, de canto poida servir de utilidade á historia da parroquia, bisbarra ou rexión.
A existencia dos Arquivos parroquiais constitúe unha das canteiras máis preciadas pra a historia dos países e ainda máis das rexións e pobos pequenos, pol-a extensión do seu campo na investigación, pois neles está condensada toda a vida histórica dos mesmos aumentando a sua importancia a existencia dos rexistros dos nacimentos, matrimonios e mortos que deica a segunda metade do século pasado non pasaron á depender da autoridade civil.
A sua riqueza e importancia documental fainos fondos de consulta indispensabre pra quen queira pormenorizar e estudar a vida íntima das parroquias, mais esta importancia é descoñecida por aqueles que teñen ó seu cargo o cuidado dos mesmos á pesar das reiteradas veces que algúns outros ministros da Eirexa encargaban que os Párrocos «dedicaran parte de seu tempo libre y actividad al estudio de las curiosidades históricas de sus templos y archivos».
Iste encárrego feito pol o Nuncio da Santa Sede en España Mons. Ragonessi n-unha carta circular dirixida á todo o Clero hespa ñol no ano 1914, foi moi pouco escoitada i executada, pois moi poucos casos se ven de unha adicación á este estudo nas parroquias i emporiso ainda está sin facer a investigación nos arquivos.
Mais como con lamentacións non se arranxa ren, paresceunos que pra acabar co este estado de cousas e poder sacar á luz do día a riqueza das nosas parroquias era comente facer un pequeno cuestionario que servira de axuda á investigación ainda pra os legos na laboura de inquerimento nos arquivos.
Iste meu intrés acrecentouse co achádego d'un libro de Euxenio Casanova, no que no sinnúmero de ensinanzas proveltosisimas que traí en col dos arquivos ten un capítulo que trata dos arquivos parroquiais e n él un cuestionario que con mor poucas adicións e reformas pra adaptalo e acondicionalo ós nosos arquivos serviume de base pra a fei tura do mesmo.
En busca de Bibliografía que me axudara na miña cativa empresa, atopei na Biblioteca Universitaria Compostelán un folleto de propaganda que o seu título «Archivos y Bibliotecas Parroquiales» viña á confirmar a miña proposición, que asentei denantes, de que foran moi poucos os que escoitaran as chamadas do Nuncio sobor da organización dos Arquivos Parroquiais, pois o autor d'iste folleto é un crego párroco de Santa Maria de Olite en Navarra D. Juan Albizu, no que trata moi estensa e centificamente da orgai-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/2b/2b2c/2b2c73eb-f796-4f4a-b93d-3ce3bd2d050c/115722111.xml
NÓS
gase por unha fermosa allée d'outos arbres que fan desfiadeiro sombroso de manifeca perspeitiva. Da praza surten moitas allées iguais. Indo por elas, ás veces aparecen glorietas de ramallosa recendente que acobillan estautas e fontes clásicas. Logo, de fronte, veñen os jardins e os invernadeiros, dispostos en terrazas superpostas que flanquexan un amplo escadoiro. Enriba, o pazo de Sans-Souci, pequeno, baixo, anque esteso dos lados, con moitas feestras de máis, longas d'enriba embaixo, rematadas en arco, e todas rentes do chao. Semella un Casino.
D'alí collimos cara o pazo novo, por un camiño onde s'atopa un gran muíño de vento, qu'alí se conserva en lembranza do gran Federico. Cand'este fixo os jardins, quixo mercar aquil muíño, mais o muíñeiro non llo quixo vender por nada do mundo, e tívollas tesas ao rei de tal forma, qu'iste ademirado respeitoulle o muíño e anque despoixas fixose coil, non permiteu qu'o destruiran.
Fumos andando moito. Pasamos pola Orangerie, que ten un aspeito vello e feo, semellando feita de ladrillo poirento e d'estuco sen lustre, con jardins dediante. Despois, por alées e jardins á inglesa, moi grandes e fermosos de ferraña e arboredo. Chegamos a unha plaza redonda arrodeada d'estautas mitolóxicas e de bancos de mármore. Vimos por afora o pazo novo, que é máis grandioso, revocado de bermello e disposto en dous corpos iguais, un por fronte do outro, e cunha gran praza con jardins no meio, e nos jardins, tanques co seu chafarís cada un. Voltamos á praza redonda das estautas dos deuses, e ademirei as enramadas das roseiras que hai atrás dos bancos.
Aquilo é imenso e non se pode ver d'unha sentada. Estábamos cansos. Os bancos da praza aquela estaban todos ocupados. A herba dos cadros da praza convidaba á se sentar n'ela, mais estaba prohibido. Co-a calor seca da mañá, e despois do trebón, e a poder de andar, estábamos tan repisados dos pés, que nonos tiñamos. Collimos por unha allée e aínda andivemos moito sen atoparmos un banco sen xente. Nos grandes espazos non se decata un ben da man de xente que ven eiquí os domingos, máis cando un ve a xente sentada ou a que pasa, mete medo. Por fin, n-un cruce, había un banco ceibe e sentámonos n'il, á ver se descansábamos un pouco. Estivemos vendo pasar xente. Moitas familias de burguesiños, empregados e xente así. Poucas mulleres agradábeles. As máis d'elas feas ou insinificantes, ou o máis, de bo lonxe. Hai moito cutis derramado. O que é, é qu'as máis non se pintan, ou s'o fan, sábeno facer tan ben, que semella que non.
O estilo dos jardins de Postdam, cando non é á inglesa, ou puro Le Nôtre, é xeométrico tirando ao tapiz: deseños feitos con prantas de coor difrente ou difrente tamaño, ou frolidas, en fondo uniforme d'herba segada, limitados os macizos con ladrillos, ou con coyos do río, ou con pedra, con mármore ou con cerámica.
Despois tivémonos qu'erguer e voltamos á vila. Había dúas opinións: unha por volvermos embarcados á Berlín; outra por irmos vel-a Exposición naval. Coma ir embarcados semella que custaba máis, trunfou a segunda. Collimos un carro eléctrico pra ir alá. Estábamos na veira d'un lago, con doce paisaxe, barcos de brancas velas, motoras, cafés na beira, praza reservada pra bañistas, cos seus tipos deitados ao sol en traxe de baño, etc.
Logo había unhas regatas: un café cheo, con xente máis elegante qu'a de Berlín, moito barco no lago, moitas bandeiras de toda as nacións, unha música tocando, aposta. Paramos pra vel as regatas, pasando á uns longos atracadeiros de pau, mal feitos, ond'había moita xente e non se tiña un ben de pé, senón qu'estaba un esposto á pillar unha troita caindo na y-auga de corpo inteiro, á pouco qu'a xente se movera. Aquelo divirteunos algún tempo, mais por fin, marchámonos pra vel a Exposición naval.
A Exposición naval non valía nada: había, espostas pra vender, motoras, lanchas de remo e aínda de vela, poucas d'elas bonitas; efectos navales, pra todos nós ben coñecidos, e moitas máis cousas cunha relación moi lonxa coa navegación, com'eran viños e conservas. Había moita tenda dend'as que chamaban á un á berros, ofrecéndolle cousas baratas. Cansámonos logo e surtimos desilusionados. Tiñamos sede. O Tobio e