Lorenzo Fernández, Xaquín
1907 - 1989
Cargando...
1
Artículos
O esmalte cloisonné da crús de Allaríz / por Marvin Chauncey Ross ; [viñeta de XL]
por Lorenzo Fernández, Xaquín, Ross, Marvin Chauncey
Ano XV Número 112 (1933); p 58-59
Arquivo filolóxico e etnográfico de Galiza. O que se dí d'algús animaes no auntamento de Monterroso (Lugo)
por Varela Rodríguez, Amadeo
Ano XV Número 112 (1933); p 69-71
Os homes, os feitos, as verbas
por Risco, Vicente, Otero Pedrayo, Ramón
Ano XV Número 112 (1933); p 71-72
Páginas
Número publicación
Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano XV Número 112 - 15 abril 1933
Ano XV Número 112
| Título | Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano XV Número 112 - 15 abril 1933 |
| Idioma | Gallego |
| Notas |
Reproducción electrónica. Santiago de Compostela: Biblioteca de Galicia, 2009 |
| Tipo de publicación | Revistas |
| Otros autores | Nós, pubricacións galegas e imprenta |
| Otros autores | Resol |
| Otros autores | Biblioteca Nacional |
Formatos de descarga
Exportar
Descubre más en:
¿Quién participó?
6b5a85a6-9a03-4e59-a2b4-2857c573b256
¿Qué otros autores fueron coetáneos?
¿A quién se menciona en esta publicación?
d4aceb71-3fb0-4975-9ab5-4af83511f62b
¿En qué otras publicaciones participaron estos autores?
¿Qué materias trata?
56114575-4654-41f7-b26e-a6f65f9c6afe
¿Qué instituciones aparecen?
¿Qué otras publicaciones hablan de estos organismos?
Ejemplares físicos
| Biblioteca de Galicia |
Signatura: PUBLIC. 5 — NOTAS: Anotacións manuscritas nalgunhas contracapas. Comprende: Ano XV Número 112 - 15 abril 1933 Versión PDF Formato ePub |
Tanto la transcripción de los textos (OCR) como la identificación de las entidades mostradas se han realizado mediante inteligencia artificial. El resultado puede contener errores acumulados en ambos procesos; conviene verificarlo contra el facsímil original. Más información[aquí].
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/29/29ec/29ec0109-ea33-4f12-a5e8-82de1d86905e/115722416.xml
ñas... O niño é grande como o das pitas, sivindo un soilo pra vareas familias, os ovos son azues con pintiñas roxas. Son moi nugallaos pra crial-os fillos, pois somentes dos cinco ovos que poñen cria, na maoria dos casos, dous ou tres. Teñen unha vista formidabre, i-o olfato n'eles está moi desenvolvido, tanto é eisí que por ben lexos que este a carniza ali se presentan disputándolle os cás o cheiroso penso: d'eiqui que teñan esa cheirume característica, que fai que leve a sona do animal máis porco.
A falta de carniza lánzase a carne viva, e eisí resulta que moitos animaiños morren vítimas d'iste paxaro, o tempo que nos currales tamén fai a sua, levando baixo a sona do zorro, algúns exemplares de pitos. É un dos animais máis odeados pola xente, e o seu coor infeuto, i-a sua voracidade, son unha das barreiras pra que nin os cazadores lles valga a pena tirarlles un tiro, porque a sua carne non a come naide.
III.—«O PORCO»
Abondan por'istas terras vareas crás de porcos; pero a que ten meirande representación é o «chino», porco de perna pequena e moi rufo («gordo»); tamén hai outra raza eiqui, chamada «do país», a coal cruzan coa anterior co ouxeto de quitar outra raza máis abundante en carne e máis forte, pois os «chinos» enferman moi facilmente. Drento d'istas razas características, discriminanse vareos tipos, qu'están acordes coas dimensións do animal: Resciben o nome de porcos de cria, castizos, leitós, vacarotes da fruxe e da ceba. As porcas da cria son escolleitas entras mellores; crían, xeralmente de 6 a 7 niñadas, sendo dimpois bós exemplares pra ceba. Os castizos son os destinados a conservar-a especie, e somentes hai un ou dous en cada lugar escóllense, o igual c'as porcas, os millores, e teñen unha vida de dous a tres anos, levando o mesmo fin c'as porcas. Os leitós ou da niñada, son levados a feira n'un carro xuntamente coa nai, en donde os compran os «tratantes» a bos preceos, quedándose o labregos cos millores exemplares pras suas necesidás; mátanse un ou dous d'istes porcos, nas boas casas, pra pasal-o Antroido. Os vacarotes, son porcos de medeana estatura, destinados pra ceba, enas casas onde lles sobra (dimpois de cobrir as suas necesidás) algún d'istes porcos véndeno na feira, pero xa no nos levan os «tratantes», senón cos mercan os labregos que tiveron a mala sorte de quedar sen eles. Aqui todos ceban; os vacarotes métense o cortello (ou sexa escoménzanse a cebar) aló pol-o mes d'outono e mátanse en Navidades ou Reises. Os da fruxe son os mesmos vacarotes que por non estaren bastante gordiños quedan pro ano seguinte.
A CEBA.—Como xa levamos dito, destiñanse pra ceba unha ou dúas porcas, dous ou tres vacarotes, i o porco da fruxe, qu'en dexamáis pasa d'un: ista prosa varía segundo a alcurnia das casas. Dendo o momento en que istos animais se meten no cortello non volven sair d'il hastra o «dia da matanza». Varía o seu réxime d'alimentazón con respecto os demás, asi teñen o desaúno que non é máis c'unha caldereta de navos cocidos, os coais se lles mestura dúas presas de farelo para cada dous porcos; o jantar e igual co almorzo, somentres que leva a maiores unha caldeira pequena de patacas cocidas; a merenda ia cear da mesma carabela ca no almorzo; e finalmente a sobrecéa que consiste n'unha farta de castañas ou millo cocido.
Ja chegaron as navidás, e coelas a alegria dos nosos homes, ten troques a fatalidade de istos animais. Longa e a ringleira que de porcos sangran os matós. Istes son moi buscados; eiqui temos o Lamazares, o Julio d'Agustín, diestros no oficio.
Pola mañá, dinantes de sair o Sol, xúntase na casa onde se ha de facer a matanza, o «Sangrador», outros dos ou tres homes e mulleres, que se desaúnan xeralmente con pan, queixo i unhas copas d'augardente; eisí dispostos, vanse dreitos o cubil, collendo o primeiro porco que se presenta, pra leval-o o banco de sangral-os, dond'o probe do animal berra con tanta forza qu'esperta a todol os veciños; as mulleres recollen a sangue reméndoala ben pra que non se tralle e dimpois de que sangrou tod'a que tiña, méteselle o porco un anaco de cebola, pol a ferida que lle fixo o coitelo, e tamén se lles mete dous
https://biblioteca.galiciana.gal/es/catalogo_imagenes/descargarAlto.do?path=1157224&posicion=1
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/29/29ec/29ec0109-ea33-4f12-a5e8-82de1d86905e/11572246.xml
Borrador OCR local de apoyo. Úsalo solo como pista débil cuando la imagen sea ambigua; si contradice claramente la imagen, prioriza la imagen:
NOS
0
mesmos que os do exemprar de Oxford, como son tamén os córes nos anacos do relicario de San Luis na Biblioteca Nacional de Paris,
menzos do XIV. Na Biblioteca Nacional de Paris descubríu, antre outros anacos, pezas de esmalte, que poideron só haber procedido do relicario de San Luis. Iste é agora coñecido por un grabado e foi feito antre o 1297 e 1302 pol-o ourive Guillaume Julien, a quen Felipe o Fermoso ennobreceu pol-a sua ejstraordinaria habilidade nos traballos do metal. Mr. Enlart cré que tanto o relicario do Santo Sangue, en Boulogne-sur-Mer, como a tapadeira de Oxford foron feitos probabremente pol-o mesmo Guillaume Julien. Os esmaltes de Allariz se asemellan tamén moito á istes e, pol o tanto, deberon vir de Paris antre o ano 1300, e quizáis ate do taller de Guillaume Julien. O modelo da vide e os cores, n-ises esmaltes, son eisactamente os
Unha nota ou relación do século XVI das doacións da fundadora, a Raiña Dona Violante, ao convento de Santa Crara de Allariz, mencioa tres cruces de vidro, das quaes paresce ser un o exemprar do que falamos. A obra, dende logo, é posterior á data da morte da raiña Dona Violante no 1300; mais como os esmaltes viñeron de París e poideron ser feitos nos finaes do XIII, é posibre que deberon pertensecer á dita raiña, sendo doados pra sua capela por Dona Violante, quen manifestouu moitas vegadas a sua devoción á Santa Crara de Allariz.
D A L E M A Ñ A
V. MIUDEZAS DE BERLÍN
Por Vicente Risco
(Proseguimento)
ANTIGUIDADES
Se foran auténticas todal-as cousas antigas que se venden nas infindas tendas d'antiguidades que hai en Berlín —e somentes en Stressemannstrasse e por ali pol-os arredores do Museum für Völkerkunde, hai o demo d’elas, sen contar as moitísmas que hai por outros lados— era cousa de pensar que non se perdeu nada do pasado, que non se carcomeu nen unha soila alaxe nen s'esnafrou unha soila bacenilla, que todo se conserva, que todo ven dar ciqui, e non fican ja no mundo máis cousas antigas senón son estas.
Mais eu, que já m'adevertiron de como traballan os restauradores alemás, que sei d'abondo en col da falsificación d'antiguidades sen saber tanto qu'as poida distinguir doadamente, eu que coñezo ao soado reloxeiro das Hermitas, émulo do de Yecla, me non estrevo a creer que todas elas señan verdadeiras.
Haber hai cousas ben lindas en mobles, fayenzas, armas, joias, cadros, gravuras, marfims, tallas en madeira, arte popular, damascos, bordados, encaixes, cadriños en papel recurtado co-as tesouras, miniaturas, eu que sei. Cada tenda é un museu en desorde, ás veces artisteco, coma n-un estudo de pintor do século pasado. O pior é que, com'o diñeiro anda tan mal repartido n-iste mundo —mais por culpas da igualdade que da desigualdade— resulta qu'as máis d'estas caixas de rapé, abanos d’anacre, floreiros de porce láa, conacopias, pendentifes, armas e estantiños de marlim orientais, han ir parar á malas maus.
Ás veces, no fondo da tenda, movéndose no pequeno espazo que deixan as preciosidades ali acuguladas, aborrecida d'ollar o tempo dend'atrás das cristaleiras, cando non hai parroquia, anda unha muller, páleda do manipulexo dos oujetos poeirentos e de se ter ollado nos espellos de lúas mortas. S'eu
https://biblioteca.galiciana.gal/es/catalogo_imagenes/descargarAlto.do?path=1157224&posicion=11
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/29/29ec/29ec0109-ea33-4f12-a5e8-82de1d86905e/115722417.xml
NÓS
dentes d’allo nos fociños. Feita esta operazón con todol-os do cubil, pásase d'eiqui a chamuscalos, xa seja con palla ou fieitos secos, e dimpois fréganse c'unha tella e váiselles botando por riba auga moi quente con fin de labalos ben; o matón co coitelo de sangrar dalles o último toque ós porcos. Entón e cando se procede a abrilos, pra quitarlles as tripas cousa que fai dimpois de poñerlles o chamberil nos tendós das «pernas» d'atrás, co fin de colgalo. As tripas desenlizanas as mulleres, pra labalas no río; o fígado e costume picalo pra o xantar; o liviao pros chourizos de cebola; as vinchas dimpois de hinchadas, cólganse ó fume pra destiñalas o que mellor conveña.
porcos, pofiéndolles un guizo no meio da barriga pra qw'estén máis abertos ó partil os. Ó día seguinte á tarde, volve outra vez o matón que axudado somentes pol-os da casa escomenzan a partil-os, sacándolles as frebas que logo han de servire pra facel-os chourizos e demáis partes do animal. Ven logo a operazón chamada de «salgar», qu'é unha das máis difíciles pois d'ela depende a conservazón do porco: naide salga por eiquí en lúa crecente, pois din que cria «careixas» a carne, senón que mátase e sálgase sempre «entre lúas», por amore o d'as «careixas». A carne bota no baño uns 15 dias, e levántase condo veña un día d'aire do lado d'enriba (N).
Sigamos as operazós do «matachín». Dimpois de quitarlle o unto ó porco manda poñer eixiña un ferro ó lume, co ouxeto de darlle a forma ó unto, xeralmente redonda. Termiñadas estas faenas póñense a comel-o xantar, que na maoría das casas e media festa, e dura hastra cerca das 5 da tarde, namentras as mulleres vanse pro río labal-as tripas. Os homes dánllel a última volta ós
Dinantes cortábanse as frebas con coitelos, per'oxe na maoria das casas utilizase unha máquena especial. A «zorza» consiste na xuntanza das frebas, sal, pimento, auga, etc. o coal se deixa pra que se sazone uns dous ou tres días facendo logo os chourizos
(Continuaráse)
AMADEO VARELA RODRÍGUEZ.
OS HOMES, OS FEITOS, AS VERBAS
COLMEIRO, PINTOR, EN LUGO.
Óllou Lugo istes días derradeiros a esni titude e a limpeza da pintura de Manuel Colmeiro. Pintura que se eisprica p or sí mis ma, con calidades do tempo da luz, da soma e da gracia. Colmeiro, pintor galego. Agora vai a Bilbao a eispór. Crara e total repre: sentación do noso arte aitual.
EIROA, ESCULTOR, EN VIGO
IROA Barral, o novo escultor galego, eis: puxo en Vigo. O senso estrito —relto, direito e puro— da escultura de Eiroa impón a todos unha convicción. Non hai suma nin resta posible na sua obra. E, pura e simpremente, escultura.
PAPEL DE COLOR. Números 1, 2 e 3.
Aditorial «UN» do Este Galegó que dirixe o poeta Alvaro Cunqueiro pubricóu tres papés de poesia. Unha lembranza anti-litúr-
xica no anal terceiro de Manuel Antonio no número 1, Poemas de Yglesta Alvariño e Carballo Calero nos números 2 e 3.
RESOL número 7. —Dedicado a Portugal.
Co gallo da semán galego portuguesa de Vigo, «Resol» pubricóu un número con poesias de Guerra Junqueiro, Eugenio de Castro, Teixeira de Pascones, Antonio Patricto, Ribeiro Couto, Gil Vicente, Lourenzo Jograr, Almeida Garret, Mezquita da Cáraara, Bocage, Antero de Quental, Emilio Moura, Rei Don Diniz, e cantigas populares. «Resol» é unha veleta sin sono, e abonda.
UNIVERSITARIOS. n.º 2.
Os estudantes da F. U. E. compostelán teñen pubricado un segundo número da sua revista. Revista con ar de universalidade. Orixinás en galego e castelán. Prosa e
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/29/29ec/29ec0109-ea33-4f12-a5e8-82de1d86905e/11572243.xml
BOLETIN MENSUAL DA CULTURA GALEGA
Ano XV ★ Ourense 15 de Abril do 1933 ★ Núm. 112
TÓPICO NO PORTO
A Francisco F. del Riego.
Por F. BOUZA-BREY
«Ai, amor, ai, amor, ai, amor...»
Na amura o rapaz de abordo
soletrea no escordeón.
O mar devala, devala...
Panos de limón do sol
mándanlle adeuses á praia.
«Ai, amor, ai, amor, ai, amor...»
Un mariñeiro asañado
mata ó longe unha canzón.
Cara á estrela da fartura
arregala os ollos teijos
o remador da falúa.
Bate o mar no corazón
lembranzas, saudade, mágoas...
«¡Ai, amor, ai, amor, ai, amor,
ai sí!!.»
1933.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/29/29ec/29ec0109-ea33-4f12-a5e8-82de1d86905e/115722410.xml
64
nos de 90 grados, ten por forza que ser moi limitada, nunca pode pasar d'un lindeiro, nunca pode chegar á dar unha impresión fonda. O asentimento que lle damos, non pode pasar de simple aprobanza; diante d'una d'elas, o máis que podemos dicir é qu'está ben, que é curiosa, que pode pasar...
Estas casas son, fora da sua beleza, fealdade ou indifrenza, craras, sans, cómodas e folgadas. N-elas vivese ben. As portiñas teñen un simpático feitío rural: as platabandas de ferraya diante, alegran os ollos. Logo, s'adentro a moblage, sendo de feitío moderno, conserva o confort tradizoal —mulas, foles, almofadas, respaldos deitados pra trás, asentos moi fondos, cortinages, leitos acochados, etc., com'ainda s'ollan nos almacés e nos catálogos das grandes casas —d'aquela, vai ben a cousa. Ora, se son d'ises mobles clínicos: mesas d'aceiro e cristal, propias pra laboratorio, cadeiras d'aceiro curvado con asento de lona, propias pra intervenciós quirúrgicas, s'a moblage é d'estilo médeco, d'estilo higiénico, antiséptico e profiláctico, entón si que nos metimos de patulas no camiño morto, no erro sen saida do pseudoutilitarismo, no mecanicismo Le Corbusier, e já é inútil agardar máis.
Coma que, veleiquí está; eu andáballe dando voltas, e eiquí temos a solución: o estilo d'estas casas —e d'istes mobles que casan co-elas— é o estilo Krankenhaus, o estilo de sanatorio. O sanatorio —ou o manicomio— é o seu modelo. Tiña que ser así; estamos n-un tempo de teocracia, non de teocracia religiosa, non de teocracia espiritualista, senón de teocracia materialista, de teocracia médeca. Os médecos impoñen a sua influencia pol-os mesmos meios, utilizando os mesmos terrores misteriosos que certos sacerdocios primitivos. O chamán da Siberia imponse ás tribus boreás co medo dos espritos; o médeco moderno imponse ás sociedades urbanas da zona temperada do Norte, co medo dos microbios. E impoñen as suas normas e o seu estilo.
Ademáis, compre considerar as cousas: aumento das psicopatias, aumento dos suicidios, baixa dos nacementos, baixa do index de robusteza física, inmoralismo, afán de gozar, narcóticos, estupefacentes, etc. Que ten d'estrano qu'as casas dos homes de estas sociedades s'imiten aos sanatorios?
AMERICANISMO
Dixemos que Norte América resulta cousa atrasada e qu'o seu símbolo arquiteitónico, o rañaceos, semella ter un senso de tradición eiquí superada. Non embargante, os alemás que concebiron esta arte nova tan difrente, viven n-un pasmo ademirativo cara Norte América. E qu'os yankis, co seu senso social anticuado, foron os seus vencedores na guerra e son hoxe os seus colonizadores industriais. Dixéronme qu'o 70 por 100 do capital alemán está nas maus dos norteamericanos.
Eiquí ademirase a potencia económica americana d'un geito sen lindeiro. América —a América do dólar— ocupa unha gran parte das bibriotecas, das revistas, dos jornais ilustrados e sen ilustrar. É unha ademiración qu'encobre a genreira. Genreira xorda, emulación, enveja.
Eu penso qu'os alemás son superiores aos yankis. Todol-os alemás o pensan; mais non todos o sinten. Espricareime, lies saben qu'a sua superioridade é mental e espiritual; mais saben tamén qu'estamos n-un tempo en qu'os valores mentais e espirtuás teñen que ceder diante dos valores económicos. Os valores económicos, nó noso mundo moderno, son ós que premiten realizal a vontade de potencia. E já se sabe que foi un alemán, Federico Nietzsche, o herdeiro do gran tempo da filosofía alemáa o que puxo coma sentimento humán fundamental a vontade de potencia. Vontade de potencia realizada foi a Prusia dend'o duque Alberte deica Guillermo II; vontade de potencia foi o imperio bismarekiano. Outrora, a potencia afirmabase con baionetas; hoxe afírmase con cheques. A potencia é o principal. N-isto están conformes todol-os alemás, dend'os Stahlhelm, Os spartakistas. O primado do económico, nos marxistas, é o envolvente teórico; un marxisra alemán, o qu'arela é a dominación da clase traballadora. Todos son nietzscheanos. Nietzsche odiaba o socialismo; mais o socialismo profillouno, volvéulle ben por mal. Hoxe n'Alemaña, gracias ás ediciós econó-
https://biblioteca.galiciana.gal/es/catalogo_imagenes/descargarAlto.do?path=1157224&posicion=5
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/29/29ec/29ec0109-ea33-4f12-a5e8-82de1d86905e/11572248.xml
te A arquiteitura novisema, ao que chaman Neve Kunst, arte nova. En Charlottenburg hai rúas inteiras do estilo penúltimo, d'enantes da guerra. Casas de cemento ou untadas de cemento enmourecido, d'unha fealdade, no conjunto, na disposición e nos detalles, que pon verdadeiro medo. É un jogo de balcós macizos, d’entrantes e saíntes, d’adornos e de cousas, d'un efeito espantoso. Gusto ruín e mazacote que custa traballo creelo s'un nono houbera visto. Todo o que teñen escrito os aliadófilos durante a guerra, en col do gusto pesado e torpe dos alemás, debe estar fundado no estudo d'estas casas.
A arquiteitura nova non é d'ise geito. Non somentes non é rematadamente feia, senón que moitas veces é perfeitamente razoábel e comprensíbel; moitas veces perfeitamente natural; moitas veces é, ou semella ser, o desenvolvemento lógico da arquitetura nacional antiga; de cote ten certo caraute nacional, é sempre alemá, e semella non poder ser d'outra terra. Vese que é debida a unha evolución interna, verificada in situ.
O simbolismo d'esta arquiteitura pende en que está concebida en hourizontes. O rañaceos norteamericano está, pol-a contra, concebido en vertical, com'a antiga Torre de Babel; esta non: ten o senso hourizontal da estepa, a estensión no plano. D'iste geito, Norte América resulta cousa atrasada: é o grande, a megalomanía concebida ao modo antigo, en antigos moldes; o rañaceos pode ser gótico, Renacemento, clásico, é agora moitas veces asirio —signo de babelismo—, lembra campaniles italianos, torres nórdicas, giraldas de Sevilla, etc. O rañaceos é babélico, megalómano, industrial, mais ainda s'apoia en lembranzas coñecidas pra erguer ao ceo a bárbara soberbia de Nemrod.
Isto non. Isto é todo ao modo moderno. É hourizontal; din algún que con senso da velocidade —casas que semellan vagóns do tren, carros eléctricos, autobuses— representan cecais o desexo de s'embarcar dicindo adiós ao pasado.
S'hei dicir verdade, a min non me deu tanto esta impresión de viage, a nova arquiteitura. Cicais os que o din se deixen levar demáis da pantesía, e tamén pode ser que, se tal foi a intención dos arquiteitos, non a lo-
graron ben de todo. O certo é que nada pode ser máis oposto á idea da viage qu'a arquiteitura. Un edificio, unha casa, faise pra estar no seu sitio. Unha casa que s'asemelle a un vagón do tren —algunhas hai n-Alemaña— os que vivan n-cla teñen por forza que volverse tolos aixiña, e d'aquela, pronde embarcaron non foi pra o futuro, senon pra o manicomio, se é qu'o manicomio non é o futuro d'esta humanidade, ja que ao manicomio é aonde adoita levar a megalomania.
Mais a maor parte das casas d'estilo mo derno qu'eu vin, me non deron a impresión esa. Parecéronme, pol-a contra, racionais d'abondo. O que me deron foi a idea d'estensión, d'aplanamento, de rente ao chao. O tentacularismo por unha banda, e pol-a outra, a nova cultura rusa profetizada por Spengler, a cultura da chaira, do rente ao chao do igualitarismo. A cultura d'unh'alma esmagada, unh'alma a ras da terra, deprimida, enana, incapaz de verticalidade: o que seria unha cultura marxista. Mais é qu'esta cultura nascería já afeutada de senilidade, nasceria já co fado da espansión, atributo, asegún recoñece o mesmo Spengler, das civilizacións, ou seña das decadenzas; nasceria s'a sua esencia era a espansión, con incapacidade de concentración criadora, sen vida interior, sería já senil e decadente dend'a sua nacencia, porguesgotándose na espansión, non teria forzas pra criar.
Conscentemente ou non, estas casas semellan responder á idea marxista: igualdade, nivelación, depresión do esprito, afogamento da iniciativa, solagamento da persoalida de no abstracto coleitivo. A liña hourizontal niveludora, esmagadora, rígida, o ideal do cuartel, da caserna e do presidio apricado á vida inteira.
A liña hourizontal márcase, acentúase, repítese, imponse con insistencia. A fachada disponse en bandas hourizontais superpostas, unha con fenestras, outra sen elas alternadamente, e ainda, por se non estaban ben indicadas, póñenas alternadamente de coor difrente: gris e ocre escuro, ocre craro e bermello, cemento e ladrillo, etc. O caso é que se marquen ben. Logo, as fenestras son baixas e apaisadas, ou tenden á forma apaisada. As portas son baixiñas; os teitos ta-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/29/29ec/29ec0109-ea33-4f12-a5e8-82de1d86905e/115722415.xml
NOS
69
Arquivo Filolóxico e Etnográfico de Galiza
O QUE SE DÍ D'ALGÚS ANIMAES NO AUNTAMENTO DE MONTERROSO (LUGO)
Como xa lle dixen noutro traballo de Folklore que fai un ano lle dei, Monterroso é unha vila (dende logo é coñecida por vostede, pois xa lin «Pelerinaxes I», en donde locen os seus dibuxos d'ista terra. En nome de todo o pobo resciba as mais eispresivas graceas) encachinada n'un montouto, e regada pol-o rio Ulla, (nasce na Illoá).
N'istes paraxes murriñosos governa o téutrico silenzo coma s'os veciños estivesen nunha eirexa, formando isto irmandá co brumoso aspeuto do ceo, os coales lle impoñen ó pobo ullao unha soiledade lugubre. O meu pobo é unha xenuina repersentazón da sangue celta, un anaco máis de terra rexida pol-as leis da tradición. Todo coñecemento centifeco considérano probe a carón dos lindeiros da tradición, ó par que as bandadas de «chés» van invadindo iste territorio, impoñendo as suas descabeladas costumes e linguaxe.
Na autualidade o amore a Galicia resalta con atinco, i-as ideas galeguistas deixaron eco nistes pobos, que queren redimir a nosa Galicia, das escravitudes que sofriu sempre.
I.—O CUCU
Empezaréi esquirbindo do animal máis vaina que creou Deus. Aquel qu'aparece na primaveira cando todo ole ben e frorece, n'istas circunstancias canta ca sua verba queixosa e repousada, dándolles a coñecer ós labregos o bó tempo que lles espera; canta e canta... pero xa can as follas dos arbres, fai frio, o cuco marcha, ¿pronde? Uns din que s'esconden nas carballeiras e que forxan ali ó seu niño d'inverno, outros, os máis, din qu'emigran pr'autras terras máis quentes, e que logo os mesmos que se criaron nesta terra volven no brau a gostar do noso clima.
O cuco e un animal que poucas veces s'aduviña, e cando o fai, locen n'el un coor branco por debaixo, no dorso o cor cinza. Ten moita picardía, pois sencilamente entruca ós seus compañeiros.
A femia non fai nada, nin siquera o niño. Non pode chocar os ovos, según dí a xente, debido a co seu peito non trasmite a quentura suficiente pra abril-os ovos. Istes deixados n'algús niños (non en todos, com'a nos das codornices, perdices i-outros) pol-o xeral no dos esquirbientes, aínda que non coñecen o réximen d'alimentazón dos que van ser'os donos do ovo, pois fano seica incoscentemente. Poñen os ovos máis pequenos c'os da perdiz, qu'en rigor deberían ser com'eles.
Din co cuco ten o seu orixe na rula. Aquel que olla cantal-o cuco dinantes d'almorzar augúralle moitos anos de vida e gran sorte. Nos beizos das mociñas saien por veces istes versos, cecáis d'algún poeta coñecido.
Eu ven vin estal-o cuco
Na cima d'un castiñeiro
Cunha subela na man
Aprendendo a zapateiro.
Son da opinión do cuco
Paxaro qu'en xamais cría
Pon o ovo en nido axeno
I-outro paxaro o cria.
II.—«O CORVO»
Sabido é co corvo e negro com'a sotana d'un crego; persoaxe independente, moi amante da soiledade, pol o que ven a remedar unha das carauterísticas principais que discrimiña os hispañoles n'iste século: o individualismo. Fai o corvo o seu niño na cima dos arbres, xeralmente nos pinos bravos, e fórmano de garabullos, herbas secas, raici-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/29/29ec/29ec0109-ea33-4f12-a5e8-82de1d86905e/11572247.xml
NÓS
entrara alí, e ela viñera inquiril-o meu desejo, eu habíalle responder com'está mandado pol-a tradición, pra conqueril-o tesouro, agora que s'apresentaba a ocasión de probal-a fórmula consagrada:
—Gustam'a tendiña, e máis a señoriña.
ORIENTALIA
Dito está qu'o Oriente encomenza e fica alén da Friedrichstrasse, para o Leste. Na Friedrichstrasse hai já tendas de cousas slavas: teas charramangueiras, tallas en pau, traballos en coiro, en metal, lindas camisas brancas bordadas de coores. Tendas d'emigrados rusos, afugentados pol-a ditadura comunista, algúns dos cales andan pola rua co-as suas blusas de seda marela, rosa, azul pálido, garnidas de fitas bordadas; tendas de húngaros, de servios, de chekos, cousas d'Ukrania, Rumanía, Bessarabia, Trasilvania, Polonia, Macedonia, Albania, etc. En suma, da outra Europa.
Outra Europa? Ou Oriente? Ou a verdadeira Europa da que nós non somos máis qu'o reborde marítimo?
«Tierras de Europa, girones de la Eur[asía...»
Certamente: Primitivo Sanjurjo ten razón; a Eurasia, a Eurasia. Veleiquí está: é na Friedrichstrasse onde encomenzan os esgazamentos, esgazamento báltico, esgazamento nórdico, esgazamento mediterráneo. Certo, certo. A cultura occidental está justaposta, apegada, parasitariamente, a un macizo de culturas e preculturas asiáticas. É a hedra agarrada a un carballo; agora a hedra seca, e o carballo...
Para alén da Friedrichstrasse vín tamén tendas hebraicas. As túnicas negras, os echarpes brancos e negros pra os Rabinos, e os seus bonetes; os eixemprares antigos do Talmud de Babilonia e do Talmud de Hienisalem, dos Targums, dos teólogos da Synagoga, dend'as vellas escolas de Sura e Pumbadita, ate Manasse ben Israel, os sionistas e os mendelsoherianos; as gravuras en aceiro, en madeira, en litografía dos grandes homes do judaismo; os candieiros de sete brazos; os altariños doméstecos de cartón co-a image das Táboas da Lei e da y-Arca do Testamento; ainda o Oriente, o Oriente mágico da Thora, da Michna e da Kablalah, dos Cohen e dos Kadosh. Tendas escuras con tendeiro barbudo e con cheiro asiático a corpo humano, a cera e a algo que semella sándalo.
O Oriente máis estremo atopámolo nos quarteis occidentais, en Charlottenburg, misturado a vida moderna. Hai tendas chinas e japonesas na Kurfürstendamm, mais por riba de todo, na Kantstrasse, onde despachan señores rasurados con antiparras que falan co s, que venden preciosos kimonos bordados, pijamas de muller, fabricación moderna, abanos, marfims, lacas, porcelás, bronces, estampas, parasoles, armas; todo do sobradamente coñecido, reproducido, imitado hai já tempo na Europa. Algo menos o son os pauciños perfumados pra queimar, cos que tanto cursi se pode precural-a emoción d'un Oriente ollado nos lenzos brancos da Ufa.
VI. IDEIAS DE BERLIN
E imos, primeiro de nada, precural-a y-alma da nova Alemaña, atal e coma s'espresa na arquitectura. Cada día máis, a arquitectura é o símbolo máis craro da y-alma dos pobos. Canda estrutura da casa cámbea, é qu'a y-alma do pobo trocou ou virouse, pr'a vida ou pr'a morte.
A vella Alemaña, pol-o menos ciquí en Berlín, desaparez baixo d'un dioibo de ce- mento, baixo da arquitectura babélica do que chaman mundo novo. Refirome especialmente
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/29/29ec/29ec0109-ea33-4f12-a5e8-82de1d86905e/115722418.xml
72
verso. Literatura e política universitaria. Inquedanza e orientación pol-a cultura vernácula. 1-en todo unha preocupación por resolver os problemas universitarios nun ambiente de galeguidade e de galeguización.
«Universitarios» ben presentada e ben escrita, sinala un matiz novo e un novo guieiro na marcha ascendente dos estudantes composteláns pol-os roteiros da cultura autóctona.
VERBAS ÓS MOZOS GALEGOS. O MOMENTO UNIVERSITARIO. CONFERENCIA POR ALVARO DE LAS CASAS.
Recibimos un exemprar da admirable conferencia dita pol-o Prof. Álvaro de las Casas no Paraninfo da nosa Universidade, da cual xa temos feito un estraito n-istas mesmas columnas. D'un xeito mañífico, en que se conxugan a elegancia literaria e a exposición dotriñal do que ten de ser a Universidade galega, ven esta edición cuidada e pulcra, en intres de gran trascendencia pro porvir da propia cultura. Coidamos ser esta disertación unha visión acabada e real do presente decorrer da Universidade compostelán asín como unha xusta e propicia invitación á mocedade na laboura de erguemento dos valores nacionais.
CENTENARIO DE MURGUÍA
Co motivo de se celebrar no presente, o centésimo anal do nacimiento de Mur guía, téñense organizado aitos en toda Galicia pra sua conmemoración. Adicación pur buada dos profesores de todol os centros docentes da nación, d'unha leición no día do nacimiento como homaxe ó chorado mestre. O tomo VI de Arquivos, editado pol o Seminario, e o número da revista NÓS, correspondente ó mes de maio, son antre outros, os motivos pra festexar o centésimo anal do nacimiento do esgrevio precursor.—R.
DIE LANDWIRTSCHAFTLICHEN GERATE IM OSTEN DER PROVINZ LUGO (SPANIEN) por Walter Ebeling-Extracto de Wolkstum und Kultur der Romanen, Hamburgo.
Iste notabilismo traballo conten unha parte do estudo da cultura popular —a referente aos trebellos e ferramentas de labranza— da parte oriental da provincia de Lugo, partidos de Becerreá e Fonsagrada, estudados pol o A. nos vraus de 1925 e 1929. Por certo que n-ise tempo levou pra o Museum fiir Völkerkunde de Hamburgo, unha colleita de máis de 200 oujetos, ou seña, coma nona ten ain da, en trebellos e ferramentas, o Museu do Seminario d'Estudos Galegos.
O contido do traballo é o seguinte: 1. A corza; 2. O carro; 3. O jugo; 4. O arado; 5. A grade; 6. O angazo; 7. As fouces; 8. A gadaña; 9. Os sachos; 10. As forcyadas; 11. O mallo. O A. discípulo de Krüger e Thilenius é a un tempo folklorista e dialetólogo, e o seu inquérito, endereitado asegún as normas da escola románica da Universidade hambur guesa, dos traballos de Krüger, encol da cultura de Sanabria, e da revista Wörter und Sachen, de Neringer, recolle a un tempo a verba co-a fala conxuntamente coa-a usanza. Cada verba vendada en escritura fonética co-a sua equivalencia alemáa, ou espricadeira, moitas veces co-a castelán, sempre que é preciso co a súa derivación etimolóxica latina, e con todal-as variantes que se poideron recoller. D'iste xeito, por eixempro, a nomenclatura do carro está apurada deica ó último, e co-elo a sua estrutura e sistema de construción, e os tipos diversos. En troques, é un estudo puramente analítico dos oujetos estáticamente considerados, delimitados, xeograficamente e miuciosamente descritos, anque non estean presentados en acción, nen en relación coas diversas incidencias da vida labrega.
Nais n-isto, o traballo é perfeitamente fiel ao seu tídoo e ao seu fito. E o tipo mesmo dos traballos de Krüger, cinguidos, no estudo da cultura material, aos oujetos e aos seus nomes.
O traballo do Dr. Ebeling é d'unha importancia ben grande pra nós, por dous conceitos diferentes: pol-o seu contido, que nos dá notizas d'unha terra que nós non temos centifecamente esprorada —en conjunto, nos trebellos de labranza, no carro, e no jugo, semellante á de Melide— pol-o que nos dá moito traballo feito; e logo coma modelo pra orientarnos o milloramento dos nosos inquéritos, os quales adoecen pol-o común pol-a parte das verbas, de que nós temos non somentes escasa recolleita, máis a que hai moi sen por en notación fonética, o qual,tiralle moito valor. A nosa probeza n-iste asunto nótase ben cand'un coñece os dicionarios galegos utilizados por Ebeling— Cubeiro, Valladares ré, e oi compreto da Academia Galega. Agardamos que isto sirva d’eixempro aos que Pagora pra diante emprendan eiquí inquéritos d'esta clas, dos que já temos algús valedeiros, anque coxos no que ás verbas se refire. V. R.
NÓS, Publicacións Galegas e Imprenta, Rua do Vilar, 15
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/29/29ec/29ec0109-ea33-4f12-a5e8-82de1d86905e/11572249.xml
NÓS
mén. Agora din que non compren teitos outos pra que haxa máis volume de ar nas cámaras, qu'o que compre é qu'estas sean ampliadas: é dicir, a estensión en horizontal.
Isto ten precedentes na vella arquitectura alemá co-as bandas dos saedizos e as fenestras de meio corpo dispostas en riola, moi juntas. E cecais seña a influencia da chaira, o qual darialle a razón a Spengler, que pra min, tena sen discusión posíbel. Mais é qu'agora na arte nova acentúase d'un geito alarmante, e agora non aparez compensado cos piñóns e os tellados pinos.
Estas casas son, ademáis de fachada inteiramente lisa e sen adorno ningún; todas son superficies planas, tan eisageradamente simples, tan friamente ispidas, qu'indican ben a sordidez do esprito dos arquiteitos e dos donos. Millor sería dicir a sordidez do noso tempo. Tempo d'almas rasurudas e tristeiras.
Non se pode dicir de todos estes edificios que sean feios. Hainos que si o son, cando n-iles interviu a pantesía pervertida polo romantismo industrialista, ou cando s'impuxo n-iles un utilitarismo asañado. E xa que falamos de romantismo industrialista, com pre qu'insistamos n-elo enantes de pasar adiante. A proba de que hai un romantismo industrialista, dánola o futurismo italiano, que non foi outra cousa, e que se semella morto, nono está de todo, nen com'espresión artística, nen menos aínda coma mentalidade difusa, non já na Italia, senon en todo o ámbito da civilización suramericana. Iste concepto toca na entrana do romantismo, e imprecaria unha definición d'iste. Mais sendo iste un movemento e unha aititude vital, non hai modo d'o defiñirmos, pol-a sua fonda e rica complexidade. Podemos falar, non embargante, d'un romantismo industrial, entendendo o romantismo com'un geito de sentir as cousas; tamén com'unha posición irracionalista. Non colle dúbida de qu'o futurismo é unha cousa d'iste geito: unha sorte d'idealismo istintivo, intuitivo, contrarracional. (Da contradición interior do futurismo, falei já no meu ensaio: Do futurismo e máis do Karma pubricado no número 34 de NOs). Mais tamén podemos considerar-o romantismo com' unha tendenza á fugir do presente, com'unha escapada, unha evasión. (Marcello-Fabri). D'iste geito o romantismo histórico propiamente dito, en canto é unha fugida cara ó pasado (Spengler) é unha forma romántica normal; namentras qu'o futurismo, querendo fuxir da actualidade, acóllese á un determinado seitor da actualidade, o seitor industrial, ou seja maquinista, co cal é un romantismo desviado, e imposibilitase o futuro —o futuro, que é por esencia unha noción valeira, qu'il quer encher, cunha parte do que hai hoxe— porque ademais, quixera criar somentes n-un senso, que precisamentes, semella o más ameazado d'esgotamento.
O romantismo industrial ou mecanista, cuia espresión ideolóxica suprema está no concepto trasnoitado e vulgar do progreso, compartido por todol-os semicultos civilizados, fai o criador do radioescoitismo, da cencia de Flammarión, da literatura de Verne, de Wells e do Coronel Ignotus, dos telegramas postos ao planeta Marte, e da oratoria do Conselheiro Pinto Porto, d'Eça de Queiroz, cando dicía: «Quem não admirará os progressos de este século?» Ouh, os progressos d'iste século! Logo imos lograr a comunicación con Marte, sobre todo, se hai quen s'arrisque á ir aló pra deprender aos marcianos o significado dos siñás lumiosos que lle fagamos dend'a terra; anque millor estaria que primeiro viñera eiquí un d'iles pra lle deprender o idioma marciano ao que lle vai deprender á iles o dos siñás lumiosos... Veleiquí o romantismo industrial.
O romantismo industrial foi o que fixo erguer os edificios que semellan carros eléctricos e vagós do tren, as torres de ferro e cristal, etc.
Mais, já digo; non todol os edificios de novo estilo son feios. Hainos positivamente fermosos, especialmente casas pra vivir. Sono cando conservan a estrutura e o senso da casa, principalmente. O qu'acontece é qu'a sua beleza reside na sua singeleza — especialmente, por contraste cos edificios d'estilo penúltimo — e no seu acomodamento á función que han vencer. Querse dicir que é unha beleza tinguida d'utilitarismo. A beleza da geometría pura, máis aínda, d'una geometría tan elemental, que descoñece cuxe qu'a liña curva e o ángulo de máis e de me-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/29/29ec/29ec0109-ea33-4f12-a5e8-82de1d86905e/115722413.xml
NÓS
e dispreciou outras moitas. A revolta prodúcese hoxe contra d'unha timocracia, contra d'unha plutocracia, cuia única superioridade, pol-o menos así á vista, semella ser a do diñeiro, e que non ten unha base natural ond'acimental-o seu prestigio. As aristocracias do sangue poseen un prestigio natural; a xente istintivamente llo recoñece, sintese innatamente levada ao respecto diante delas, proba de qu'a superioridade do sangue, é unha verdadeira superioridade real e positiva, descansa n-algo certo, n-algo cuia evidencia non pode ser destruída, á pesares de canto contra d'ela se poida discurrir, escribir e falar. Porque é unha superioridade d'orde vital. En troques a do diñeiro, non; a do diñeiro pol-o xeral, alrita e alporiza á xente, cuio istinto revólvese de cote contra dos señores improvisados, contra dos novos ricos, contra dos que non eran ninguén, e somentes por teren ganado cartos se convirten logo en persoas. O noso pobo galego ten pra eles unha expresión despeitiva característica; señores d'onte pr'ací. En todos lados, a sátira asáñase co-iles. Por algo é isto.
Crarestá que no novo mundo do negocio e da industria, atópanse homes de verdadeiro valor vital: grandes criadores d'empresas, *prometers*, capitás d'industria, grandes manipuladores d'homes e de millós, que poden ser postos en comparanza cos grandes héroes, cos fundadores de pobos, cos políticos de genio. Spengler ergueu coma representante do noso tempo e do futuro próximo, o tipo de Cecil Rhodes, com'unha das grandes figuras representativas da historia. Cambó asegura qu'o que máis s'asemella a un gran gobernante, é o gerente d'una gran empresa. Non embargante, adentro da nosa cultura pol-o menos, ningunha actividade d'orde económica, por ergueita que seña, se considera coma nobre.
Os héroes dos contos das Mil e Unha Noites son moitas veces mercaderes. Sindbad o Mariño é un mercader. Non pode acontecer outro tanto n'unha novela, n'un poema occidental. O comercio e a industria son pra nós o máis antipoético que se poida concebir. Ademais, en Sindbad e nos mercaderes das Mil e Unha Noites, existe un elemento heroico e poético de primeira forza: as grandes viages por mar á terras lonxanas, misteriosas e cheas de maravillas; as arriscadas travesías pol-o deserto, os asaltos das bandas de ladróns, os naufragios... Mais tamén había iste elemento na vida dos antigos mercaderes venecianos, genoveses, portugueses flamengos. Non nos de hoxe; a ave Roc non ha vir precurar no seu comptoir ou no seu mostrador aos nosos potentes industriás e comerciantes.
E mais así e todo, algo diferente houbera podido acontecer eiquí, n-Alemaña. Foron sen dúbida os fidalgos ingleses os primeiros que s'arriscaron a meterse nos negocios; mais foi Alemaña a primeira que tivo verdadeiras dinastías comerciais e industriais, semellantes ás casas nobres, e seguidoras d'un estilo moral, d'una norma distinguida de conduta superior, semellante ao estilo cabaleiresco, á regra da conduta fidalga. Emporiso, non chegaron a acadar rango épico. O diñeiro non é poético nen é popular.
D'iste xeito, a clase capitalista, acosada pol-o marxismo, non atopa simpatía en ningures. Os nobres desposeídos, dislocados, deixados en segundo rango; os intelectuais vendo runfar aos que non saben, ficando eles na máis modesta condición; o resto da clase media malvivindo namentras algúns ruben ao cume do poder e da opulencia; toda esta xente sintese no fondo da y-alma vingada pol-a insurreición das masas traballadoras.
Logo, qu'a congestión capitalista é un mal que non ten máis compensación que producir ou ajudar a producir outros males: grande industria, maquinismo, superprodución, standardización, urbanismo, vilas tentaculares, cosmopolitismo, esplotación das colonias, total-as mostruosidades que nos trouxeron, co a crise actual, ao esborrallamento das sociedades modernas arruinadas na megalómana, babelica e tola aventura centífico-industrial, da que o americanismo de quenantes falamos é, en Norteamérica, e n-Alemaña, con Ford e con Stinnes, cifra e resume. É o aspecto material da nova Torre de Babel, qu'a incorregíbel soberbia dos homes quixo erguer, e que de novo cai, no meio do máis tristeiro ridículo —o ridículo infinito de todo o que s'opón a Deus, coma dixo León Bloy— e no meio da confusión.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/29/29ec/29ec0109-ea33-4f12-a5e8-82de1d86905e/115722419.xml
A hixiene nos nenos
é a garantía da sua saúde física e moral o día de mañá.
No diario asco dos nenos empregue o “Jabón Sales de la Toja”, único que ás suas altas calidades meiciñás xunta toda a finura e pre-
fume d'un xabón de tocador. Contribuie ó perfecto desenvolvemento das criaturas e evita o perigo da escrófula e o raquitismo.
JABÓN
LA TOJA
ÚNICO EN EL MUNDO
O Xabrón da Toxa
é o mellor.
Honra á Galicia no
mundo enteiro
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/29/29ec/29ec0109-ea33-4f12-a5e8-82de1d86905e/115722412.xml
66
certo ponto: o catolicismo —que na sua derivanza política ten que tolerar e ainda colaborar cos marxistas— e o nazionalsocialismo que se l'opón en certa forma nada máis.
A colaboración cos marxistas é pra min o único lixo do catolicismo alemán, anque por outra banda seña —téñoo que recoñocer e ademirar— un outísimo exemplo de sacrificio pola Patria, diante do qual temos que baixar a cabeza. O nazionalsocialismo é antimarxista dende a oposição; non sabemos s'o podería ser igual o día que gobernara.
Alemaña está saturada de marxismo. O marxismo eiquí já manda, governa, insúrjese, revolve, coaccióna, chantagea, propágase, adoutriña, educa, enseña, socializa, poetiza, centiliza, esplana, presuposta, edita, pubrica, mina, fura, desfai, imponse, domiña e señorea. Non sei se non terá chegado já ao máximo da sua curva ascendente; é de temer pra il que sí, e probe da Alemaña s'asi non é. Crarestá que fican aleixadas d'il partes considerábeles da sociedade —nobres, nacionalistas, moitos capitalistas, militares, católicos, gran parte da clás meia, profesores e elemento universitario e intelectual etc, — e qu'estas partes da sociedade non semellan tan resiñadas coma n-outros lados. Non embargante, coido qu'ainda trunfando n-Alemaña a contrarrevolución, pol-o momento había deixar moito do marxismo subsistente; anque tamén digo que, dadas circunstancias favorábeles, había ser eiquí o único país onde s'estreveran á non deixar d'il nen a punta do rabo.
O marxismo é unha fé. A doutrina marxista está refutada por inteiro dende a sua aparición, refutada e desfeita de tal xeito que d'ela non se pode salvar máis qu'apenas unhas cantas ideas da crítica que fai do sistema capitalista — é tender iste á producir escrusivamente mercancía, por eixemplo; o cal é máis ben que do capitalismo, do sistema de fábrica e de máquinas, qu'o marxismo non se propón destruir, senón estender e desenvolver. E non embargante, a xente segue creendo n'il. Creen pola fé. Os socialistas saben ben isto, e por iso non solen defender o marxismo dos ataques dos seus enemigos; saben qu'a istes nonos han convencer, e entón limitan a súa propaganda á xente ignorante ou aos já convencidos. E teñen un xeito pra conseguilo infalíbel: repetir. Non porfían, afirman. Repiten, afirman a mesma cousa un día e outro día. Tampouco se matan moito a cabeza á discurriren. Repiten cáxeque sempre os mesmos argumentos sofísticos do mestre; o máis que fan é ilos apricando aos asuntos que s'andan debatindo no momento. Das Kapital é o seu Korán que non pode ser discutido, por qu'é infalíbel. Sobr'il somentes poden falar os intérpretes, os ulemas do socialismo. Sabida é a consideración de que gozan no mundo socialista — coma no caso de Mahoma — os primeiros compañeiros do Profeta, coma Engels e ainda os seus parentes. Ata se dá a casualidade de haber un genro de Marx, Paul Lafargue, gran figura autorizada do socialismo, coma Ali, o genro de Mahoma, no Islam. Se semita era Mahoma, semita era Marx.
D'eiquí a miña sospeita de s'o marxismo non será suscitado pol-o istinto de vinganza da raza judaica, se non será, en certo xeito, unha sorte de resposta ao antigo semitismo. Isto verémolo despois.
O marxismo é unha fé, e esta fé mantense d'un sentimento. Iste sentimento é a genreira, senón xusta, xustificada en moitos casos, en todo caso natural e lóxica coñecida a natureza humana, dos d'embaixo aos d'enriba; a envexa do que non ten ao que ten, do que non pode ao que pode, do que non sabe ao que sabe. Esta envexa, esta genreira, é pouco máis menos de todol-os tempos e de todol-os lugares. É o que chamou Nietzsche o odio dos tehandála, dos parias. A revolta d'istes tampouco é ningunha cousa nova na historia; a revolución social non é ningún invento do noso tempo; repitese con certa periodicidade. O qu'acontez agora, e cecais aconteceu tamén n-outros tempos, é qu'a revolta prodúcese contra unha clás dominante, qu'en xeral, non aparez dotada de ningunha superioridade realmente respeitábel. Prodúcese contra da clás capitalista que, surtida do tiers-état, empoleirouse choutando por riba d'iste e deixando abaixo á sua millor parte, ou seña, á que se tiña convertido en clás intelectual, e qu'a clás capitalista colleu unhas veces ao seu servizo, protegeu outr dende a sua outura e caxequ'a xeito d'esmola.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/29/29ec/29ec0109-ea33-4f12-a5e8-82de1d86905e/115722420.xml
MERQUE VOSTEDE Plumeiros RAFIUM
De mais dura qu'os de pluma e limpan millor.
Véndense en todol os estabelecementos do ramo.
ANDRÉS PERILLE --- OURENSE
Sanatorio Quirúrxico de San Lorenzo
Santiago de Galicia
Dos Profesores
D. Fernando Alsina e D. Antonio M. de la Riva
CIRUXANO XINECÓLOGO
FOTOGRA[?]
Si quer qu'os seus fotograbados sexan o mais perfecto posíbeis, convénlle envialos aos
Talleres de fotograbado ESPASA-CALPE S. A.
Rios Rosas, 24-Apartado, 547 MADRID
A sua biblioteca non será unha biblioteca galega, mentras non adeq[?]ira as obras editadas por
NÓS PUBRICACIÓNS GALEGAS E IMPRENTA
HORTAS, 20 SANTIAGO
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/29/29ec/29ec0109-ea33-4f12-a5e8-82de1d86905e/11572242.xml
B O L E T Í N M E N S U A L
d a
C U L T U R A G A L E G A
Direitor Literario
Vicente Risco
Direitor Artístico
Alfonso R. Castelao
Adeministrador
ANXEL CASAL
DIREICIÓN E REDAUCIÓN:
Sto. Domingo, 47 – OURENSE
ADEMINISTRACIÓN:
Hortas, 20 – SANTIAGO
ABONAMENTO
Doce números, na Península 8'00 pesetas.
Fora da Península 8'00
Número solto 0'70
Os pagos son adiantados e os gastos de xiro de conta dos suscritores
NOTA
Este boletín non publicará mais orixinas que os que foran directamente solicitados pol-a Dirección. Tampouco se fai solidario das ideas n-eles emitidas, a non ser dos que por non iren rubrados, enténdense que son da Redaución.
SUMARIO
TÓPICO NO PORTO, por F. BOUZA-BREY
ESMALTE CLOISONNE, por MARVIN CHANCEY ROSS
DA ALEMÁNIA, por VICENTE RISCO (proseguimento)
ARQUIVO FILOLÓXICO É ETNOGRÁFICO DE GALIZA
OS HOMES, OS FEITOS, AS VERDAS, pola REDAICIÓN
IMPRENTA “NÓS”
Facturas - Estados - Libros - Revistas
e toda crás de traballos tipográficos
Trasmitamos os seus encárregos
Hortas, 20
SANTIAGO
Vicente Risco
Abogado
Santo Domingo, 47-2º
OURENSE
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/29/29ec/29ec0109-ea33-4f12-a5e8-82de1d86905e/115722414.xml
NÓS
68
O marxismo, fundado asegún presumen na filosofía de Hegel —de Hegel o filosofas tro, coma me chamou Schopenhauer—cunha base psicológica esencialmente negativa —a genreira, a enveja, o odio do tchandála, non por espricabele e case justificado, menos odio, menos enveja, menos genreira; é dicir menos sentimentos negativos— resulta necesariamente incapaz de creación. Non lle vemos en Rusia criar nada novo, senon acometer co plan quinquenal, empresas industriais en grande escala, coma fai o capitalismo.
Esta vez non das linguas, senón, o que é pior, dos entendementos.
O que vai dito esprica d'abondo o trunto do marxismo, mais non justifica o marxismo. Houbo un tempo no que coidei que, ao menos a crítica do capitalismo era unha cousa atinada en Marx. Hoxe vexo que nen aínda iso está ben. Porque ademais, velei aquí o erro máis tremendo da xente: a xente pensa qu'o marxismo en total-as súas derivacións —socialismo, sindicalismo, comunismo— é oposto ao capitalismo, inimigo do capital. E non hai trabucamento semellante. Marx e todol-os seus seguidores defenden o capitalismo, anque coiden o contrario. O comunismo marxista —e o sindicalismo tamén— conserva inteiramente o sistema de produción capitalista, a concentración, o sistema de fábrica, o maquinismo, a produción en serie, a industrialización a ultranza, etcétera, etc. En esencia, o capital —entendido en senso marxista— non desaparez co comunismo; pol a contra, segue producindo a plusvalía —a tan soada plus-valía— pois já os teóricos do marxismo coidan ben de preveñir aos seus adeptos de que no sistema comunista, non ha recibir cada un o produto integro do seu traballo, senón qu'una parte —que ven ser a plus-valía do sistema capitalista— tense qu'empregar no melloramento da produción. De modo e de maneira qu'o sistema ven ser inteiramente o mesmo, somentes que o capital —meios de produción máis parte da plus-valía— mudará de dono: en lugar de ser dos capitalistas, será da colectividade, ou coma se dixéramos, de ninguén. Os obreiros seguirán sendo tan obreiros coma hoxe.
Ademais, o marxismo entrebreceu o mundo moderno. Matou a ledicia de vivir. Coma se vai sentir ledo da vida, o que leva adentro da alma, á latexar en todol-os instantes, un fondo sentimento de genreira e d'enveja, alumeado por unha filosofía materialista, fatalista e matemática, que lle tira todo consolo, que llafoga todo pulo espiritual? O marxismo, a doutrina máis tristeira, máis moura qu'endejamais s'inventou no mundo, fixo infinitamente disgraciadas á unha chea de xeracións, qu'agardarán cuspindo fel á que chegue o dies irae do proletariado, e que, se trunfan, agardarán aínda inútilmente, coa alma envenenada de carrage, o advenimento do paraíso terrestre que non ha chegar endejamais. A min danme moita pena estes obreiros mozos, no mellor da vida, qu'atopo no Stadtbahn lendo no Vorwaerts ou Des rote Fuhne. Levan o entrecello enrugado pol a idea fixa, e non abre un sorriso os seus beiços vermellos de rapaces sans e bons. Mordeu aos probes o verme do desespero que é o contido da doutrina de Marx.
(Continuaráse)
NÓS, Pubricacións Galegas e Imprenta
Trasladou os seus talleres e oficiñas á:
RÚA DO VILAR, 15.—SANTIAGO
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/29/29ec/29ec0109-ea33-4f12-a5e8-82de1d86905e/11572244.xml
O ESMALTE CLOISONNÉ DA CRÚS DE ALLARÍZ
Por Marvin Chauncry Ross.
O arqueólogo Villaamil e Castro, no seu traballo encol da crus de vidro do convento de Santa Crara de Allariz, dixo que na base había unha serie de esmaltes, representando algúns santos e escenas da vida de Noso Señor (1). Na realidade trátase de unhas pinturas ao templo sóbor un fondo de ouro e atópanse baixo vidros. Ansi que Villaamil e Castro sen dúbida non poidera estudalas como debera.
Antre istas pinturas, non embargante, hai unha ducia de entrepanos de esmalte cloisonné sóbor ouro, de moita importancia, pertencendo probablemente á un pequeno grupo de esmaltes semellantes e feitos en París no derradeiro do século XIII e comezos do XIV.
Istos fermosos esmaltes representan uns tallos con froes e follas de vide, sendo os seus córes: branco mate, roxo, verde e turquesa. O fondo é traslúcido verde, centellante o reflexo dourado.
Taes esmaltes, vése ben, non foron feitos pra encher aqueles espacios. Apricáronse dous anacos en cada entrepano reitangular.
O encaixe ou xuntura do dibuxo, tallos e follas de vide, manifesta craramente, na sua posición alongada, outro difrente desenrolo. Isto nos fai conxeturar que os ditos esmaltes non foron feitos para o pé de isa crus, senón que deberon formar parte de un relicario, hoxe descoñecido.
Os ditos esmaltes, non embargante, parecen suxerir o esmalte bizantino, mais a semellanza é ben pouca. Téñase, pois, en conta que o esmalte cloisonné foi tamén fabricado en difrentes centros do Poñente, sendo París un dos máis famosos pol-a sua técnica i en tempo de Felipe o Fermoso.
Miss Joan Evans, (2) no estudo encol de unha tapadeira esmaltada en All Souls College, Oxford, asocia por primeira ves iste esmalte notabre cos do norte de Franza. Mr. Camille Enlart (3) despois n-un traballo máis longo demostrou documentalmente que iste esmalte e outros de París foron feitos n-aquela cibdade nos finaes do XIII e co-
(1) Mobiliario Litúrgico de Galicia, Madrid, 1907, páx. 120.
(2) «An Enamelled Lid at All Souls College, Oxford», Proc. London Soc. Antiquaries, 1917-18, XXX, páx. 92.
(3) C. Enlart, «L'Émaillerie Cloisonné à Paris sous Philippe-le-Bel», Mém. et Mém. Fond, Paris, 1927-28.