Fernández Costas, Manuel
1887 - 1962
Cargando...
1
Artículos
Fabricio del Dongo e Federico Moureau, ou dos tipos da paixón romántica
por Otero Pedrayo, Ramón
Ano XI Número 65 (1929); p 78-79
A nascencia do Xeneral La Carrera : comunicación presentada ao Seminario de Estudos Galegos
por Taboada Roca, Antonio
Ano XI Número 65 (1929); p 79-80
Armórica e Galiza
Ano XI Número 65 (1929); p 81-82
O termo ''Confurco'' : ¿cál é o seu orixe?
por Rodríguez Elías, Avelino
Ano XI Número 65 (1929); p 82
As industrias líticas d'A Guardia : novas estazóns : (proseguimento)
por Fernández Costas, Manuel
Ano XI Número 65 (1929); p 83-88
Arquivo filolóxico e etnográfico de Galiza
Ano XI Número 65 (1929); p 88-90
Os homes, os feitos, as verbas
por Bouza-Brey, Fermín, Otero Pedrayo, Ramón
Ano XI Número 65 (1929); p 90-94
Páginas
Número publicación
Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano XI Número 65 - 15 maio 1929
Ano XI Número 65
| Título | Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano XI Número 65 - 15 maio 1929 |
| Idioma | Gallego |
| Notas |
Reproducción electrónica. Santiago de Compostela: Biblioteca de Galicia, 2009 |
| Tipo de publicación | Publicacións seriadas |
| Otros autores | Real Academia Galega |
| Otros autores | Seminario de Estudos Galegos |
| Otros autores | Real Academia Española |
| Otros autores | Nós, pubricacións galegas e imprenta |
| Otros autores | Real Academia Galega |
Formatos de descarga
Exportar
Descubre más en:
¿Quién participó?
6b5a85a6-9a03-4e59-a2b4-2857c573b256
¿Qué otros autores fueron coetáneos?
d4aceb71-3fb0-4975-9ab5-4af83511f62b
¿En qué otras publicaciones participaron estos autores?
¿Qué materias trata?
56114575-4654-41f7-b26e-a6f65f9c6afe
¿Qué instituciones aparecen?
Real Academia Galega
Seminario de Estudos Galegos
Real Academia Española
Nós, pubricacións galegas e imprenta
Real Academia Galega
¿Qué otras publicaciones hablan de estos organismos?
¿Qué lugares se nombran?
-
España
-
Pontevedra
-
Rianxo
-
Galicia
Ejemplares físicos
| Biblioteca de Galicia |
Signatura: Public. 5 — NOTAS: Anotacións manuscritas nalgunhas contracapas. Comprende: Ano XI Número 65 - 15 maio 1929 Formato ePub Versión PDF |
Tanto la transcripción de los textos (OCR) como la identificación de las entidades mostradas se han realizado mediante inteligencia artificial. El resultado puede contener errores acumulados en ambos procesos; conviene verificarlo contra el facsímil original. Más información[aquí].
https://biblioteca.galiciana.gal/es/catalogo_imagenes/descargarAlto.do?path=1157208&posicion=1
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/12/125f/125fa46f-c428-41ef-b8fc-bfd2ac1697d8/115720822.xml
Use o novo cristal PUNTAL, fabricación de Zeis, e escrusiva da
CASA DE LOS LENTES
Plaza Mayor, 18. OURENSE.
Droguería e Farmacia LUIS FÁBREGA Progreso, esquina a Luis Espada OURENSE
MERQUE VOSTEDE Plumeiros RAFIUM De mais dura qu'os de pruma e limpan millor. Véndese en todol-os establecementos do ramo Andrés. Perille - OURENSE
Lea vostede
Os Camiños da Vida por R. Otero Pedrayo.
BODEGAS GALLEGAS, PEARES E OURENSE Viños finos de mesa: Tinto TRES RIOS. Blanco BRILLANTE LOS GALLEGOS blanco e tinto Macía e Valeiras, Apartado 18-Ourense
SANATORIO QUIRÚRGICO DE SAN LORENZO SANTIAGO DE GALICIA DE LOS PROFESORES D. Fernando Alsina y D. Antonio M. de la Riva CIRUJANO GINECÓLOGO Establecimiento dotado de todol-os elementos que exixen a terapéutica e a hixiene modernas, situado nas aforas da poboación, moi cerca do pasco da Ferradura Teléfono número 195 Pra detalles, calquera dos Direitores ou o Médico interno
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/12/125f/125fa46f-c428-41ef-b8fc-bfd2ac1697d8/11572088.xml
e de Galiza o manífico movemento liberador cuio coroamento foi a expulsión dos Arabes da península ibérica, era o espírito endejamais vencido dos vellos Celtíberos e o dos Gaélicos o que o animaba... Latinos puros tiveran a corage d'emprendelo... mais a tenacidade pra levalo á vitoria houbéralles faltado. Pobos da Galiza, vos sodes idealistas... é un irmán da Bretaña quen volo di: E o voso idealismo é com'o nose... Despreciando o diñeiro é o mercantilismo que é patrimonio amiudo dos imbéciles, vos ollades mais outo. E o voso espírito domina as contingencias d'iste baixo mundo... Que aquiles que aman o baixo da vida s'enzoufen n-il... Nós lembraremos que temos unha alma espiritual que precisa unha mantenza mais idealista... Os pobos d'Europa están chegando á hora da morte porque o pasado e o espírito das suas razas nonos encantan já.
«Mais ha vir un día en que somentes han vivir as nacións que teñan tratado de quedar sendo elas mesmas. A Irlanda, tanto tempo mártir, esperta. A fé céltiga renace en Gales. A concencia bretona afirmase en Bretaña... e ainda na Cornualles ingresa, póñense a estudar a lingua córnica, desaparecida hai un século... E veleiquí que a Galiza ven tamén a afirmalo seu desexo de renacencia...
«O Deus dos Celtas nos junta... e eu abesullo o día en que en col da pedra de Ponteareas iremos procramar a nosa fraternidade e as espranzas da nosa raza imortal... Agardando ise día, recibide, querido señor, o mais fraternal apretón de maus.
«A galon è Karauté hur gouen».
J. M. François Jacob
As relacións fican abertas, e os homes de pensamento das dúas terras céltigas juntan os seus corazóns na mesma generosa espranza. Agora compre intensifical-o intercámbio de libros e de revistas. No número que ven, adicaremos un longo espazo ao estudo do movemento bretón e das personalidades dos bardos Taldir e Dariorig.
E non debemos esquecer de ningún xeito que tamén debemos isto ao noso grande e ilustre amigo Philéas Lebesgue, druída Ab Gwenc'hlan.
S. N.
O TERMO "CONFURCO"
¿CÁL É O SEU ORIXE?
Custeada pol-a Deputazón Provincial de Pontevedra, pubricouse no ano de 1904, unha obra do moi erudito e sabio escritor pontevedrés D. Celso García de la Riega, tan discutido ogano—dimpois de morto—pol-a sua tese do orixe tamén pontevedrés de Cristobo Colón.
A obra de referencia, titúlase Galicia Antigua, i-está formada por catorce traballos de Xeografía e d'Historia da nosa rexión. No sétimo d'eles, discurre o autor sobre do tema «O culto á serpe e a outras divindades». E n-iste traballo, falando do termo Confurco, nome con que se destinguen al-
gúns montes e lugares de Galiza, dalle unha espricazón que non me parez acertada.
Ora vamos ver:
«... urco se llama una fiera fantástica que desde tiempos antiguos figura en fábulas, leyendas y cuentos galaicos.» Así dí o señor García de la Riega. E mais abaixo agrega:
«En dialecto gallego, con es piedra grande más o menos redondeada y sin aristas.» Pasemos pol-o dialecto, e sigamos:
«... fi, según todas las probabilidades, expresa agujero en lenguas kimricas. Si tales elementos forman el vocablo Confurco, y así puede creerse, esa denominación proviene de algún cuento fantástico, o revela la
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/12/125f/125fa46f-c428-41ef-b8fc-bfd2ac1697d8/11572085.xml
NÓS
cendo todo o contrário do que lle convén alcanza todol-os fis, sin traballo, sin esforzo, com'a cousa mais natural do mundo, porque tén o amor das mulleres, a envexa dos homes e un tipo de xoven cardeal nepote. Apesares das prisións, dos odios e dos combates, il trunfa sinxelamente como de dereito lle é debido pola superioridade do seu tipo, superioridade qu'il endexamais razonou. O amor atromentado da maravillosa condesa de San Severino, o amor inocente de Clelia Conti, todol-os mais pequenos amores de momento, sonlle rendidos com'un tributo natural. Conserva a sinxeleza d'un gran neno, tod'o contrario da traballosa e calculada sistemática conquistadora do D. Xohan. As amantes non teñen porque queixarse d'il pois non poden situarse ó nivel do que é por natureza príncipe, gran príncipe intuitivo. ¿Quer isto dicir en Fabricio unha imposibilidade? Non. A imposibilidade siñifica o resultado d'una longa loita. E un remate, Fabricio está sempre comezando, sempre n'una adolescenza non mordiscada pola razón nin polo feitizo do desconsolo. É un gran sportivo que com'os nenos non ten vergonha de chorar nin d'empregar astucias de rapaz. Ten a relixión do neno, a elegancia da caste, a seguridade da beleza do lago de Garda. Todol-os mais persoaxes da novela gástanse en sabios esforzos d'ambición, d'amor, de disimulo, en todal-as artes que crían enrugas na pel i-esprencia na conduta. Fabricio en todol-os istantes sinceiro non s'estrana de ser arcebispo mais ó morrer Clelia, il morre tamén na Cartuxa, naturalmente c'a lóxica da paixón indiscutida. Demasiado novo pra sentir remordemento ou desespero, Con bágoas, amor e creencias de adolescente. «La Chartreuse» é a novela menos literaria que se podia maxinar, o que realza a sua incomparábel riqueza psicolóxica.
En troques «L'Education» deixa traslocir desmasiadamente ó literato. Federico Moreau razona a súa paixón. Sistematicamente fracasa como fracasan todol-os seus amigos, tod'o seu tempo. A causa quizais sexa o nativo burguesismo de Moreau. Un pequeno fidalgo de Nogent-sur-Seine parécese moito a un gran burgués. O libro está concebido en pequeno, adrede. ¿Quixo Flaubert unha sátira ou unha elexia? Os tipos secundarios esquematizados afogan a mocedade de Moreau. Fáltalle a forza da intuición; calcula moito con pouca forza de carácter ó alcance da man. Na «Chartreuse» ronsela tod'o largo da novela unha lembranza de Marengo. O antigo réxime fáise mais fino e sotil pra matar aquila lembranza. N'a «Education» oscilase antra pequena república do 48 e o imperio do 51 despois do pariaugas de Lois Felipe. Hai a concenza d'una diminución. Federico Moreau garda sempre un grande amor: o dos dazoito anos, mais maxinado que real, e fáille instantáneamente traición pra volver a il com'a primeira pureza. Chega ó final das ilusións hastra sadisfeito de ser un regular burgués. Il non morrerá por ningunha paixón. No tempo de Flaubert había xa desmasiada intelixenza no mundo.
R. OTERO PEDRAYO.
A NASCENCIA DO XENERAL LA CARRERA
COMUNICACIÓN PRESENTADA AO SEMINARIO DE ESTUDOS GALEGOS
A biografía de tan valente militar publicada por Vesteiro Torres na «Galeria de Gallegos Ilustres» tenno por galego. O historiador Murguía coidaba o mesmo. Martínez Morás —nun traballiño que lle adicou, no N.º 22 do B. da R. A. G. —non se astreveu a facer afirmación algunha sobre este punto.
O hachádego da partida de nacemento do Xeneral, por meu bon amigo o Comandante
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/12/125f/125fa46f-c428-41ef-b8fc-bfd2ac1697d8/11572087.xml
ARMÓRICA E GALIZA
A relación antr'as dúas terras céltigas—os dous Fisterres, as dúas Oestrimnides—encomenzou baixo os millores auspicios. Traducimos eiquí de An Oaled, a nota que o bardo Taldir adica a
Os galegos d'España
«O Francés é un Señor condecorado e qu'iñora a Goegrafía. Pódese incluir ao Bretón na mesma categoría. O enseño dado nas escolas estatistas é de tal geito chauvin qu'apenas si se consinte en abrir aos rapaces unha pequeniña fenestra car'o Estrangeiro.
«Eu non sei ren das razós d'Estado que pode ter Anastasia pra suprimir dos grandes jornais toda sorte d'información seria que veña da España nin que tratado nos avencella as maus por frente do seu soberán. Esta non é cousa miña.
«Mais eu vexo que nós non sabemos ren (M. Maric Roustan teno dito no Senado) do que pasa na Península Ibérica no tocantes ás Letras, ás Cencias e ás Artes.
«É mais hai aló pol-o menos duas grandes Provinzas que deberan reter toda a nosa atención, e son a Cataluña e a Galiza, unha ollando o Mediterráneo, e outra o Atlántico. A Cataluña, De nome tan Galo... É o mesmo Chefe Catellon quen deixou o seu vocabulo guerreiro na Cataluñia da España e nos Campos Cataláunicos na Franza. Os Catalás son de raza céltiga, incontestablemente. Ja falaremos d'iso mais longamente; hoxe volvamos a nosa ollada car'o lado da Galiza, ise «Finisterre» ibérico, onde 3 millóns d'habitantes irredentistas, aturan o jugo de Castela.
«Iles chámanse a si mesmos no dialecto, O Pobo Galego, ou seña Ar Bob! Galleg (le Peuple Gallique), e teñen unha Literatura, unha Arte; unha Arqueoloxía, que non é nin española nin mourisca, senón celta. A carai-
terística da sua raza é a saudade din iles, ou seña de ser santeuse, «frondeuse», «légère», como acostuman de presentar aos Celtas. Iles imitanse moito aos Bretós e aos Irlandeses pol-o seu Cristianismo primitivo. N-outro tempo, expón um dos seus liders, Vicente Risco, a Galiza era independente, e fai 50 anos, constituíuse un partido que reclama a Autonomía integral».
Reproduz despois dúas cartas do noso Direitor, e remata anunciando a chegada do Castelao: «Non compre que digamos que o Señor Castelao ha ser benvido nos meios Bárdicos de Breiz, e que istes hanlle facilitar na medida das suas forzas a misión de relación cultural de que os seus compatriotas o encarregaron pr'a nosa península».
Outra voz amical veuse juntar co-a do generoso Taldir: é Mr. François Jacob, bardo Dartorig, quen dirige ao noso Direitor a seguinte carta:
«No derradeiru número da revista bretona An Oaled, leín a vosa profesión de fé céltiga e o voso chamamento aos vosos irmáns celtas da Bretaña... Eu son ditoso de vos dal-o parabén pol-o nobre ideal que vos anima e d'abrir con vosco relacións epistolares que han ir, eu espero, deicás íntimas relacións da amizade e da fraternidade.
«Bardo do Gorsedd de Bretaña exilado en Occitania, sigo co meirande interés todal-as manifestacións intelectuais que a idea céltiga fai xurdir; pra min, o voso pobo da Galiza é unha nación da nosa raza céltiga; si as vicisitudes da vida si a política dos príncipes, si o azar ou o fado da Providencia, vos incorporou ao gran pobo español, cuia historia admirábel m'encantou, eu considérovos sempre coma parentes infortunados... e si antre vós a vella língua que ainda vive antre nós, tanto nas illas coma no continente, desapareceu de todo, o voso esprito non se modificou e sigue sendo céltigo. Tamén, cando nos tempos heroicos partiu d'Asturias
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/12/125f/125fa46f-c428-41ef-b8fc-bfd2ac1697d8/115720819.xml
NÓS
argumentos ós qu'estamos acostumados en Galiza. Mistral mantivose á outura da sua miscón: celebrando no parque de Sceaux o cuarto centenario da xuntanza da Proenza c'a Francia dixo no seu discurso diante toxol-as «élites» do norte: «Fai catrocentos anos qu'os Estados xenerales da Proenza dixeron á Francia: xuntámonos contigo, non com'un acesóreo que vai ó principal, sinon com'un principal que se xunta a outro principal, é dicir que nós gardaremos as nosas nosas liberdás, as nosas costumes, a nosa lingua. Nós non queremos qu'os escolantes ensíñen ós rapazes a desprezar a lingua e as cousas da nosa casa — e si calan os nosos deputados e senadores, nós os poetas representantes do pobo pol-a gracia de Deus, protestaremos eternamente.» París fai homaxe a Mistral quen rechaza un sillón «sous la comsole». O poeta mantén ergueita a bandeira no seu periódico «L'Aioli». Simpatiza con Mallarmé, profesor do Liceo d'Avignon. Cando moitos felibres guiados por un senso de republicanismo anticlerical apartáronse do ideal federalista Mistral sostíñao c'a enerxía d'un mozo. Tiñabós discípulos, entreles Ch. Maurras un dos autores da «Decraración dos xóvenes felibres» no 1892 no que se di: «Nós somos autonomistas e federalistas e si en algunha parte, no Norte, algún pobo quer marchar connosco, tendémoslle a man. Un grupo de patriotas bretós demanda o restabrecimento dos Estados da sua ilustre terra. Nós, estamos c'o istes Bretós.» A nova xeneración estaba formada e disposta. Mistral, xa arredor dos sesenta anos, ledo da sementeira e do novo froito espranzado, adicouse a traballar nos seus poemas e libros e na fundación do Museo de Arlés, índice do vir da Proenza, orgaizado polo seu mór poeta.
R. O. P.
LIBROS
ARTUR DE MAGALHÃES BASTO. «NA AGONÍA DUM RÉGIMEN, OS ÚLTIMOS ANOS DA VIGENCIA DO FORAL DO PORTO». Coimbra, 1928.
O erudito investigador Magalhães Basto fixo separata do traballo que deu a luz «O Instituto» fucendo estudo da carta-foro que, dada ó Porto pol-o bispo Don Hugo en 1123 e despois de sete séculos de vixenza, veu morrer, atravesando episodios luctuosos de constitucionais e absolutistas e resistencias máis ou menos diplomáticas entre o poder civil e o egrexástico, en definitiva, a mans do Mousinho da Silveira, o eisilado de Paris, na lei de 13 de Agosto de 1832 abolindo os dereitos forais. Todo elo constitúe interesante episodio da historia interna portuguesa n'un período tan axitado como o que a principios do século XIX viviron os nosos irmáns veciños, cujos liberais emigrados despois da revolta portuense de 16 de Maio chamada Belfastada foron acollidos por Galiza garimosamente facéndoselles do ce a fuxida da sua pátrea.
Unha vez mais o Sr. Magalhães Basto danos boa proba dos seus talentos que tanto levan alumeado a historia contemporánea de Portugal.
F. B. B.
REVISTAS
A NOSA TERRA, 1.º Abril, 1929.
SUMARIO: Ao decorrer os días. — A terra prometida, por R. Otero Pedrayo. — Con ferreñas e pandeiro, por Damil. — Versos de X. Lamenú. — O sentimento nazonalista e o internasonalismo (proseguimento) por Ramón Villar Ponte. — Un comentario sobre o tema do turismo, por Fiz Mosteiro. — Homenaxe aos mortos. — A festa da árbore froital. — Días, por Antón Goy Díaz.
BOLETÍN DE LA REAL ACADEMIA GALLEGA, Cruña, 2 Marzal, 1929.
SUMARIO: Retrato del R. P. Celestino García Romero. — Puentedenme y su comarca (continuación), por Antonio Couceiro Freijomil. — Sección oficial: Junta ordinaria de 23 de Febrero de 1929; Junta Extraordinaria Pública de 23 de Febrero de 1929 (Recepción de Vicente Risco); Obras adquiridas por compra y donación, revistas y periódicos. Noticias: Relación de los trabajos recibidos para el Certamen Gallego-Americano de Montevideo (que reseñamos aparte). — Colección de documentos históricos.
GALICIA CLÍNICA, A Cruña, 15 Abril, 1929.
RECIBIMOS o primeiro número d'esta notábel revista médica que se publica na Cruña, e cuia aparición, coma a de todo esforzo centifeco que se faga na nosa Terra, que tanto precisa d'elo, saúdamos con agarimo, considerando aos que n-ela escriben coma compañeiros de traballo na obra da renacencia galega. Aplausamos tamén o seu propósito de facérense orgao dos médicos de Galiza e de traballaren pol-a sindicación profesional dentro da rexión.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/12/125f/125fa46f-c428-41ef-b8fc-bfd2ac1697d8/115720816.xml
Borrador OCR local de apoyo. Úsalo solo como pista débil cuando la imagen sea ambigua; si contradice claramente la imagen, prioriza la imagen:
NÓS
90
Abelleira, Abraira, Agolada, Anzas, Augadóce, Bacorcira, Balboa, Barreiras, Barreiros, Barreiriñas, Batais, Benquerencia, Bestilleiros, Boca de Canle, Bodegos, Cabaña de Vila, Cabanas, Cabanela, Cabodevila, Cachopa, Cadeira, Cagadoira, Canle, Caneiro, Capela, Carballo, Carboeiro, Carrancón, Carreirachá, Carrizais, Casadaedra, Casal, Casanova, Castelo, Caxiguciero, Cedofeita, Cerdeiral, Cerdeiriñas, Cimadevila, Coedo, Coirón, Cómarogordo, Conforto, Corbeira, Corredoira, Coto, Coto de Frades, Couso, Couto, Covacho, Covo, Currada, Chao, Chaogrande, Chao dos Navais, Chousa, Escabeira, Esfolado, Entrasviñas, Espin, Espiñaredo, Espiñeira, Esteiro, Ferreira, Figueirúa, Foleira, Folgueirúa, Follabal, Fondodavila, Fontán, Fontela, Fornos, Foxacos, Fraga, Frieira a Nova, Frieira a Vella, Grandela, Graña, Guildeiros, Herbelle, Hermida, Ínsoa, Insu, Lagoa, Lavandeira, Leirado, Lende-coira, Líneas, Lodeira, Lóngaras, Loureiro, Lourido, Louro, Lousada, Marelle, Maízan, Margaride, Meirengos, Mestas, Moligueiro, Molinqueimado, Molos, Morgullón, Mousende, Navallo, Noceda, Nogueiredo, Olgueira, Olleiros, Outeiro, Pacio, Paleira, Palmeira, Panturreira, Paradela, Pedaviña, Pedrasalvas, Pedregás, Pedreira, Pena, Pe-
nabor, Penacabaleiro, Penacova, Penafura da, Penagradada, Penaquente, Penatallada, Penavella, Penedo, Penela, Penizáis, Pereiraparda, Pereiriñas, Pexegueiro, Picarolas, Pichoca, Piñeira, Pipelo, Pirubeira, Pontegorda, Pontigal, Portela, Portelo, Porto, Porto de Malle, Pousadoiro, Pozomouro, Promontoiro, Pumar da Pedra, Pumarega, Pumarrubin, Quintalonga, Regocorto, Regodaviña, Regodecabana, Regodegalo, Regodomel, Regueira, Regueiral, Remourelle, Requiande, Retorta, Riudove, Saldoira, Saldoiriña, Salgueiro, Sampayo, Santalla, Santalla de Petelos, Santardeiro, Sequeiro, Senra, Silveira, Siñeira, Soenlle, Solleiro, Soutelo, Souto, Souto de Mogos, Sueiro, Terragande, Tolda, Tombín, Tombo, Trabada, Trabadosa, Valado, Val das Egoas, Val de Cainzos, Valín, Valindarcas, Valiña, Valiños, Veiga, Veiga da Paga, Ventanova, Verdega, Vidueira, Vilar das Pedras.
Todos istes nomes foron respetados hastr'o de agora. Non sería raro que os trocasen calquera día despois de hoxe: fai pouco que o Concello chantou n'unha parede un letreiro que di: ¡¿Calle de la Ruanueva!! (as ademiraciós pohémolas nós).
OS HOMES, OS FEITOS, AS VERBAS
COTARELO NA ACADEMIA ESPAÑOLA O SEU DISCURSO
O tema escolleito pol-o Dr. Cotarelo e Valledor pra facel-o seu ingreso na Real Academia Española como representante da lingua galega, non pode ser mais suxestiva. O discurso, escrito en castelán, começa c'un eloxio da lingua, da poesía e do paisaxe da Galicia. Entrando na materia, dóese do esceso de lirismo e falta de información que arrodea a lembranza do almirante-poeta. Nin hai seguridade no seu nome: quizais fose Cariño que s'atopa en documentos de Pontevedra. A sua estirpe pode vir da casa de Aldán ou Aldao enlazada c'a dos Mariño. Debeu ser de Pontevedra conforme antiga tradición e o feito de ser enterrado na eirexa de San Francisco d'aquila vila, onde tivo casas e herdades. Sin dúbida afeizoado, dende neno, á mar, foi un destemido nauta; a tradición atribuille papel esenzal na conquista de Sevilla. O Dr. Cotarelo insiste no carauter de cruzada que tivo pros galegos aquila empresa, e o amor do rei Fernando ós galegos e ós linaxe troveiros da nosa terra que tiveron sona na corte e herdamentos na conquista. Apesares do silenzo das crónicas moitas coincidenzas dan cisati tude A tradición aínda que se non poda demostrar pol-o d'agora, o papel decisivo da
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/12/125f/125fa46f-c428-41ef-b8fc-bfd2ac1697d8/115720823.xml
A hixiene nos nenos
é a garantía da sua saúde física e moral o día de mañá. No diario asco dos nenos empregue o “Jabón Sales de la Toja”, único que ás suas altas calidades meiciñás xunta toda a finura e prefume d'un xabón de tocador.
Contribuie ó perfecto des-
enrolo das criaturas e evita o perigo da escrófula e o raquitismo.
JABÓN
LA TOJA
ÚNICO EN EL MUNDO
O Xabrón da Toxa
é o mellor.
Honra á Galicia no
mundo enteiro
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/12/125f/125fa46f-c428-41ef-b8fc-bfd2ac1697d8/11572082.xml
BOLETÍN MENSUAL da CULTURA GALEGA
Direitor Literario
Vicente Risco
Direitor Artístico
Alfonso R. Castelao
Adeministrador
ANXEL CASAL
DIREICIÓN E REDAUCIÓN:
Sto. Domingo, 47—OURENSE
ADEMINISTRACIÓN:
Real, 36 1°—A CRUÑA
ABONAMENTO
Doce números, na Península 6'00 pesetas.
Fora da Península 8'00
Número solto 0'70
Os pagos son adiantados e os gastos de xiro de conta dos suscritores
NOTA
Este boletín non publicará mais orixinás qu'os que foran directamente solicitados pol-a Direición. Tampouco se fai solidario das ideas n-eles emitidos, a non ser dos que por non iren rubrados, enténdense que son da Redaución.
SUMARIO
Río, poema por EUXENIO Montes.
Fabricio del Dongo e Federico Moreau, por Ramón Otero Pedrayo.
A nascencia do xeneral La Carrera, Comunicazóns de A. Taboada Roca.
Armórica e Galiza, por S. N.
O Termo Confurco, por Avelino Rodríguez Elías.
As industrias líticas da Guardia, — Novas estazón, por Manuel F. Costas.
Arquivo Filolóxico i-Etnográfico de Galiza.
Os homes, os feitos, as verbas, pol-a Redaución.
Reloxería ZENITH
MAQUINAS PARLANTES DISCOS
AGULLAS e ACCESORIOS
Dicente Risco
Abogado
M. CALVIÑO - Ourense
Santo Domingo, 47-2°
Ourense
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/12/125f/125fa46f-c428-41ef-b8fc-bfd2ac1697d8/115720817.xml
NÓS
não de Chariño no rompimento da ponte de barcas que xuntaba Sevilla e'o barrio de Triana, Señor da vila de Rianxo como s'acre dita documentalmente da sua descenza, estivo casado con D.ª Maria Xiráldez Maldoado. A sua maior atividade literária corresponde ó tempo de Alfonso X, e do seu fillo Don Sancho tivo o título d'Almirante e protexeu a Pontevedra cando o viaxe do Rei a Galicia, en romaxe a Sant Iago no ano 1280. Despois privado do seu posto ataca en algús poemas a lixeira do Rei que sin embargo nomeao no 1292 Adiantado da Galiza confiandolle misiós d'importanza na loita contr'a nobreza. N'a anarquía que segue á morte do Rei toma o partido do Infante Don Xohan; i-estando co iste n'unha debesa preto de Ciudad Rodrigo foi asesinado Chariño por Rui Pérez Tenoiro tamén pontevedrés e pai d'ilustre proxenie. Morre o almirante-poeta n'outono do 1295 no seu ano setenta tendo nado provavelmente no 1225. Despois da comprida biografía na qu'é de notar a certa crítica con que o confirma no título d'Almirante, estuda Cotarelo a Obra poética de Chariño. Fixa as datas das descobertas que permiten estudar en textos seguros as vinteoito canciós nas que o señor de Rianxo xucde predominantemente com'un poeta do mar, de noble estilo, que rechaza as cántigas de escarnio, e loce nas de amor un ergueito sentimento propio da independenza artística do autor que ostenta feiticeira orixinalidade nos seis «cantares d'amigo» semellantes algunhas no metro e aire musical ás de Martín Codax e Johan Zorro, de fondo enxebremente gale com'asegura a Señora Micha-lisde Vasconcellos. Cotareloopina que no século XIII habia xa abondo de diferenças entr'os romances galeo e portugués que se non poden apreciar pol a imperfeición das copias qu'integran os cancioneiros.
Na sesión d'ingreso celebrada o 7 do derradeiro Abril contestou en nome da Acade mia o Sr. Maura Gamazo, Conde de la Mortera. Fai o eloxio de Cotarelo, indicando as variadas direcions da sua vida de escritor, investigador, crítico e profesor, especialmente notabre na monografía histórica e no amor ó idioma e ás glorias galegas. «Su vocación es tanto más espontánea cuanto que no ha nacido en tierra gallega, sino en el inmediato confín asturiano, en el privilegiado rincón de Ribadeo, orgullo de propios y admiración de extraños» afirma o Sr. Conde home chamado a un papel importante na política española.
Nosa emborra ó Dr. Cotarelo. C'o seu fermoso i-erudito traballo engadíu unha obra fundamental á bibliografía encol da Galiza que tanto debe á laboura do noso ademirado mestre e colaborador.
CERTAME GALEGO-AMERICÁN DE MONTEVIDEO
Pra o Certame orgaizado pol-o «Centro Galego» de Montevideo, pra comemorar-o cincuentenario da sua fundación, a Academia Gallega dá notiza de ter recibido os seguintes traballos:
Ao tema I, «La Universidad Gallega: su pasado, su presente y su porvenir», un traballo, núm. 26 dos recibidos, lema: «Lope Gómez Marzoa».
Ao tema III, «Galicia en la historia de América», un traballo, o núm. 12, lema: «Hermana Galicia, limosnera ciega, etc».
Ao tema IV, «Fomento del Turismo en Galicia», seis traballos, números 1, lema: «Hernando de Salazar»; 7, lema: «El que labora por su pueblo labora por la patria»; 10, lema: «Saentis»; 17, lema: «Luso»; 19, lema: «Espenuca»; e 28, lema: «Conocerse para estimarse».
Ao tema VI, «Inventario de tesoros artísticos en Galicia», un traballo, o núm. 24, lema: «Labor ipse voluptas».
Ao tema VII, «Contribución al estudio de la Historia de Galicia», dous traballos: número 6, lema: «Ideal y Lealtad», e número 27, lema: «Galicia».
Ao tema IX, «Estudio integral del Renacimiento gallego», un traballo, núm. 22, lema: «Dieu et mon droit».
Ao tema X, «Novela de ambiente gallego», cinco traballos, números 16, lema: «Debruzado na fenestra, etc»; 18, lema: «Lonxe da terra»; 20, lema: «Mañana»; 32, lema: «Esperanza y fé»; e 25, lema: «Mariñana».
Ao tema XI, «Colección de versos en ga llego», once traballos: números 2, lema: «Multa pancis»; 3, lema: «Anduriña»; 4, lema: «Montevideo, etc.»; 5, lema: «Canta, miña terra, canta»; 8, lema: «Amparádeme»; 9, lema: «Era un home, etc.»; 11, lema: «Era com'un sol, etc.»; 13, lema: «Pensando en Montevideo, etc.»; 14, lema: «Vai facer cinco anos, etc.»; 15, lema: «Ouille folla de trevo etc.»; e 21, lema: «Bayón».
Dos traballos optantes ao tema XI foron declarados fora de concurso.
En resume, a predominanza dos versiños —foran eles bós!—é verdadeiramente dina de nota. Séguenlle as novelas. En fin, a literatura; en troques escasean os traballos d'outra caste, e mais así e todo, non son os literarios os traballos que hoxe coidamos que predomiñan en Galiza.
CONFERENCIAS EN LUGO
Circo das Artes de Lugo, seguindo a sua longa tradición cultural, orgaizou iste
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/12/125f/125fa46f-c428-41ef-b8fc-bfd2ac1697d8/115720824.xml
AGUAS DE
MONDARIZ
FUENTES DE GANDARAYTRONCOSO
Propiedad de los Sres. Hijos de Peinador
Véndese en total-as
Boticas, Drogueirías
Hotels,
Depósitos d'augas
minerás,
Restaurants e
vagós-camas de
todol-os trés
As mais indicadas en casos
de artitrismo, desnutrizón, diabetes,
obesidades diversas, doenzas do
aparello dixestivo, anemia
e neurastenia
Riquisma auga de mesa
gaseada naturalmente.
MONDARIZ - BALNEARIO
a 35 kilómetros de Vigo
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/12/125f/125fa46f-c428-41ef-b8fc-bfd2ac1697d8/11572089.xml
NÓS
existencia antigua de un altar a la serpiente o dragón...»
parte é o termo fi; mais pra mín é tod'o res" to do termo: furco.
Co respeto que merez a boa memoria do Sr. García de la Riega, que tantos erros desfixo no seu referido libro e mais n-outros dos seus traballos, hei decir o que coido d'ista espricazón da verba Confurco.
Mais ¿qué o que ven a ser furco? Según Cuveiro, «sesma o la sexta parte de una vara, o sea la medida que resulta desde la punta del pulgar a la del índice, abierta la mano.»
Nótese que non traducín o que dí o señor García de la Riega, pra que naide teña o derecho de decir qu'alterei o testo comentado. E vámol'andando.
O falecido escritor encomenza á espricar o termo Confurco pol-a derradeira parte. Eu vou comenzar ó derecho, ou sexa pol-a primeira parte.
Mais diránme qu'a medida furco, ou sexan dous terzos do palmo, non é cousa que teña que ver co tamaño ou grandor d'un con. Certo.
Con, efectivamente, quer decir en galego pedra. Cuveiro dí no seu Diccionario Gallego:
«Con = peñasco.»
Valladares, no seu Diccionario Gallego-Castellano, esprica o sinificado d'iste termo, da mesma maneira.
E Leandro Carré, no seu Dicionario Gallego-Castelán, dalle a mesma definizón.
«Peñasco. Peña grande y elevada.»
Non hai dúbida, pois, de que con é pedra grande.
Imos ver agora a segunda parte da verba. Pra García de la Riega isa segunda parte
AVELINO RODRÍGUEZ ELÍAS.
AS INDUSTRIAS LÍTICAS d'A GUARDIA
NOVAS ESTAZÓNS
(Proseguimento)
Recollín portadas e machados ó pé do Hospital.
Na rede de congostras e camiños que levan dende o Calvario e S. Roque á beiramar d'A Guardia, vénse no chán e nos muros pezas aproveitables.
¿Qué mais, si un día atopei n-unha rúa d'A Guardia, descarnada pol-as fortes chu-
vias do 26 de Agosto, mesmo frente ó Convento, un intresante pico tallado por ambas faces? (1)
Un día rubindo por un camiño que dende a estrada de Bayona leva á estrada de Tuy
(1) Entregueillo momentos despois ó Sr. Salustiano González con destino ó «Seminario de Estudos Galegos» de Santiago.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/12/125f/125fa46f-c428-41ef-b8fc-bfd2ac1697d8/115720813.xml
NÓS MACHADOS DE ABANO
Xa dixen os motivos de darlle tal nome, que acho apropiado, e que lle da o ilustre P. Jalhay.
Son grandes pezas líticas de hastra 2 quilogramos de peso, derivadas d-un seixo tallado por unha ou pol-as dúas caras, formando un tranchant en eventail, xa curvilíneo e inda poligonal collendo tres lados do seixo, xa sensiblemente reitilíneo. Iste instrumento pol-o seu peso debeu usarse co-as dúas mans.
Abonda n-algunhas estazóns. Na Cetárea de Silva contei hastra 30, como digo n-outro logar, e co-a particularidá de non haber apenas outra crás de utensilios. Tamén queda dito que na citania do Trega hai gran cantia d-elas.
N-iste grupo comprendemos algúns picos arredondados de Serpa-Pinto, como o da figura 14 do seu citado traballo, os coups-de-poing de Fontes das figuras 1, 5 e 9 e acaso algunha mais do seu dito traballo, e coidamos que tamén encaixarían n-iste grupo.
POUTADAS
Son os pesos de rede e dáselles ise nome antr'a xente de mar da bisbarra d-A Guardia. Consisten n-uns seixos pequenos, aplainados con dúas escotaduras pra poder amarra-los c-unha liña. Seu tamaño é moi vario, mais pódense xuntar en dous grupos: «poutadas grandes» e «poutadiñas».
Primeiramente, ó ser descuberto nas citanias do interior, foron consideradas como pesos de tear, e dispois, ó aparecer nas estazóns da beiramar, xa se lles chama pesos de rede.
O Sr. Serpa-Pinto (1) supón que as poutadas meirandes das citanias do interior (Briteiros, S. Xulian) serian pesos de tear.
Nos non concordamos co-a opinión do ilustre arqueólogo lusitano. Ó noso xuicio as
(1) R. de Serpa Pinto.—Op. citada. Nota 3ª da pax. 29.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/12/125f/125fa46f-c428-41ef-b8fc-bfd2ac1697d8/115720815.xml
NÓS
Baixa abaixo, Castelaos que Porqueira xa baixóu; Ganade leva a vaia porque sempre a levou.
Penín vello, Penín vello e ruín porque o fan, se lle botan á semente tamén dá o azafrán.
Penín vello, Penín vello de lonxe pareces vila se non fora aquel outeiro que ten o lado de riba.
Variante: no terceiro verso: «con aquela casa nova».
Lugarciño da Retorta de lonxe pareces vila se non foran os carballos que tés da parte de enriba.
Lugarciño de Mixós ó lexos pareces vila se non foran os outeiros que tés ó lado de enriba.
Adiós vila de Verín paseadora dos guapos, gastadora dos diñeiros rompedora dos zapatos.
Adiós vila de Chaves provincia de Tras os Montes o día que non te vexo meus ollos son dúas fontes.
Para Vigo, para Vigo miña cariña de rosa, para Vigo, para Vigo esta terra non é nosa.
Si me queres escribire te daré la dirección Santa Marta de Moreiras el pueblo de Caspiñón.
As tres primeiras cantigas están recollidas na parroquia de Ganade, na Limia; as outras, sacando a derradeira que din be cra-
ramente a sua procedencia, recollínas en Mixós, lugar intresante do val de Monterrey.
BEN-CHO-SHEY.
TOPONIMIA DO PARTIDO DE RIBADEU
COMUNICACIÓN PRESENTADA AO S. DE E. GALEGOS
A desgaleguizazón dos nomes de pobos, freguesías e lugares da bisbarrá ribadense escomenzou n'o século XIV, por obra e des- gracia dos alcaldes mores e dos segredarios que os señores do condado deron en traguer de Castela. D'aquil tempo data a chamarse Eo o ríu que sempre se chamou Eu, e Ribadeo á vila que era (e pr'o pobo sigue sendo) Ribadeu. E tamén d'a época aquela veu o aumento d'unha e nos nomes de Vilameá, Vilaodrido, Vilandríz, Vilaselán, Vilaframil, Vilavella, Vilaosende, Vilargondurfe, Vilaformán, Vilaorúz, Vilamariz, Vilarbotote, Vilanxe, Vilarín, Vilacimil, Vilamar, Vilarfernando, Vilamartín, Vilarmide, Vilapercide, Vilarxubín, Vilarxuane, Vilarmirón, Viladaide e Vilagúiz.
Dista noxenta castelanizazón salváronse, por rara casualidade, Vilar, Vilachá, Vilasusa e Vilela, quedando a medio traducir Villaboa e Villapena.
Continuada a obra dos criados dos condes pol-os segredarios dos concellos (que, como di Lugris Freire, vivían en pé da mais andróxena cursilería) e mais pol-os descubridores de minas e pol-os xornalistas, axiña perderon a sua enxebreza nomes como: As Aceas, A Madanela, Couxela, Cereixido, Faxarda, Granxa, Gabos, Escataxugos, Requeixo, Roxoseco, Celeiro, Sanxés, Piago Mouro, Sanxillao, Nosa Señora da Ponte, Xudán, Campoxurado, Muruxal, Foxas, A Pontenova, Teixedais y A Virxe do Camiño, que agora dinse Las Aceñas, La Magdalena, ¡Cogela!, etc., etc.
Cos que aínda non se meteu a castelanizazón municipal i-espesa é cos seguintes, que corresponden a lugares, ríos, montes e veigas do partido xudicial:
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/12/125f/125fa46f-c428-41ef-b8fc-bfd2ac1697d8/115720811.xml
NÓS
se fixeron de tales pezas, fose considerados como do paleolítico inferior.
«Para obter os picos—di o erudito R. de Serpa-Pinto (1) começábase o lascado da punta pr'a base, retocando as imperfezóns producidas».
A forma dos picos e variadísima, obedecendo mais ó feitío dos seixos i-ós azares da industria que ós diversos usos en que poidesen empregárse.
En xeral facíanse d-un seixo alongado, mais ás vegadas, tamén utilizábanse mais curtos e inda cáseque redondos como o da fig. 2. Tamén e regra xeral que o lascado sexa por unha sola cara, mais na fig. 3 represéntase un, tallado pol-as dúas, i-o que atopei n-unha rúa d'A Guardia (de que falei atrás) tamén é bifacial.
O P. Jalhay descrebe un tipo de pico especial de eiquí, ó que chama espalmado. Este destínguese por conservar a superficie natural do seixo, tan solo na cara posterior estando a de diante lascada en toda sua extensión (fig. 4). En Area Grande tamén hai relativa abondancia de picos espalmados, mais a non mediar a autoridade do prestixioso arqueólogo nós non veríamos aí unha modalidade sinón unha imperfeución da industria. A parte inferior dos picos espalmados non forma gume, como parez deducirse da sua forma, pol-o menos en catro picos de iste feitío que conservo.
Serpa-Pinto aprecia outro tipo de picos que chama arredondados (1). Salvo ó representado na figura 14 de seu dito traballo (que nós incluiriamos no grupo de machados de abano) os outros que aparecen na Estampa VII son, ó noso xuizo, picos ben diferenciados, desgastados pol-o mar ou pol-o tempo, ou con defeutos de talla.
É precisamente iste mesmo señor (2) quen dí que moitos instrumentos non obedecen a
(1) R. de Serpa-Pinto.—Op. citada, pág. 32. Por tratarse de estazóns parellas ás nosas, bel de citar e seguir con frecuencia, iste concenzudo traballo.
(1) Serpa Pinto.—Op. citada, pág. 20.
(2) Id. id. id., pág. 21.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/12/125f/125fa46f-c428-41ef-b8fc-bfd2ac1697d8/115720820.xml
94
O númaro trai os traballos seguintes:
Nuestros propósitos.—Peritaje médico en accidentes del trabajo, por o Dr. Aurelio Gutiérrez Moyano.—Estado actual de la Patogénesis y del tratamiento del Cáncer, por Dr. A. Montes Najera.—Sobre enucleación prostática trasvesical, por Eliseo Sánchez Otero.—Sobre la Ptosis gástrica, por Dr. J. Wertheimer.—La Sanocrysina en la tuberculosis pulmonar, por Plácido Peña Novo.—Un caso de meningitis, por Dr. Aurelio Gutiérrez Moyano.—Tratamiento de las adenopatías bacilares por los agentes físicos, por A. S. M.—Paraplejia familiar espasmódica, por Dr. Eduardo Pérez Hervada.—Los especialistas.—El parto a hora fija, por el Prof. Pablo Delmas, de Montpellier.—Laboratorio del práctico.—Notas sueltas.—Jubilación de Médicos titulares, por F. Alemany.
A ÁGUIA, Nobro, e Debro, 1928, Porto.
SUMARIO: O Acoriano e os Açores, por Vitorino Nemesio.—Notas biográficas sobre Eça de Queirós, por Adolfo Casais Monteiro.—Frases sem nexo, por Sant’Anna.—Letras galegas, por V. R.—Colegial (poesia), por José Régio.—Soneto, por Antonio de Sousa.—Ilustração, Apontamentos, por Carlos Carneiro.—Bibliografia, por A. C. M. e J. S. D.
O INSTITUTO, Coimbra, 4.ª Série, volume 5.º num. 5.
SUMARIO: Scencia e espionagem.—Na véspera da guerra das laranjas, por Fidelino de Figueiredo.—O ensino da morfologia humana, por Geraldino Brites.—Subsídios para a história da música em Portugal, por Sousa Viterbo.—Nota sobre o novo poema “Sulamite” de Manuel da Silva Gaio, por Silvio Lima.—Sur la courbe de von Kock, por Vicente Gonçalves.—Raízes da alma latina, por Estanco Louro.—Varia.—Publicações periódicas.
BIBLOS, Coimbra, Janeiro e Fevereiro, 1929.
SUMARIO: A. Gonçalves, Joaquim de Vasconcelos.—Hubert Gillot, Chateaubriand.—José Maria Rodrigues, A dupla rota de Vasco da Gama em “Os Lusiadas”, V, 4-13, e as objeções do Sr. Almirante Gago Coutinho.—Vergílio Correia, A Arquitectura em Portugal no século XVI.—Mário Brandão, Os Professores dos Cursos das Artes nas escolas do Convento de Santa Cruz, na Universidade e no Colégio das Artes de 1533 a 1555.—Guido Battelli, Domenico Vandelli e il Giardino Botanico de Coim-
NOS
bra.—Leon Bourdon, Boletim bibliográfico da Sala francesa.—Varia: Bicentenario do nascimento de Lessing Sessão comemorativa na Faculdade de Letras.—P. Jose dos Santos Mota, Métrica de Camões.
BROTÉRIA, Porto, Abril, 1929.
SUMARIO: O Papa, por Raúl Machado.—De Desio ao Vaticano, por Raúl Machado. Sete anos de Pontificado, por Paulo Durão Alves.—Tres grandes aspirações, por Paulo Durão Alves.—Pio XI e as Sciencias, por Eugénio Jalhay.—A Questão romana, por Raúl Machado.—O Jubileu de 1929, por J. Creusen.—Teresinha, por Paulo Durão Alves.—Notas bibliográficas.—Obras recebidas na Redacção.—Efemérides.
AN OALED, Carhaix, Cornouaille, Bretagne, primer trimestre, 1929.
SUMARIO: Armórica.—Le Foyer, par Le Besgue.—Les minorités mondiales, par Taldir.—La question d’Alsace au Parlement.—Reponse á des essais critiques.—Déraciné (suite), par Leon Le Berre.—La belle histoire de M. Saint-Hervé, par Pierre Allier.—Un bardo jacobin (suite), par Le Mercier d’Ern.—Arthur de la Borderie, par A. Le Cairn.—Buez eur paour Kez Kouer, gant Juluan Godest.—Er Veneliz, gant Gwenfrewi.—Pajenad ar Varzoniez.—Chronique de la Litte.—Echos et Nouvelles.—Kalon Anna.—Bibliographie.—Carnet de nos Abonnés.—Annonces.
Esta revista armoricán, cuio título ven ser o fogar breton, é a continuadora de Le consortium breton, e o boletim trimestral do rexionalismo bretón e do bardismo, administrado por M. M. Jaffrennou, Dr. Cotonnec e Dr. Menguy, aparecendo em Carhaix, no Cornualles bretón. Ela danos novas do movimento político, literário e económico da Armórica renacente, insere notabilíssimos trabalhos literários e eruditos, e concede funda atenção ao movimento renacente de todas as terras céltigas e d’outros países do mundo. No número que reseñamos, vem uma nota referente à Galiza feita pelo nosso ilustre amigo, o bardo Taldir (M. Jaffrennou) que reproduzimos n-outro lado.
NÓS, ao acusar recibo da revista irmã, envía un saúdo fraternal aos condutores da fermosa renacencia da Armórica, e fai os mais ferventes votos pol-o seu trunfo e pol-a grandeza da Céltiga futura.
Imprenta NÓS, Real 36-1.º, A CRUÑA
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/12/125f/125fa46f-c428-41ef-b8fc-bfd2ac1697d8/11572083.xml
BOLETIN MENSUAL DA CULTURA GALEGA
Ano XI ★ Ourense 15 de Maio do 1929 ★ Núm. 65
RÍO
E nin siquera ti, río,
has de poder ir ó ceo.
Acádate a mar en éxtasis
pra levarte nun veleiro,
con dúas nubes por velas
e co orballo por remo.
Sete cabalos te acadan,
ensillados por o inverno,
sete coores por esporas,
briznas de vento por freno.
Mais nin siquera ti, río,
has de poder ir ó ceo,
que eres vento arrepentido,
que eres terra e non luceiro,
ensono que soña o mundo
pra esquencerse que é penedo.
EUXENIO MONTES
(Do libro «Versos a tres cás o neto», que vai aparecer editado por NÓS).
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/12/125f/125fa46f-c428-41ef-b8fc-bfd2ac1697d8/11572086.xml
de Infantería e gran xeanoloxista D. Xohan Moreno de Guerra, proba qu'estaban trabu cados os referidos escritores.
Na casa en que vivira D. Carlos Martín La Carrera dixéronme que non tiñan vellos papeles, que a casa fora muy rica, pero unha Da. Micaela gastara o caudal n'un pleito co'a casa d'as Figueiras. Atopei, no arquivo do Pazo de Sta. María de Melide, a executoria do pleito (1); pero por ela soilo soupen que Dn. Carlos Martín La Carrera fora xuez do Coto de Sant. Antoíño de To ques.
O Xefe do «Archivo General Militar de Segovia» dime: En el expediente personal del Mariscal de Campo Dn. Martín La Carrera y Huet, muerto el 26 de Enero de 1812 en Murcia, peleando él solo contra siete franceses, no hay constancia del lugar de su nacimiento y los nombres de sus padres». Mais, non hai moito tempo, tiven-a ocurrencia d'escribirlle sobre esto ó referido amigo e ao correo seguido mandoume dita partida de nacimiento e mais a de defunción de don Luís La Carrera.
ANTÓN TABOADA ROCA.
Melide, Febreiro do 1929.
(1) «Real carta ejecutoria ganada a pedimento de D.ª Micaela Cornejo y Salazar viuda de D. Domingo Antonio Brabo Veza, de la Ciudad de Santiago, del que en esta Real Chancillería a litigado con D. Pedro Varela Fundevila y Berea, abogado de la Real audiencia de La Coruña. Vezo, de dicha ciudad; sobre la nulidad o invalidación del remate y bendición judicial de bienes en favor de dicho D. Pedro y otras cosas».
Támense se guarda no mesmo arquivo dos herdeiros de Venancio Sousa unha información de pobreza feita a pedimento de «D. Miguel de las muñecas más de Salazar» (abd materno da D.ª Micaela) veciño do lugar do Casal, de Sta. María de Campos (Melide) en que proba sua fidalguía por liña recta de varón «como descendente da casa y linaje de Las Muñecas» sita en el dicho Concejo de Soupena (Vizcaya). Está es- crita a varias tintas e ten pintada en colores, sobre pergamiño, o escudo d'armas. A causa de parar tales documentos foi porque dita D.ª Micaela tivo unha irmá chamada D.ª Xosefa, casada con D. Carlos Somoza e Arias-Nogueira, de quen des- cenden os actuais donos e o que esto escribe.
NOS PUBRICARA AXINA
VERSOS, A TRES CÁS O NETO, por Euxenio Montes.
PELERINAXES (tomo I, con dibuxos de Risco), por Ramón Otero Pedrayo.
ENXANGADAS e O CONTO FOI..., por Victoriano Taibo.
A MORTE DE LORD STAUFFER, por Alvaro M.ª Casas.
NEMANCOS, por Gonzalo López Abente.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/12/125f/125fa46f-c428-41ef-b8fc-bfd2ac1697d8/115720821.xml
Pardo
Óptico Científico
Preguntoiro, 32
Santiago
San Andrés, 50
A Coruña
Casa exclusivamente dedicada a óptica científica
Fotograbado
Si quer qu-os seus fotograbados sexan o mais perfeito posibres, convenlle envialos aos
Talleres de fotograbado ESPASA-CALPE S. A.
Ríos Rosas, 24-Apartado, 547 MADRID
Xa apareceu
o segundo libro de
Cousas
por CASTELAO.
F. ROMAN e SACO
DROGUERIA
e FARMACIA
Pereira, 19
Teléfono 28
OURENSE
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/12/125f/125fa46f-c428-41ef-b8fc-bfd2ac1697d8/115720818.xml
ano un intresante curso de conferencias. Antre os chamados a dalas, fórono os nosos compañeiros Ramón Otero Pedrayo, que disertou en col da obra de Teixeira de Pascoaes, e Vicente Risco, que falou d'Etnografia. Co gallo destas conferencias, os nosos compañeiros tiveron ocasión de falar unhas horas co intresante grupo d'inteleituás lucenses, volvendo moi satisfeitos do esprito que os anima e das atenciós que con eles tiveron.
EXPOSIZÓN EN SANTIAGO
No Salón de «Amigos del Arte» abríu unha exposición das suas obras o pintor pontevedrés Luís Pintos Fonseca, colaborador de NÓS, a quen desexamos o éisito que de certo merez.
FESTA DOS MAIOS
ORGAIZADA pol-a Asociación da Imprensa, celebrouse n-Ourense a tradicional e simpática festa dos Maios, presentándose ao concurso cinco maios, catro da forma consagrada, e un de pantesía, representando unha fonte barroca.
Tamén se celebrou con concurso e premios, en Pontevedra.
LETRAS D'AFORA
Non lle estrane que Mistral non escriba non dispón d'un istante de seu. Mistral que non é somentes un gran poeta sinon tamén un gran político, está metido na preparaceón dos grandes acontecementos que un día estralarán. Está chamado a un papel tan importante com'os de Vitor Hugo e Lamartine. Istas liñas d'unha carta de Balaguer a un amigo datadas de Febreiro do 1867 evocan un Mistral pouco coñecido pois estamos acostumados ó ceibe mozo campesiño de Mirella e á ditosa paz do vello poeta qu'escribia no reló da masía de Maillane: «Ledo lagarto bebe ó sol. ...O tempo decorre ben aixiña— e quizais choverá mañan.» Mistral e Balaguer, grandes amigos, loitaron pra chimpar dos seus tronos a Napoleón III e a Isabel II, pra estabrecer a república federal. En Avignon outro poeta Bonaparte Wyse adicoulles un brindis proenzal: «Ouh, musa de Mireya e do forte Calendal, borracha do viño de Deus! e ti Hugo da Caluña forte lanzador dos raios! Mais os outros republicanos franceses non podían axudar a quen teimaba, destroindo os departamentos e volvendo á vida ás antigas rexións, arroinar os principios do 1792. Zola fala de Mistral:
«Poeta, xefe de partido, lingüista e revolucionario.» Disfrutaba d'una imensa popularidade na Provenza e no Languedoc. Felibres e cataláns fraternizaban: no 1867 os segundos ofreceron a Mistral unha copa de prata onde iban grabados dous versos seus: «Ouh! si me souperan ouvir—Si me quixera seguir.» O 68 os felibres—Mistral, Bonaparte Wyse, Roumieux e Meyer— devolveron o agasallo cando Balaguer foi elexido Presidente dos Xogos froraes. Banquetes, ovacións, festa no Montserrat. Mistral recitaba ó «Saúdo ós Cataláns»: «Provenza e Cataluña son dúas irmáns fillas da lus sorridente. Un día chegaron os noivos. — Adeus, unha diu a mán ó Rei de España, c'o dos Franceses casouse a outra— Tanto têm nobres e fortes razas non esquecen ende mais as glorias do seu sangue.» No Setembro a revolución de Cádiz. Os federales españoles ficaron esquecidos. Deseguida a guerra franco-prusiana, a república; na España, Amadeo e o 11 de Febreiro. Mistral, n'istes anos pasou por unha crise fonda: dálle noxo á república de Versailles, ten medo da Internacional, como bó labrego trema pensando na guerra civil. Mistral lóxico cos seus sentimentos atopa qu'os calristas son os defensores das liberdades rexionais contra ó liberalismo centralizador e compón un canto en honra de D.ª Branca de Borbón: — «Doña Blanca, lis d'Espanya ditoso quen fai a campaña contigo, ditoso quen morre ós teus pés.» Diant'a sorpresa dos amigos catalás Mistral escríbelles: — «Fadigado, enoxado da latricada dos abogados demócratas que arroinan, matan e redicolizan ó probe mundo latino, vin con pracer á xoven princesa que se bate pol-a tradición da sua raza—» No «Midi» ó calrismo era popular e xuntábase co partido de Chambord.
Moitos anos despois seguía defendendo ó papel político do felibrismo: Federación dos pobos, confederación latina, renacenza das rexións n'una irmandade ceibe e natural. Manifestacións d'ista idea foron as festas do centenario do Petrarca (1874) e os Xogos frolaes de Montpellier (1875 e 78). Os primeiros asistiu ó embaixador da Italia conde Nigra, e ó catalán Quintana cantou as glorias dos pobos mediterráneos. Nos segundos ó poeta rumano Alexandri levou ó premio do tema «Oda á raza latina». En todas elas Mistral dixo maravillosos discursos que tiveron grande sona pois lembrando a hestórea d'aquil tempo sintese de que xeito as festas literarias da Proenza espertaban sonoridás europeas e tiveron infroenza na política. Como sempre algúns paisanos de Mistral foron encargados de teimar poñer en ridículo a lingua proenzal como arcáica, provincial, contrárea ó progreso, e outros.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/12/125f/125fa46f-c428-41ef-b8fc-bfd2ac1697d8/115720812.xml
86
necesidades de utilizazón, sinón a modalidades de fábrica.
N'A Guardia abonda ista crás de picos n-unha gradación que vai dos mais arredondados ós mais agudos, non sendo doado sinalar unha liña que os separe con claridá.
Hai outros picos, que chama hachuelas o Conde de la Vega del Sella. Son derivadas d-un seixo cilindroideo e alongado, apuntado n-unha estremidá. As veces a punta é arredondada facendo un pequeno gume, que xustifica o seu nome de hachuela, mais outras, como na fig. 5 (1) preséntase perfeuta-
caracterizados porque a superficie natural do seixo na cara anterior prolóngase hastra mais da metade do pico. Istes instrumentos derivan d-un seixo apranado, isto é, de pouco grosor. E isa a única causa da sua particularidá.
A fig. 6 representa un curioso pico procedente de Arca Grande. (1) Foi formado d-un seixo cilíndrico partido ó medio no sentido do longo e apuntado por medio de dúas pancadas que ó desprender as lascas deixaron unha arista limpa como pode verse na figura. A cara posterior conserva a superficie.
Fig. 4?
mente diferenciado, i-o mesmo pode observarse no que reproduz o P. J. Carballo na sua «Prehistoria» que foi o primeiro instrumento d-ista industria descuberto, seis anos antes dos achádegos do Conde de la Vega.
Ista crás de picos non abonda porque tamén son escasos os seixos que os xeraron.
En troques son mais frecoentes os picos que chama ancorenses Ruy da Serpa-Pinto,
(1) Entregado ó Sr. Castillo con destino á Real Academia Galega.
do seixo, mais a anterior é prana e presenta a sinal da frautura. Coidamos que ista frautura non foi interminal e que o home asturiense limitouse a apuntar un seixo que atopou disposto n-isa forma.
As figuras 7 e 8 amostran dous tipos de picos—o derradeiro ancorense (2) procedentes do Matadeiro. Como pode ollarse, na sua técnica infruíu a forma do seixo.
(1) No Museu de «Pro Monte» n-A Guardia.
(2) Entregado ó Sr. Osevillas pra o Museu en formación de Ourens.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/12/125f/125fa46f-c428-41ef-b8fc-bfd2ac1697d8/115720814.xml
88
poutadas grandes son as propias das redes pois as pequenas non teñen peso pra as arrastrar, máisime si temos en conta que n'aquelas remotas idades, as redes facíanse de codias de arbres, ou de fibras moi tascas, sempre mais pesadas que hoxe. O feito de aparecer nas citanias do interior nada di en contra d-ista opinión pois podían utilizarse na pesca fluvial; mais, en derradeiro termo, non vemos inconveniente en que tamén fosen utilizadas como pesos de tear.
As poutadinas, por seu cativo peso, soilo podían ser usadas na pesca con liña. Craro está que isto supón o uso de anzó e por tanto prantea un problema de cronoloxía ó levar o uso d-iste instrumento polo menos hastra o eneolítico, tan posterior ó asturien-
se. A menos que consideremos as poutadi- ñas como industria compretamente allea ó asturiense, tendo doada espricazón a sua coincidencia co-ista civilización nas estazóns epigeas, por ter alí unha i outra industria o seu depósito común de primeiras materias.
Podemos engadir que na citania de Santa Trega aparecen as poutadas a par dos anzós de bronce e de ferro; e que inda hoxe algúns mariñeiros d-ista bisbarra utilizan as poutadas, grandes e pequenas, nas suas redes e liñas.
MANUEL FERNANDEZ COSTAS
(Continuará).
N. da R. Os dibuxos están reducidos a un cuarto do seu gran-
Arquivo Filolóxico e Etnográfico de Galiza
DITOS REFERENTES A XENTES E POBOS (1)
De Ganade, na Limia.
Curre cás, en Barouzás; Salta seves, en Paredes; Campaneiros os de Zás; (2) Gomaríz, pé de perdíz; Entre Baltar e Tixós nacen moitas avisiós; Merendas, na Caridad; Cás descalzos, en Medeiros; En Villaza, caza-caza; (3) Albarellos, cazafellos; Entre Baltar e Godín é unha xente moi ruín; Queima ceras, en Laroá;
San Mamede, xa me fede; Soutelo, xa me pon medo; ¡Viva o lugar de Ganade xunto co de Sabucedo!
Da Ría de Ares.
En Ares, non te pares; en Redes, non te quedes y-en Camouco, para pouco.
De Canedo, Ourense.
En Untes, bebe e non preguntes.
De Ourense.
Referindose á mala sona que teñen os veciños da bisbarra do Pereiro de Aguir, dise a cotío: «a xente é do Pereiro».
Desiñazóns xeográficas en cantigas populares. (1)
(1) No número 38 de NÓS publicase unha recolleita de cántigas populares feita por R. M. L.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/12/125f/125fa46f-c428-41ef-b8fc-bfd2ac1697d8/115720810.xml
(V. gráfico fig. 1) vin varias pedras talladas, antre elas unha nucleiforme que recollín por xulgar intresante. Souben despois por meu amigo D. Xulián López que aquil lugar «Sete Camiños» é o mesmo a que se refire o P. Jalhay no seu artigo «El Asturiense en Galicia». (1)
En resume, que o material é moi abondoso, e que en todol-os puntos da beiramar onde o procurei, acheino. En total-as fendas que fan os penedos, nos cantos mais afastados, onde hai seixos aparece sempre ista industria.
Teño o convencimento de que en toda a costa galega hai seixos lascados, i-eu invito a cantos viven perto do mar e sexan afeizoados a istes estudos, a que fagan investigacións nos depósitos de cuarzos rolados, e seguramente non perderán o tempo. Pol-o menos, en caso de resultado negativo, sempre serviría pra saber onde hai utillaxe ó ar libre e onde non.
O Conde de la Vega del Sella (1) i-o Profesor Obermaier (2) foron os primeiros en matinar que o asturiense debia estenderse por Galicia. O Padre Jalhay (3) engadíu que a industria espallaríase tamén por outros lugares de Galicia e da costa portuguesa.
O MATERIAL
Os picos.—Son os instrumentos que mais abondan e que mais caracterizan ista industria. Consisten en unha peza de cuarcita rolada e lascada n-unha das caras rematando en punta mais ou menos aguda. Conservan na face posterior e na base, que serve de puño, a superficie natural do seixo.
Sua técnica e moi primitiva, e compréndese qu-os primeiros achádegos isolados que
(1) Conde de la Vega del Sella.—El Asturiense. Nueva industria prehistórica. Memoria núm. 32 da «Comisión de investigaciones paleontológicas y prehistóricas». Madrid 1925.
(2) H. Obermaier.—Impresiones de un viaje prehistórico por Galicia. Boletín Arg. de la Comisión provincial de Moñentos de Ourense, núm. 168.
(3) E. Jalhay.—La Estación asturiense de La Guardia, páginas 88.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/12/125f/125fa46f-c428-41ef-b8fc-bfd2ac1697d8/11572084.xml
Fabricio del Dongo e Federico Moureau, ou dous tipos da paixón romántica
«La Chartreuse de Parme» foi publicada no 1839, «L'Education sentimentale» no 1869; seus herois respeitivos Fabricio del Dongo e Federico Moreau ofrecen un suxestivo tema a calquer meditación sobr'as formas da paixón romántica. Romántica? Ademítimos a palabra sin medo. N'hai outra mais xusta pr'o tempo e o significado. ¿Que se propuxeron Stendhal e Flaubert?
Dende logo non se pode dubidar da idea stendhaliana. O autor cria o vivir psicolóxico qu'il houbera desexado. Non sabemos hastra que punto apreciaba o medio italiano dos anos 25 e 30. Pol-a nosa parte non concebimos un Stendhal vivindo, contento, na democracia. Pol-o menos na democracia trunfante, que demarca desmasiadamente os dereitos da paixón. Stendhal non pode alentar n'unha atmósfera estática. Seu «ego» poderoso formouse no ronsel de Napoleón. Non do Emperador. Do xeneral Bonaparte que tendo 27 anos era o mais vello dos soldados qu'invadiron a Italia o 1796. O Bonaparte enxoito, pequeno, febrecente da ponte d'Arcole. A marsellesa revolucionaria e moza, non o himno imperial. A novidade da espada que rachou abismos novos sementando lóstrigos de paixón.
Na selva da «Cartuxa de Parme» trunfa a superior paixón de Fabricio del Dongo. Hastra que punto se pode comprendelo n'ou tro país e goberno? Chegaría a xefe do estado, a guía das moitedumes: é dicir, a deixarse moldear pol-os máis. A pior disgrazza pra Stendhal. Por unha crara contradición ama o país que non tendo vida política disfruta de todol-os luxos do sentimento, e teoriza o amor sin ambición, a ambición sin o diñeiro, a liberdade sin a lei, a beleza artística sin o catálogo crítico, o vivir pracenteiro sin o imperio da prensa, o orgullo sin a vanidade, o pecado sempre novo sin o prexudicio de crebar unha moral. O maldizoado despotismo afina a sensibilidade, a astucia, a verba, presta gostosa lediza o prohibido, garda no pobo tod'a istintiva forza non encoberta pol-o uso dos dereitos políticos. Stendhal gran leutor de Rousard e amigo dos castelos do Loira, atopa unha Italia do século dazaseis e non bota moi en falta a ausenza da ilustración. Fabricio del Dongo mozo de casa grande rebélase contra a dogmática da casa. Marcha con Napoleón. Asiste a batalla de Waterloo. Está demostrado qu'a impresión dela na «Cartuxa» está feita con anacos de combates da primeira campaña de Italia. Quizais precisamente por iso figura nos Manuales como cadro fiel de pintura histórica. Del Dongo nace c'un privilexio d'amor e de mando. Fa-